I SA/Gl 1345/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 marca 2018 r. w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 8 marca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania A. S. (dalej jako "skarżący") prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając stan sprawy referendarz sądowy wskazał, że skarżący odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył przy tym, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz że osiąga dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę na pół etatu oraz udziału w pracy rady nadzorczej spółki w łącznej wysokości 1150 zł. Kwotę zobowiązań i stałych wydatków określił jednak na około 4000 zł. Stwierdził, że posiada udziały w spółce, natomiast jego żona – wraz z dwiema córkami – jest współwłaścicielem dwóch samochodów osobowych. Pismem doręczonym dnia 9 lutego 2018 r. do rąk jednej z tych córek referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zwartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, zaświadczeń spółki, w których skarżący posiada udziały, oraz spółki, której rady nadzorczej skarżący jest członkiem, wyszczególniających wysokość kwot wypłaconych skarżącemu w okresie ostatniego półrocza oraz formę wypłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącego oraz innych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że żona skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, dokumentu pozwalającego ustalić tytuł prawny, na podstawie którego skarżący korzysta z nieruchomości wskazanej jako jego adres zamieszkania, w szczególności odpisów z ksiąg wieczystych, odpisów umowy najmu wraz z potwierdzeniami uiszczenia czynszu za trzy ostatnie miesiące itp., a nadto kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Referendarz sądowy stwierdził, że wezwanie nie zostało wykonane. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy wskazał na treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i stwierdził, że z jego treści wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stwierdził przy tym, że minimum staranności procesowej, jaką strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna przejawić, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, tj. złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania wszystkich dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu. Według art. 255 P.p.s.a. wezwanie takie wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości. Umożliwia ono weryfikację oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie gwarantuje wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Dokonując oceny złożonego wniosku referendarz sądowy stwierdził, że skarżący w ogóle nie ustosunkował się do wezwania i nie nadesłał żadnego z wymaganych dokumentów źródłowych. Tym samym ich brak wyklucza poczynienie ustaleń faktycznych dotyczących któregokolwiek z aspektów jego sytuacji, w szczególności dochodów i wydatków jego gospodarstwa domowego, stanu rodzinnego i majątku. Jest to zaś konieczne tym bardziej, że wskazana we wniosku kwota tych wydatków znacznie przekracza zadeklarowany dochód. We wniosku nie wspomniano też, że córki skarżącego pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, choć przyznano, iż wraz z żoną są one współwłaścicielami dwóch samochodów osobowych, podczas gdy jedna z tych córek odebrała wezwanie jako dorosły domownik. Także zatem skład osobowy gospodarstwa domowego wnioskodawcy wymaga zbadania. Wskazał przy tym, że w jednym z orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowano wręcz pogląd, że niewykonanie wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku powoduje, że nie można go rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania. Tym samym referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący stwierdził, iż nie otrzymał opisanego wyżej wezwania z dnia 2 lutego 2018 r. Stwierdził przy tym, że możliwe jest, aby wezwanie odebrała jedna z córek, ale zaprzeczył faktowi jego otrzymania. Podniósł, że korespondencja z sądu wymaga osobistego odebrania, a zatem przekazanie korespondencji córce jest dla niego zaskoczeniem. Ostatecznie oświadczył, że zakazał córkom i żonie odbierania kierowanej do niego korespondencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z §2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, że ustawodawca w odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy poza oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym w formularzu urzędowym "PPF" przewidział możliwość weryfikacji takiego oświadczenia. Zgodnie bowiem z treścią art. 255 P.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nieprawidłowe wypełnienie ww. formularza lub nieuzupełnienie na żądanie sądu wniosku stoi na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy, albowiem Sąd nie jest w stanie ocenić sytuacji skarżącego. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W ocenie Sądu złożony wniosek zawierał mankamenty dowodowe, które uniemożliwiały przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym skarżący prawidłowo został wezwany przez referendarza sądowego do złożenia wskazanych w wezwaniu dokumentów. Brak zaś reakcji na powyższe wezwanie skutkuje brakiem możliwości zbadania rzeczywistej sytuacji skarżącego, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie zaś z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Odnosząc się do kwestii podniesionej w sprzeciwie wskazać przyjdzie, że pozostają one bez wpływu na zapadłe rozstrzygnięcie z dwóch powodów. Po pierwsze wolą ustawodawcy dopuszczona została możliwość doręczenia korespondencji w miejscu zamieszkania adresata - domownikowi (art. 72 § 1). Po drugie zaś w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego (doręczonego osobiście skarżącemu) wyraźnie została wskazana treść wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. jakie dokumenty winien przedłożyć skarżący celem uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem skarżący składając sprzeciw w nn. sprawie nawet nie próbował załączyć do niego wymienionych w wezwaniu dokumentów. Tym samym wydane przez referendarza sądowego rozstrzygnięcie było w pełni prawidłowe. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 Ppsa orzeczono jak w sentencji.