I SA/Gl 135/12

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek, podkreśliła, że jest osobą samotną, nie posiadającego żadnego majątku, poza mieszkaniem, i uzyskująca niewielkie dochody, tj. wynagrodzenie za pracę i świadczenie emerytalne "po potrąceniach komorniczych" w wysokości odpowiednio 1317 i 807,69 zł brutto. Zwróciła uwagę na swój wiek i problemy zdrowotne (m.in. choroby wzroku, układu krążenia i narządu ruchu). Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, m.in. poprzez udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym (sprecyzowano, że należy w tym celu nadesłać w szczególności zaświadczenie pracodawcy skarżącej o wysokości wynagrodzenia wypłaconego jej w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty oraz takie zaświadczenie ZUS dotyczące wypłaconego jej świadczenia emerytalnego albo ostatni "odcinek" tego świadczenia, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy). Wykonując to wezwanie, skarżąca nadesłała, przeważnie w formie kserokopii, większość wymaganych materiałów, które potwierdzają jej oświadczenia, mianowicie: zeznanie podatkowe za ubiegły rok (wykazano w nim przychody w wysokości 31.493,13 zł, w tym ze stosunku pracy w kwocie 15.246 zł i z tytułu renty w kwocie 16.247,13 zł), dokumentację medyczną, dwie faktury dokumentujące zakup leków za kwoty 76,60 i 29,90 zł oraz dokumenty dotyczące ponoszone przez nią wydatki, m.in. wyliczenie wysokości czynszu za mieszkanie na kwotę 523,68 zł, rachunek za energię elektryczną na kwotę 212,76 zł, potwierdzenie zapłaty składki na samorząd zawodowy (za trzy miesiące skarżąca zapłaciła kwotę 210 zł) oraz spłaty zadłużenia, w tym dochodzonego w toku egzekucji (łączna kwota rat wyniosła 100 zł). Nie przedłożyła jednak wskazanych wyżej dokumentów dotyczących dochodów uzyskiwanych w jej gospodarstwie domowym. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej "P.p.s.a.P) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. ustanowienie radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. W ocenie rozpoznającego wniosek skarżąca tej okoliczności nie wykazała, nie wykonując wezwania referendarza sądowego w stopniu wystarczającym, tj. pozwalającym na pełną i wolną od wątpliwości ocenę jej sytuacji. Pośród nadesłanego materiału dowodowego brak bowiem dokumentów obrazujących precyzyjnie wysokość dochodów pozostających aktualnie do jej dyspozycji, które przecież wyraźnie wskazano w wezwaniu do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, w szczególności zaświadczeń pracodawcy i organu rentowego. W konsekwencji wysokość tych dochodów, i to tylko tych uzyskanych w ubiegłym roku, można jedynie szacować na podstawie treści przedłożonych zeznań podatkowych. Niemożliwe jest natomiast ustalenie tej okoliczności, bezsprzecznie kluczowej z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, w sposób pewny, m.in. obejmujący weryfikację oświadczeń strony na temat potrąceń pomniejszających jej świadczenie rentowe, nie znajdujących wszak żadnego odzwierciedlenia w zeznaniach podatkowych. W tym kontekście istotne jest także to, że skarżąca, jak wynika z przedstawionych przez nią dowodów, nie ma trudności z bieżącym pokrywaniem swoich wydatków. Uzasadnia to potrzebę zbadania relacji pomiędzy tymi wydatkami a aktualnie uzyskiwanymi przez nią dochodami, gdyż tylko poprzez zestawienie tych wielkości można uzyskać odpowiedź na pytanie o to, czy może ona ponieść jakiekolwiek dodatkowe wydatki na potrzeby postępowania lub wygospodarować jakieś środki na te cele, czy też – przeciwnie – wiązałoby się to dla niej z uszczerbkiem utrzymania koniecznego. Tylko ta odpowiedź ma przy tym znaczenie dla ustalenia, czy zachodzą przesłanki dla przyznania prawa pomocy. Dalszą kwestią pozostawać z kolei musi to, czy skarżąca w swojej sytuacji jest w stanie samodzielnie opłacić radcę prawnego z wyboru. Cena takiej usługi ma bowiem charakter rynkowy i zależy od wielu czynników, wobec czego w praktyce może się kształtować różnie. Podczas rozpatrywania wniosku o ustanowienie radcy prawnego z urzędu można zatem co najwyżej przyjąć jako punkt odniesienia wysokość wynagrodzenia, jakie przysługiwałoby takiemu radcy w konkretnej sprawie, czyli koszt, jaki poniósłby budżet Sądu, gdyby prawo pomocy w tym zakresie przyznano. W niniejszej sprawie wynagrodzenie takie, stosownie do § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c w związku z § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), wyniosłoby 240 zł, co stanowi kwotę nieznacznie wyższą od składek na samorząd zawodowy, które skarżąca uiściła niedawno. Tego rodzaju wydatek nie może więc powodować uszczerbku jej utrzymania koniecznego. Rozpoznający na wniosek wziął pod uwagę także inne okoliczności, mające dla prawa pomocy charakter uzupełniający, ale na pewno nie pozbawiony wagi, bo łączący się z zapewnieniem prawa do sądu, któremu służy ta instytucja procesowa. Również bowiem te względy nie przemawiają na rzecz ustanowienia radcy prawnego na obecnym etapie postępowania. Otóż zgodnie z art. 175 § 3 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. udział profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Podkreślić również trzeba, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącej możliwości złożenia kolejnego wniosku w tej materii w dalszym postępowaniu, kiedy wnioskowane przez nią zastępstwo procesowe może okazać się potrzebne. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.