I SA/Gl 134/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] znak [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Przedmiotem skargi B.L., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mocą której odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W ramach urzędowego formularza PPF z dnia 1 marca 2012 r. skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. W motywach wniosku, akcentując swoje ubóstwo, oświadczyła, że korzysta ze wsparcia MOPS-u. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem. Nie posiadają jakichkolwiek wartościowych składników majątkowych. Źródłem dochodu jest świadczenie rentowe w kwocie 870,74 zł. W końcowej części wniosku skarżąca odnotowała, że jej mąż jest po zawale serca i udarze mózgu. W wyniku analizy wniosku co do treści, mając nadto na uwadze zawartość akt administracyjnych tej sprawy, pismem z dnia 19 marca 2012 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dodatkowych dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon, ubezpieczenie; nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże opłat należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich po listopadzie 2011 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącej, w tym z tytułu ewentualnie przyznanych świadczeń z pomocy społecznej (w tych ramach można przykładowo nadesłać kopie stosownych decyzji); 4) oszacowanie wysokości miesięcznych kosztów leczenia; 5) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za rok 2010, złożonych przez skarżącą oraz pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym; w tych ramach można nadesłać informacje PIT-11/40 za rok 2011, o ile strona jest w posiadaniu takowych; 6) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] oraz nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na wszystkie osoby zameldowane pod tym adresem. W przywołanym wyżej wezwaniu zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do jego zakresu w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Wezwanie, pomimo jego skutecznego doręczenia adresatce w dniu 23 marca 2012 r., pozostało bezskuteczne do dnia dzisiejszego. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało odnotować, że zakres wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy został przez nią oznaczony w pkt 4 druku urzędowego formularza. Intencją wnioskującej jest więc uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Przyszło w tym miejscu podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję dotyczącą spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przedmiotem skargi jest działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęta jest w tej sprawie B.L. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżąca zwolniona jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się bezprzedmiotowy, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie więc do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie uczyniła zadość powyższemu obowiązkowi, jako że nie doszło w tej sprawie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Fakt ten uniemożliwia weryfikację jej oświadczeń, a tym samym obiektywną ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Nie pozwala to uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Trzeba jednakże wskazać, że niniejsze postanowienie nie oznacza, że skarżąca nie będzie mogła złożyć ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy uzna to za konieczne, np. w przypadku wydania orzeczenia kończącego postępowanie w tej sprawie. W sytuacji bowiem, gdy orzeczenie będzie niekorzystne dla niej, środek odwoławczy w postaci skargi kasacyjnej, będzie musiał być sporządzony przez adwokata bądź radcę prawnego. Co więcej, na obecnym etapie postępowania nie ma potrzeby dodatkowo obciążać Skarbu Państwa kosztami udzielonej skarżącemu pomocy prawnej z urzędu. Regulacja art. 134 § 1 P.p.s.a. stanowi o braku związania sądu administracyjnego zarzutami i wnioskami strony jak i powołaną podstawą prawną. Powołany przepis gwarantuje m.in. dokonanie oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z prawem niezależnie od sformułowanych w skardze twierdzeń i zarzutów. Z tego też względu nieporadność w formułowaniu zarzutów czy też wniosków jak również niemożność fizycznego uczestniczenia w rozprawie, nie uniemożliwia sądowi dokonać oceny legalności skarżonej decyzji (por. postanowienie z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 112/12, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa .gov.pl). W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., art. 254 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy, o pozostałym zakresie wniosku orzeczono w pkt 2 sentencji.