I SA/Gl 1354/14

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 6 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącej, będący jej synem, wniósł w jej imieniu o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, sygnalizując zamiar złożenia skargi kasacyjnej od wyroku oddalającego skargę w niniejszej sprawie. Zwrócił przede wszystkim uwagę na wysokie koszty rynkowe usług prawniczych, wyrażając przekonanie, że opłacenie pełnomocnika z wyboru celem reprezentacji strony w postępowaniu kasacyjnym przekracza zarówno stawki wynagrodzenia minimalnego za czynności adwokatów i radców prawnych, wartości przedmiotu zaskarżenia, jak i miesięczny dochód wnioskodawczyni (według niego sporządzenie skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z wyboru kosztuje około 3000 zł). Zaznaczył, że ma ona 70 lat i przechodzi ciężkie leczenie w związku z poważnymi problemami zdrowotnymi. Przebywa na stałe w [...] i na swoje utrzymanie przeznacza w całości otrzymywaną w Polsce emeryturę i przyznane w tamtym państwie świadczenie pomocowe dla osób znajdujących się trudnej sytuacji materialnej. Niemniej kontynuuje swój pobyt za granicą ze względu na lepszą opiekę zdrowotną oraz ryzyko łączące się z długotrwałą podróżą. Na wezwanie referendarza sądowego doręczone w dniu 21 lipca 2015 r. nadesłano dnia 28 lipca 2015 r. (data nadania; dokument nadano w Polsce) urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, podpisany przez skarżącą również 28 lipca 2015 r. Według wniosku strona uzyskuje emeryturę w wysokości 1825 zł oraz wspomniane świadczenie pomocowe w kwocie 346 USD i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, otrzymującym emeryturę w wysokości 2249 zł. Pośród składników majątkowych wymieniła dom położony w Polsce, użytkowany przez jej syna, udział w spadku po rodzicach, jednak bez przeprowadzonego działu spadku, oraz niewielkie mieszkanie w [...], zakupione na kredyt, który dotąd nie został spłacony. Pismem doręczonym w dniu 2 września 2015 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika do uzupełnienia w terminie czternastu dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w szczególności kopii ostatniej decyzji o waloryzacji emerytur skarżącej i jej małżonka, kopii potwierdzeń wypłaty tych świadczeń za ostatni miesiąc albo zaświadczenia organu rentowego o jego wysokości do wypłaty w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazującego też formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) oraz kopii rozstrzygnięcia przyznającego skarżącej wspomniane we wniosku świadczenie na terenie [...] lub dokumentów potwierdzających jego wypłatę w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, dokumentów obrazujących częstotliwość podróży skarżącej do kraju w okresie ostatniego roku oraz koszty ponoszone z tego tytułu, w szczególności kopii biletów lotniczych i potwierdzeń ich zakupu, np. w postaci fragmentu wydruku z wyciągu bankowego, dokumentacji wskazującej wysokość wydatków poniesionych przez skarżącą w okresie ostatnich trzech miesięcy w związku z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd.) oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wezwanie zawierało pouczenia m.in. o tym, że dokumenty, które mogą stanowić dowód w postępowaniu, muszą być sporządzone w języku polskim lub przełożone na ten język przez biegłego tłumacza sądowego. Pełnomocnik w piśmie z dnia 15 września 2015 r. stwierdził, że żądanie dodatkowych dokumentów, przełożonych przez biegłego tłumacza sądowego, świadczy o dążeniu do ograniczenia przysługującego stronie prawa do Sądu, jeżeli zważyć na miejsce jej zamieszkania, jej wiek, stan zdrowia oraz koszty przekładu. W związku z tym zażądał ustanowienia dla niej biegłego tłumacza. Powtórzył, że stan zdrowia skarżącej od dawna wyklucza jej podróż do Polski. Pełnomocnik przedstawił wyciągi z krajowych rachunków bankowych skarżącej i jej męża (odnotowują one wpływy jedynie tytułem emerytur, które niezwłocznie są przelewane na rachunek syna skarżącej w przypadku jej świadczenia, a w przypadku jej męża – na rachunek innej osoby o jej nazwisku, która uiściła wpis od skargi w niniejszej sprawie), kopie decyzji o waloryzacji emerytur, rocznych obliczeń podatku przez organ rentowy oraz kilku dokumentów w języku angielskim, m.in. wskazującego wysokość zasiłku wspomnianego we wniosku. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie częściowym może obejmować m.in. ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub innego fachowego pełnomocnika. W jego ramach nie można więc ustanowić biegłego tłumacza sądowego lub innego eksperta, choćby jego udział w postępowaniu był potrzebny i korzystny dla strony, w szczególności poprzez udzielenie jej profesjonalnego wsparcia w procesie gromadzenia materiału dowodowego lub argumentów mogących wpierać prezentowane przez nią stanowisko. Bezsprzecznie prawo pomocy służy realizacji przysługującego stronie prawa do sądu. Niemniej przyznanie takiego prawa wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy zachodzą określone ustawą warunki, w jakich to może nastąpić. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powinna ona zatem udowodnić, że ta przesłanka zachodzi, przedstawiając dokumentację źródłową, z własnej inicjatywy lub na wezwanie. W myśl art. 255 P.p.s.a. wezwanie wystosowuje się do strony, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. W konsekwencji nie może ono być co do zasady postrzegane jako ograniczenie prawa do sądu, skoro stanowi standardowy element procedury mającej to prawo zapewnić. Można nim przy tym żądać wyłącznie dokumentów sporządzonych w języku polskim lub przełożonym na ten język przez biegłego tłumacza sądowego, ponieważ jedynie takie dokumenty mogą być przyjęte jako dowód. Otóż w świetle art. 5 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm.) podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych oraz składają oświadczenia woli w języku polskim, przy czym reguła ta obejmuje również oświadczenia woli, podania i inne pisma składane tym podmiotom. Nie oznacza to, że w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy nie można wziąć pod uwagę usprawiedliwionych przyczyn, dla których strona nie jest w stanie przedstawić dokumentacji odpowiadającej powyższym wymogom, szczególnie łączących się z wysokimi kosztami przekładu. Wyjaśnienia składane w tej materii podlegają ocenie tak jak reszta materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, z uwzględnieniem pozostałych dowodów, jakie się na niego składają. Ta pozostała część materiału dowodowego budzi zaś w rozpatrywanej sprawie zasadnicze wątpliwości. I tak pełnomocnik skarżącej utrzymuje, że z powodu stanu jej zdrowia kontakt z nią jest utrudniony oraz że od dłuższego czasu nie może ona przyjechać do Polski. Tymczasem w siódmym dniu od doręczenia mu wezwania do nadesłania urzędowego formularza formularz taki został sporządzony przez samą skarżącą i jeszcze tego samego dnia nadany w Polsce do Sądu. Uzasadnia to postawione w wezwaniu pytanie o częstotliwość podróży wnioskodawczyni do Polski i o poniesione w związku z tym koszty, które trzeba uznać za co najmniej porównywalne z kosztami profesjonalnego zastępstwa procesowego świadczonego przez pełnomocników z wyboru. Odnosząc się do argumentów podnoszonych w tej ostatniej materii, stwierdzić trzeba, że ceny na rynku usług prawniczych są zróżnicowane i z pewnością funkcjonują na nim prawnicy, którzy sporządzą skargę kasacyjną za niższe wynagrodzenie niż to wskazane przez pełnomocnika skarżącej, zwłaszcza poza dużym miastem stanowiącym miejsce jego zamieszkania. Niemniej dla potrzeb wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu trudno przyjąć orientacyjnie koszt tej czynności odbiegający znacznie od stawki wynagrodzenia, jakie pełnomocnik taki mógłby za nią uzyskać. Wynagrodzenie to w niniejszej sprawie wynosiłoby zaledwie 180 zł (§ 18 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie odpowiednio: opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm., i opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.). Zasadnicze znaczenie ma jednak kwestia dochodów gospodarstwa domowego skarżącej i wydatków ponoszonych w jego ramach, w tym na wspomnianą podróży do kraju, a także na pobyt i – zwłaszcza – na leczenie w [...], które, jak powszechnie wiadomo, jest w tym państwie bardzo kosztowne. Jest poza sporem, że te wszystkie wydatki nie mogą być poniesione z dochodów zadeklarowanych w toku postępowania, tj. z zasiłku przyznanego skarżącej w tamtym państwie oraz z krajowych emerytur jej i jej małżonka. Jest tak tym bardziej dlatego, że te ostatnie świadczenia bezzwłocznie są przekazywane osobom, które pokrywają określone wydatki strony w kraju. Emerytura wnioskodawczyni przelewana jest na rachunek jej syna, który jest pełnomocnikiem w tym postępowaniu i uiścił opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem, z kolei emerytura jej małżonka – innej osobie o jej nazwisku, która opłaciła należny w sprawie wpis od skargi. Dowodzi to, że środki te przeznaczane są na poniesienie kosztów spraw wnioskującej w Polsce, do których należą koszty prowadzonych w kraju postępowań sądowych. Jednocześnie nakazuje podać w wątpliwość rzetelność oświadczeń dotyczących wszystkich źródeł dochodu jej gospodarstwa domowego. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.