I SA/Gl 1341/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreśliła, że w wyniku wywłaszczenia należących do niej gruntów praktycznie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i nie osiąga dochodów, a ostatni rok bilansowy zakończyła stratą w kwocie 9.402,47 zł. Oświadczyła, iż nie posiada rachunków bankowych. W rubrykę nr 6 urzędowego formularza /wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych/ wpisano 100.000 zł, a w rubrykę 7 /wartość środków trwałych wnioskodawcy (według bilansu za ostatni rok)/ kwotę 6.500 zł. Pismem doręczonym dnia 12 grudnia 2016 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika Spółki do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: odpisu ostatniego sprawozdania finansowego strony skarżącej w pełnej wersji, odpisu aktualnej ewidencji środków trwałych strony skarżącej, odpisu zeznania podatkowego skarżącej w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2015, odpisów deklaracji strony skarżącej na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, odpisów raportów kasowych skarżącej za trzy ostatnie miesiące, a także wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, w szczególności, na który zgodnie z informacją znajdującą się w aktach administracyjnych przelano Spółce odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte w sposób całkowicie wykluczający korzystanie z nich przez Spółkę, należy przedłożyć zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych Spółce w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku). Na wezwanie przedłożono: rachunek zysków i strat oraz bilans za 2015 r., które były załączone już do skargi (poza wspomnianą we wniosku stratą, będącą rezultatem zestawienia przede wszystkim przychodów w kwocie 144.901,73 zł z wysokimi kosztami działalności operacyjnej – 156.820,54 zł, w tym kosztem usług obcych w kwocie 32.455,53 zł; odnotowania wymaga m.in. zmniejszenie kwoty zobowiązań w okresie rozliczeniowym z kwoty 9.549,63 zł do 5.683,68 zł), zeznanie podatkowe Spółki w podatku dochodowym za 2015 r. (wykazano w nim przychód w kwocie 165.760,49 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 175.162,96 zł i stratę w kwocie 9.402,47 zł), deklaracje dla podatku od towarów i usług za okres od maja do października ubiegłego roku, z pominięciem deklaracji za czerwiec (najniższą podstawę opodatkowania, 11.360 zł, wykazano w październiku, najwyższą, 13.665 zł, w lipcu), zestawienie operacji dokonanych na rachunku bankowym Spółki dnia 29 grudnia 2016 r. (przy zerowym saldzie początkowym odnotowano wpłatę kwoty 20 zł oraz pomniejszenie jej o prowizje), raporty kasowe za okres od sierpnia do października ubiegłego roku (w październiku wykazano przychody w kwocie 12.298 zł i rozchody w kwocie 12.993,13 zł, stan kasy wyniósł 6.722,86 zł, a stan poprzedni 7.417,99 zł), wydruk z ewidencji środków trwałych oraz oświadczenie w sprawie zamknięcia rachunku bankowego, na który przelano odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości, z zapowiedzią dostarczenia stosownego zaświadczenia po jego uzyskaniu. Zarządzeniem z dnia 22 grudnia 2016 r., doręczonym dnia 2 stycznia 2017 r., przedłużono Spółce termin do wykonania wezwania o kolejne 7 dni. W tak przedłużonym terminie dostarczono zaświadczenie o zamknięciu wspomnianego rachunku z sumą zadłużenia wynoszącą 245,58 zł. Wpis od skargi w niniejszej sprawie, obliczony z uwzględnieniem podanej w niej wartości przedmiotu zaskarżenia, wynosi 2.000 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl jej art. 245 § 3 obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych – może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawa pomocy złożonego przez tę osobę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w przywołanym art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799). Niemniej wchodzi to w rachubę dopiero wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Powinna ona zatem tę przesłankę udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – niezbędną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką winna ona przejawić, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Można tego wymagać szczególnie od osób prawnych reprezentowanych przez profesjonalnych pełnomocników. Tymczasem dokumenty dostarczone w niniejszej sprawie nie odpowiadają w pełni kryterium określonym w wezwaniu, mimo przedłużenia zakreślonego nim terminu. Nie chodzi przy tym o pominięcie deklaracji dla podatku od towarów i usług za czerwiec ubiegłego roku, chociaż może ono budzić wątpliwości, skoro w objętym wezwaniem okresie sześciomiesięcznym największą podstawę opodatkowania wykazano akurat za miesiąc bezpośrednio następujący po miesiącu, za który deklaracji nie nadesłano (prawdopodobne jest, że był to korzystny okres dla Spółki, co próbowano ukryć). Zasadnicze znaczenie ma bowiem fakt, że zamiast wyciągu z rachunku bankowego obrazującego wszystkie operacje dokonane na rachunkach bankowych Spółki w okresie trzech miesięcy, przedłożono zestawienie operacji dokonanych jednego dnia. Niepodobna więc wykluczyć, że we wskazanym okresie przeprowadzono także inne operacje, co miało znaczenie dla stanu rachunku, w tym poprzez wpływ środków pozwalających pokryć koszty sądowe w sprawie. W tym stanie rzeczy nie wchodzi w rachubę poczynienie pełnych ustaleń faktycznych na temat możliwości płatniczych Spółki. Te ustalenia są zaś niezbędne, jeżeli zważyć, że we wniosku podano, iż Spółka w ogóle rachunków nie posiada, co na dalszym etapie postępowania okazało się nieprawdą. Również pozostałe dokumenty źródłowe nie przemawiają na rzecz wniosków. Deklaracje dla podatku od towarów i usług oraz raporty kasowe, w których wykazano regularne obroty, stoją w sprzeczności z oświadczeniem, jakoby Spółka w istocie nie prowadziła działalności. Ponadto porównanie tych obrotów z należnymi w sprawie kosztami sądowymi nie uzasadnia zwolnienia Spółki od tych kosztów. W szczególności raporty odnotowują, i to po stronie zarówno przychodów, jak i rozchodów, operacje gotówkowe, których suma comiesięcznie kilkukrotnie przewyższa wpis od skargi, czyli największą opłatę w postępowaniu sądowoadministracyjnym; także ostatni znany stan kasy przekracza ów wpis ponadtrzykrotnie. W konsekwencji nie można przyjąć, że Spółka nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Mniejszą wagę wypada przywiązać do zeznania w podatku dochodowym od osób prawnych oraz sprawozdania rachunkowego, jakie zresztą wbrew wezwaniu nie zostało przedłożone w pełnej wersji (pominięto np. informację dodatkową). Dokumenty te zawierają informacje na temat sytuacji Spółki w 2015 r. i nie mogą być podstawą ustaleń dotyczących jej bieżącego położenia, najbardziej miarodajnego z punktu widzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Decydującego argumenty w rozpatrywanej materii nie stanowi też wynikająca z tych dokumentów strata z działalności Spółki. Jako nadwyżka kosztów nad przychodami, nie świadczy ona przecież o braku środków finansowych (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 492/11, LEX nr 1069493), zwłaszcza iż obie te wartości pozostają w rażącej wprost dysproporcji z kosztami sądowymi. Niepodobna tracić z pola widzenia, że opłacenie wpisu od skargi jest wręcz znikomym wydatkiem w zestawieniu z wykazanymi przez Spółkę w 2015 r. kosztami działalności operacyjnej czy kosztami uzyskania przychodów. Z drugiej strony wartość zobowiązań Spółki w tamtym roku była relatywnie niska, mniejsza niż we wcześniejszym okresie sprawozdawczym; podobnie dział 4 Krajowego Rejestru Sądowego Spółki nie zawiera żadnych wpisów dowodzących jej problemów finansowych. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.