I SA/Gl 133/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100 (słownie: sto) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Podkreśliła, że musiała zlikwidować prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą ze względu na konieczność spłaty zaległości podatkowej, obecnie dochodzonej od niej w postępowaniu egzekucyjnym, w toku którego zajęto wszystkie należące do niej rachunki bankowe oraz rozpoczęto czynności mające na celu licytację jej mieszkania. W konsekwencji od sierpnia 2014 r. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, niemogącą podjąć zatrudnienia ze względu na stan zdrowia. Skarżąca podniosła, że utrzymuje się dzięki pomocy rodziny oraz że została wpisana do rejestru dłużników niewypłacalnych. Według wniosku pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwójką dzieci, posiada mieszkanie, które kosztuje ją około 500 zł miesięcznie (to jedyny wydatek wskazany we wniosku). Pismem doręczonym do rąk dorosłego domownika, który określił siebie jako matka, referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w szczególności za pomocą kopii umów o pracę, zlecenia lub o dzieło, na podstawie których jej mąż świadczy pracę, oraz zaświadczeń pracodawcy i zleceniodawcy/ zleceniodawców o wysokości wynagrodzenia wypłaconego mu w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopie decyzji, którymi te świadczenia przyznano, przedłożenie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym za rok 2015, nadesłanie zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy po dniu otrzymania tego wezwania, że skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, dostarczenie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w szczególności tych, z których wyciągi nadesłano w postępowaniu w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1564/11, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), udokumentowanie zaprzestania lub zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przez męża skarżącej, wyjaśnienia przyczyn, dla których we wniosku pominięto mieszkania, o których mowa w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 października 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 1564/11 (chodziło o dwa mieszkania skarżącej i jedno mieszkanie jej męża, wskazano, że jeżeli mieszkania te zostały zbyte, należy to wykazać, np. za pomocą kopii umowy sprzedaży, ze wskazaniem celu, na jaki spożytkowano środki uzyskane z tego tytułu) oraz przedłożenie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Ustosunkowując się do wezwania, skarżąca wyjaśniła, że nie ma dostępu do umów o pracę jej męża oraz że wszystkie jej rachunki bankowe zostały zablokowane i od ponad roku nie otrzymuje z nich wyciągów. Zaznaczyła, iż nie jest już właścicielką jednego z posiadanych przez nią wcześniej mieszkań, gdyż "na wniosek rodziców [zwróciła im] ww. mieszkanie", a w drugim jej mieszkaniu zamieszkują jej teściowe, regulując wszystkie związane z tym należności. Nadesłała zarazem kserokopie i wydruki: sześciu zajęć rachunków bankowych z dnia 18 lipca 2014 r., które w większości znajdowały się już w aktach administracyjnych, potwierdzenia wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez jej męża, dokumentów dotyczących kosztów utrzymania lokalu należącego do tego męża, położonego pod innym adresem niż wskazany w sprawie adres jej zamieszkania (według kartoteki finansowej za ubiegły rok we wszystkich miesiącach tego roku wykazywano saldo ujemne, które pod koniec roku wynosiło 468,94 zł), zeznań podatkowych skarżącej i jej małżonka za ubiegły rok (skarżąca wykazała w nim przychody z innych źródeł w wysokości 195,80 zł, zaś jej małżonek przychody z wynagrodzenia i z działalności wykonywanej osobiście w kwotach odpowiednio: 21.068,38 zł i 17.510,98 zł) oraz wyciągów z dwóch rachunków bankowych jej małżonka (jeden z tych rachunków wykorzystywany jest głownie do spłaty zobowiązania kredytowego – w lutym bieżącego roku uiszczono z tego tytułu łącznie kwotę 447,95 zł, drugi dokumentuje wpływy głównie tytułem wynagrodzenia oraz umowy zlecenia, w lutym bieżącego roku w kwotach odpowiednio 1385,69 zł i 1078 zł, choć np. dnia 3 lutego dokonano wpłaty gotówki w kwocie 400 zł oraz różne wydatki życiowe, np. opłatę za mieszkanie z dnia 11 lutego w kwocie 300 zł czy dopłatę do obiadów dzieci skarżącej z dnia 20 lutego w kwocie 152 zł, końcowe saldo na rachunku wyniosło 43,40 zł), wyciągu z jeszcze jednego rachunku nieodnotowującego żadnych operacji (ujemne saldo na tym rachunku wynosi 616,37 zł) oraz wypowiedzenia umowy innego rachunku przez skarżącą, a także zaświadczenie, że w okresie od dnia 10 listopada 2015 r. do dnia 7 grudnia 2015 r. była ona zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. W przywołanym wyżej postępowaniu w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1564/11 skarżącej odmówiono przyznania prawa pomocy – postanowieniem z dnia 26 października 2012 r. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. W przeciwnym razie przyznanie prawa pomocy jest wykluczone. Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Tymczasem skarżąca przedstawiła tylko część żądanej dokumentacji, która niekiedy wręcz pogłębia wątpliwości, jakie można powziąć, analizując jej oświadczenia. Te ostatnie są zaś bezsprzecznie nierzetelne i fragmentaryczne. Otóż we wniosku strona przemilczała całkowicie, że ma męża i przyznała to dopiero na wyraźne wezwanie referendarza sądowego. Dalej konsekwentnie podaje jako miejsce zamieszkania adres lokalu, w którym, jak wyjaśniła później, mają zamieszkiwać jej teściowie. Wszystkie nadesłane przez nią dokumenty obrazujące koszty utrzymania mieszkania dotyczą zresztą innego lokalu, który ma należeć do jej małżonka. Również sposób doręczenia wezwania zdaje się potwierdzać, że pod adresem podanym jako miejsce zamieszkania skarżącej mieszka jej teściowa, lecz wciąż bez jednoznacznej odpowiedzi pozostaje pytanie, gdzie zamieszkuje sama wnioskodawczyni i z kim konkretnie tworzy gospodarstwo domowe. Tym samym nie można też przyjąć, że należycie wykazano koszty utrzymania gospodarstwa domowego, które skądinąd we wniosku zawężono do kwoty około 500 zł. Skarżąca mimo wyraźnego wezwania nie udokumentowała utraty tytułu prawnego do drugiego należącego do niej mieszkania, ograniczając się do niejasnego stwierdzenia, że zwróciła to mieszkanie rodzicom na ich prośbę. Niezależnie jednak od tego, na jakiej podstawie prawnej nastąpił ten zwrot oraz na jakich zasadach jej inne mieszkanie ma być użytkowane przez teściów wnioskującej, zaakcentować trzeba, że jeżeli udostępniła ona lub zbyła mieszkania, nawet na rzecz osób bliskich, to pozbawiła się możliwości odpłatnego rozporządzania nimi, choćby poprzez ich najem, a jednocześnie może od wspominanych osób oczekiwać ekwiwalentu, także poprzez udzielenie wsparcia na potrzeby postępowania. Okoliczność ta musi być zatem wzięta pod uwagę podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie wykonano także punktu pierwszego wezwania, do nadesłania dokumentów obrazujących bieżące dochody gospodarstwa domowego. W tym kontekście odnotować wypada, że w świetle dostarczonego zaświadczenia skarżąca była zarejestrowana jako osoba bezrobotna krócej niż miesiąc i została wyrejestrowana cztery miesiące temu. Niejasna pozostaje przy tym przyczyna tego stanu rzeczy i nie można wykluczyć, że stanowiło ją znalezienie zajęcia zarobkowego. To, że skarżąca nie dowiodła, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nie oznacza jednak, że nie wykazała ona jednocześnie, iż nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., bądź ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, bądź zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Niektóre z podniesionych wyżej wątpliwości można wszak rozstrzygnąć na jej korzyść, kierując się dyrektywami wynikającemu z konstytucyjnego prawa do sądu, którego zapewnieniu służy przecież m.in. instytucja prawa pomocy. Przedłożone kopie zeznań podatkowych poświadczają mianowicie oświadczenia na temat dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i jej męża, a wysokość wynagrodzenia uzyskiwanego przez tego ostatniego tytułem umów o pracę i zlecenia można odtworzyć na podstawie wyciągu z jego rachunku bankowego, dokumentującego jednak także wpływy z innego źródła, m.in., wpłatę gotówkową w kwocie niewiele niższej niż wpis od skargi. Niemniej wpływy te nie są znaczne, jeżeli zważyć, iż mają służyć utrzymaniu czteroosobowej rodziny. Nie można zarazem tracić z pola widzenia zobowiązań ciążących na skarżącej i jej mężu, m.in. łączących się ze spłatą kredytu, o którym również we wniosku nie wspomniano. Nie bez znaczenia pozostaje to, że saldo opłat za mieszkanie męża skarżącej przez cały ubiegły rok pozostawało ujemne. Dlatego uznano, iż strona bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego jest w stanie uiścić tylko część kosztów, o której mowa w sentencji, równą najniższej opłacie sądowej znanej procedurze sądowoadministracyjnej. Zaznaczyć wypada, że wybór powyższej postaci częściowego prawa pomocy na obecnym etapie postępowania w sposób pełniejszy niż ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika przyczynia się do realizacji przysługującego skarżącej prawa do sądu. Otóż stoi ona przed koniecznością uiszczenia wpisu sądowego od skargi, stanowiącego element kosztów sądowych, od których ją częściowo zwolniono, natomiast udział takiego pełnomocnika na razie nie jest jeszcze potrzebny. Zgodnie bowiem z art. 175 § 1 i § 3 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd powinien udzielać stronom występującym bez tego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Podkreślić też trzeba, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącej możliwości złożenia kolejnego wniosku w tej materii na dalszym etapie postępowania. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.