I SA/Gl 1350/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędzia WSA Borys Marasek, Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 marca 2024 r. sprawy ze skargi E. O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 6 lipca 2023 r. nr 2401-IEE.7192.271.2023.2.DJ UNP: 2401-23-152352 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z 6 lipca 2023 r., nr 2401-IEE.7192.271.2023.2.DJ, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako DIAS, organ) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z 23 maja 2023 r., odmawiające wszczęcia postępowania dotyczącego zarzutów wniesionych przez E. O. (dalej jako strona, skarżąca) w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych z 28.04.2011 r. od nrTW4480311000183 do nr TW4480311000192. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał przepisy art. 138 § 1 pkt. 1 w związku z art. 144 i z art. 61a § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 735 – dalej jako kpa) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 – dalej jako upea). Stan sprawy: ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec strony na podstawie tytułów wykonawczych o wskazanych wyżej numerach z 28 kwietnia 2011 r. Tytuły wykonawcze doręczono stronie 9 maja 2011 r. Pismem z 2 kwietnia 2023 r., sprecyzowanym ostatecznie 15 maja 2023 r. strona działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła do ZUS w Z. zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując na okoliczność przedawnienia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. ZUS odmówił wszczęcia postępowania dotyczącego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Rozpatrując zażalenie na to postanowienie DIAS wskazał, że do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji w/w ustawy (do 30 lipca 2020 r.), zastosowanie miały przepisy, które ograniczały termin do wniesienia zarzutów tj. ten środek prawny przysługiwał zobowiązanemu jedynie w ciągu siedmiu dni od otrzymania tytułów wykonawczych. W konsekwencji, stronie termin ten upłynął 16 maja 2011 r. Z tej przyczyny, ZUS nie mógł wszcząć postępowania w sprawie zarzutów i wydać merytorycznego rozstrzygnięcia, ponieważ termin do wniesienia zarzutów nie został zachowany. Organ zauważył również, że stronie przysługuje możliwość wniesienia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 upea, gdzie przedawnienie może podlegać merytorycznemu rozpatrzeniu. O możliwości wniesienia tego środka prawnego została strona pouczona w wezwaniu organu egzekucyjnego z 27 kwietnia 2023 r., które wskazywało na konieczność sprecyzowania żądania. W skardze na to postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postepowania, które mogło mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, tj.: - art. 61a kpa poprzez bezpodstawne i nieprawidłowe jego zastosowanie, przejawiające się w odmowie "wszczęcia postpowania dotyczącego zarzutów do tytułów wykonawczych"; podczas gdy przepisy upea w ogóle nie przewidują dla organu egzekucyjnego kompetencji do oceny dopuszczalności wniesienia zarzutów do tytułu wykonawczego, a wręcz przeciwnie (art. 33 i 34) - nakazują organowi egzekucyjnemu niezwłoczne przekazanie wierzycielowi zarzutów w sprawie egzekucyjnej do rozpoznania, przy czym wyłącznie wierzyciel jest uprawniony do stwierdzenia ewentualnej niedopuszczalności zarzutów do tytułu wykonawczego, a nie organ egzekucyjny; - art. 34 §1 upea poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie przekazania wierzycielowi do rozpoznania przez organ egzekucyjny zarzutów do tytułu wykonawczego; - art. 210 OP w zw. z art. 235 i art. 239 OP uchybienie obowiązkowi należytego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia; polegające na zaniechaniu wszechstronnego rozpatrzenia zażalenia, a wręcz całkowitym zignorowaniu argumentacji i zarzutów skarżącej, zaskarżone postanowienie nie zawiera jakiegokolwiek nawet odniesienia do argumentacji i zarzutów przedstawionych w zażaleniu; - art. 122 OP poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a przejawiającego się zwłaszcza w zaniechania weryfikacji daty faktycznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a to wobec pozostających w oczywistej sprzeczności z doświadczeniem życiowym i zawodowym twierdzeń organu egzekucyjnego jakoby owe postępowiec egzekucyjne prowadził bez przerwy od 2011 r.; podczas gdy faktem bezspornym jest, iż dopiero w 2023 r. organ dokonał zajęcia rachunku bankowego skarżącej (12 lat prowadzono egzekucję bez podejmowania żadnych czynności egzekucyjnych); co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło de facto do pozostawienia zarzutów do tytułu wykonawczego bez rozpoznania, a tym samym zaniechania weryfikacji kwestii przedawnienia i do dalszego prowadzenia egzekucji zobowiązań składkowych, które najprawdopodobniej uległy już przedawnieniu. Zarzuciła nadto naruszenie prawa materialnego, tj. art. 59 § 1 pkt. 2 upea w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r., poprzez jego niezastosowanie, przejawiające się w zaniechaniu umorzenia postępowania egzekucyjnego z urzędu przez organ egzekucyjny, a to wobec wygaśnięcia zobowiązań składkowych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w połączeniu w z odmową rozpoznania zarzutów, przesądziło o dalszym prowadzeniu egzekucji pomimo przedawnienia egzekwowanych zobowiązań składkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie należy podnieść, że przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie DIAS utrzymujące w mocy wcześniejsze postanowienie ZUS odmawiające wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutów skarżącej z uwagi na upływ terminu do ich wniesienia. Ocenie podlega zatem kwestia formalna – zachowania terminu do wniesienia zarzutów. Poza sprawą pozostaje kwestia samej zasadności zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym, przedawnienia, czy wykonania obowiązku. Dokonując kontroli legalności wydanego postanowienia Sąd stwierdził, że jest ono prawidłowe, a podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 27 ust. 1 pkt 9 upea, w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438) tytuł wykonawczy zawierał pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Powiązany z nim art. 33 § 1 upea, zawierał katalog przyczyn, które mogły być podstawą zgłoszonych zarzutów. Oba te przepisy zostały znowelizowane ustawą z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, która nadała im następujące brzmienia: Art. 27 ust. 1 pkt 9 upea w brzmieniu od 30 lipca 2020 r., stanowi, że tytuł wykonawczy zawiera m.in. pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu prawie wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oraz o skutkach wniesienia tego zarzutu nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego i po upływie tego terminu. Zgodnie zaś z art. 33 § 5 pkt 1-3 upea, zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż: 1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; 2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; 3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części. Ustawa nowelizująca upea w art. 13 ust. 1 stanowi, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie upea i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Z kolei w myśl ust. 2 pkt 3 tego artykułu, do egzekucji z wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku wszczętych po wejściu w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy upea w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. W niniejszej sprawie organ zajął przysługującą skarżącej wierzytelność pieniężną w urzędzie skarbowym, a czynności tej dokonał zawiadomieniami z 28 lutego 2023 r. Skarżąca stanęła na stanowisku, że to właśnie art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy nowelizującej upea przesądza o stosowaniu do prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego przepisów upea w znowelizowanym brzmieniu. Stanowisko to jednak nie jest właściwe. W ocenie Sądu do postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej, a w konsekwencji do terminu do wniesienia zarzutów zastosowanie znajdą przepisy upea w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r. Powołany wyżej przepis art. 13 w ust. 1 posługuje się pojęciem "postępowania egzekucyjnego", które wszczęte i niezakończone przed 30 lipca 2020 r. prowadzone winno być według przepisów dotychczasowych. Wydawać by się mogło, że skoro ust. 2 do egzekucji z wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku nakazuje stosować przepisy w znowelizowanym brzmieniu, to całe postępowanie egzekucyjne winno być prowadzone w oparciu o znowelizowane przepisy. W konsekwencji, termin do wniesienia zarzutów liczony powinien być zgodnie z art. 27 ust. 9 i art. 33 ust. 5 upea w brzmieniu od 30 lipca 2020 r. Tak jednak nie jest. Podzielenie stanowiska skarżącej prowadziłoby do zróżnicowania sytuacji dłużników w zależności od składnika majątku, do którego skierowano egzekucję. Skierowanie egzekucji do wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku otwierałoby na nowo termin do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Poza tym, odróżnić należy postępowanie egzekucyjne z art. 13 ust. 1 upea od egzekucji z wierzytelności pieniężnej, o której mowa w art. 13 ust. 2. Jak wynika z art. 1a pkt 12 lit. a tiret czwarte upea, wprowadzającego definicję środka egzekucyjnego, egzekucja z wierzytelności pieniężnej jest środkiem egzekucyjnym podejmowanym w ramach postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnych. Przepis ten stanowi bowiem, że ilekroć w ustawie jest mowa o środku egzekucyjnym – rozumie się przez to w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych. Co więcej, w art. 1 pkt 53 ustawy nowelizującej upea zmodyfikowano art. 89a i 90 upea regulujące egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych. To tej modyfikacji służy art. 13 ust. 2 ustawy nowelizującej upea nakazując prowadzenie egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych i rachunków bankowych według nowych zasad. Zdaniem Sądu wykładnia powołanych wyżej przepisów prowadzi do wniosku, że postępowanie egzekucyjne wszczęte i niezakończone przed wejściem w życie ustawy nowelizującej co do zasady prowadzone jest według przepisów w brzmieniu sprzed nowelizacji. Tym samym termin do wniesienia zarzutów wynosił w niniejszej sprawie siedem dni i powinien być liczony od daty doręczenia zobowiązanej tytułu wykonawczego. Dopiero zastosowanie w ramach tego postępowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z wierzytelności, odbywa się według reguł nadanych ustawą nowelizującą upea. Rację ma zatem organ twierdząc, że skoro doręczenie tytułów wykonawczych następowało w roku 2011, to od daty ich doręczenia biegł termin do wniesienia zarzutów. Oceny tej nie zmieniały inne czynności, takie jak ewentualne zawieszenie, podjęcie postępowania egzekucyjnego, bierność organu, oraz nowelizacja upea. Zdarzenia te nie wpłynęły na termin do wniesienia zarzutów, ani też nie otworzyły tego terminu na nowo. Podobnie zresztą jak egzekucja z wierzytelności zainicjowana dopiero w 2023 r. Słusznie zatem organ stwierdził, że poprzez odesłanie wynikające z art. 18 upea, terminowość wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym winna zostać oceniona przez pryzmat art. 61a kpa. Uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów, wynikającemu z art. 27 § 1 pkt 9 upea w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r., stanowi okoliczność uniemożliwiającą wszczęcie postępowania w przedmiocie zarzutów skarżącej. Oceny powyższej nie zmienia powoływana przez skarżącą odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżąca przedłożyła postanowienie ZUS z 19 września 2023 r., którym organ po analizie kwestii przedawnienia stwierdził brak podstaw do umorzenia postępowania. Przedstawiona w tamtym postanowieniu argumentacja organu nie może podlegać ocenie w niniejszej sprawie, w której Sąd bada wyłącznie zasadność odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 34 upea poprzez nieprzekazanie przez organ egzekucyjny zarzutów wierzycielowi, Sąd stwierdza, że jest on niezasadny. Przepis ten bowiem również został znowelizowany powołaną wyżej ustawą nowelizującą, lecz w brzmieniu obowiązującym w niniejszej sprawie stanowił, że zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów (...). W konsekwencji tego przepisu ZUS nie miał obowiązku przesłania zarzutów wierzycielowi. Co więcej, zobowiązanie, którego dotyczą tytuły wykonawcze jest ciąży na skarżącej wobec ZUS, a zatem wobec tego samego organu, który prowadzi egzekucję administracyjną. Z tych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 329).