I SA/Gl 1341/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, del. Sędzia SO Dorota Kozłowska (spr.), Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Protokolant specjalista Beata Kuziel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2015 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. Holding S.K.A. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku o umorzenie postępowania w podatku od czynności cywilnoprawnych. 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...], nr [...] na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 oraz art. 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm., dalej: O.p.) po rozpatrzeniu zażalenia A z o.o. Holding S.K.A., z siedzibą w K. ul. [...] (zwana dalej: skarżącą lub Spółką) utrzymał mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...], nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania - wszczętego z urzędu - w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy sprzedaży z dnia 1 września 2010 r. zawartej aktem notarialnym Rep A nr [...]. Organ odwoławczy wskazał, że pismem z dnia 17 czerwca 2014 r. pełnomocnik Spółki złożył wniosek o umorzenie postępowania podatkowego toczącego się w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy sprzedaży zawartej w dniu 1 września 2010 r., aktem notarialnym Rep A nr [...] przed notariuszem A. K., wszczętym z urzędu przez organ podatkowy I instancji postanowieniem z dnia [...] nr [...]. W konsekwencji złożonego winsoku organ I instancji wydał w dniu [...] postanowienie nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania wszczętego z urzędu w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy sprzedaży z dnia 1 września 2010 r., Rep A nr [...]. Na powyższe postanowienie organu I instancji pełnomocnik Spółki wniósł zażalenie, podnosząc, że zgodnie z art. 10 ust 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych notariusze są płatnikami podatku od czynności cywilnoprawnych, dokonywanych w formie aktu notarialnego. Ich obowiązkiem, na podstawie art. 8 O.p. jest obliczenie, pobranie i terminowe wpłacenie pobranego od podatnika podatku do właściwego organu podatkowego. W świetle przedstawionej regulacji organ podatkowy musi najpierw ustalić, czy notariusz prawidłowo obliczył i pobrał podatek od czynności cywilnoprawnych. Kolejną czynnością organu podatkowego jest dokonanie oceny, czy istnieją okoliczności, określone w art. 30 § 5 O. p., wyłączające odpowiedzialność płatnika. Dopiero pozytywne ustalenia w tym zakresie pozwalają na ewentualne orzeczenie o odpowiedzialności podatnika. W przypadku sprzedaży, o której mowa w art. 10 ust. 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, najpierw musi być przeprowadzone postępowanie w stosunku do płatnika (notariusza) i w zależności od wyników tego postępowania w dalszej kolejności w stosunku do podatnika. Wszczęcie zatem postępowania w stosunku do Spółki było co najmniej przedwczesne. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdził, że organ podatkowy I instancji przed wszczęciem postępowania podatkowego w sprawie określenia zobowiązania podatkowego od umowy sprzedaży zawartej w dniu 1 września 2010 r., aktem notarialnym Rep A nr [...], dokonał analizy treści przedmiotowego aktu notarialnego. Zgodnie z § 2.1. lit. c) wskazanego wyżej aktu, osoba działająca w imieniu Spółki oświadczyła, że reprezentowana przez nią spółka posiada status pracodawcy prowadzącego zakład pracy chronionej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 14 poz. 92 z późn. zm.), a zawarcie przedmiotowej umowy pozostaje w bezpośrednim związku z prowadzeniem tego zakładu. Jednocześnie zgodnie z treścią § 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 2012 r. w sprawie pobierania i zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 179, z późn. zm.) notariusz w § 14 aktu notarialnego wskazał, że podatku od czynności cywilnoprawnych nie pobrał od Spółki na podstawie art. 31 ust 1 lit. b) ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Organ odwoławczy podkreślił, że organ podatkowy I instancji postanowieniem z dnia [...], nr [...] wszczął z urzędu postępowanie podatkowe w sprawie określenia zobowiązania podatkowego od umowy sprzedaży zawartej w dniu 1 września 2010 r. aktem notarialnym Rep A nr [...]. Dlatego też organ II instancji nie znalazł podstaw prawnych w obowiązujących przepisach zawartych w Ordynacji podatkowej pozwalających na umorzenie toczącego się postępowania podatkowego wszczętego z urzędu w sytuacji, gdy wniosek taki składa strona. Zgodnie z art. 165 § 1 O. p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast w myśl art. 165a § 1 O.p., gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostanie wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z tych też względów organ II instancji w związku z tym, że obowiązujące przepisy prawa podatkowego nie przewidują możliwości umorzenia na wniosek strony postępowania wszczętego z urzędu nie znalazł podstaw prawnych do eliminacji z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. W skardze na postanowienie organu odwoławczego, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 165a § 1 O.p., poprzez nieuprawnione przyjęcie, że przepis ten mógł mieć zastosowanie w odniesieniu do złożonego przez skarżącą w toku prowadzonego postępowania podatkowego wniosku o umorzenie tego postępowania. Pełnomocnik skarżącej wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy złożony przez stronę wniosek o umorzenie wszczętego z urzędu postępowania podatkowego mógł być oceniony jako wniosek o wszczęcie nowego, odrębnego postępowania podatkowego, czy też należało go potraktować jako wniosek strony w toku postępowania podatkowego, do którego organ podatkowy, jeżeli na danym etapie postępowania nie podzielał stanowiska strony, w zakresie istnienia przesłanek do umorzenia postępowania, mógł się ustosunkować poprzez wydanie postanowienia, które podlegałoby zaskarżeniu jedynie na zasadach przewidzianych w art. 237 O.p. Skarżąca bowiem korzystając z uprawnień wynikających z art. 123 § 1 O.p. za pośrednictwem pełnomocnika, złożyła wniosek o umorzenie postępowania podatkowego, wszczętego postanowieniem organu I instancji. Nie był to wniosek o wszczęcie nowego postępowania podatkowego, lecz o zakończenie toczącego się już postępowania, poprzez jego umorzenie. Natomiast organ odwoławczy, jak i organ I instancji, błędnie założyli, że zgłoszony, w piśmie z dnia 17 czerwca 2014 r., wniosek o umorzenie toczącego się postępowania podatkowego był wnioskiem o wszczęcie kolejnego, nowego postępowania podatkowego. W konsekwencji organy obu instancji błędnie przyjęły, że do przedmiotowego wniosku z dnia 17 czerwca 2014 r. znajduje zastosowanie art. 165a § 1 O.p. Zdaniem pełnomocnika skarżącej w realiach niniejszej sprawy przepis ten nie miał zastosowania, bowiem skarżąca nie wnosiła o wszczęcie postępowania podatkowego, a jedynie wskazała sposób w jaki powinno być zakończone toczące się już postępowanie podatkowe. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Organ II instancji jeszcze raz podkreślił, że postępowanie w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych wszczynane jest wyłącznie z urzędu, co zobowiązuje organ podatkowy do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Organ podatkowy nie znalazł podstaw prawnych w obowiązujących przepisach zawartych w O.p. pozwalających na umorzenie toczącego się postępowania podatkowego wszczętego z urzędu w sytuacji, gdy wniosek taki składa strona. Ponadto wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, przeważa pogląd, że użyty w przepisie art. 165a O.p. zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja/postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Skarga zasługuje więc na uwzględnienie, co w konsekwencji spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia. Zgodnie z treścią art. 165 § 1 O.p. postępowanie w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych zostało wszczęte przez organ podatkowy I instancji z urzędu. Nie było więc potrzeby, aby wszczynać na wniosek strony drugiego postępowania w tym samym przedmiocie. Postępowanie podatkowe zostało bowiem już wszczęte i toczyło się. Natomiast wniosek skarżącej o umorzenie postępowania podatkowego był sugestią strony co do sposobu zakończenia postępowania podatkowego. Organ podatkowy nie powinien zatem wszczynać drugiego postępowania podatkowego, dotyczącego tego samego przedmiotu, bądź odmawiać jego wszczęcia tylko odnieść się do argumentów skarżącej zawartych we wniosku o umorzenie postępowania podatkowego w decyzji merytorycznej, którą wyda po przeprowadzeniu postępowania. Natomiast przepis art. 165a O.p. ma zastosowanie tylko i wyłącznie do postępowań wszczynanych na wniosek (np. w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku) i nie może mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i postanowienie to uchylił oraz orzekł o kosztach postępowania. Zgodnie zatem z art. 200 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania, na które składa się uiszczony wpis sądowy, opłata od pełnomocnictwa i koszty zastępstwa procesowego.