I SA/Gl 1356/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Madej Sędziowie: NSA Małgorzata Wolf-Mendecka (spr.) Asesor WSA Teresa Randak Protokolant: Aleksandra Doruch po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej, oddala skargę. Pismem z dnia [...] 2004 r. D. D. zwróciła się do organu podatkowego z prośbą o umorzenie zaległości podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. Uzasadniając ten wniosek podniosła, iż jedynym źródłem jej dochodu są alimenty otrzymywane miesięcznie od męża w kwocie [...] zł i ze środków tych reguluje stałe opłaty (tj. czynsz za mieszkanie – [...] zł, opłatę za energię elektryczną – [...] zł). Wskazała też, że choć syn i mąż wspólnie zamieszkują w tym samym mieszkaniu, to jednak nie partycypują w kosztach związanych z utrzymaniem tego lokalu. Tym samym podkreśliła, iż pozostała kwota alimentów nie wystarcza jej na zaspokojenie potrzeb życiowych. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. odmówił podatniczce uwzględnienia wniosku i umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2003 w wysokości [...] zł, powołując się na brak przesłanek wynikających z art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 19997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926). Uzasadniając swoje stanowisko organ podkreślił, iż pomoc w formie ulg podatkowych, która powoduje pomniejszenie świadczeń należnych na rzecz sektora finansów publicznych, ma charakter nadzwyczajny i znajduje uzasadnienie jedynie w takich wypadkach, które zostały spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie mógł mieć wpływu i które niezależne są od jego sposobu postępowania. Kontynuując ten wątek Urząd Skarbowy wyjaśnił, iż dostrzega trudną sytuację finansową podatniczki, jednakże przedstawione przez nią uzasadnienie wniosku nie może jeszcze stanowić podstawy dla przyznania tak dalece idącej pomocy finansowej. Organ stwierdził, iż stałe wydatki podatniczki i osób z nią wspólnie zamieszkujących wynoszą [...] zł, a więc pozostaje stronie do dyspozycji kwota w wysokości około [...] zł miesięcznie. Organ pierwszej instancji zauważył ponadto, iż decyzją ta nie zamyka podatniczce możliwości ubiegania się o ulgi podatkowe w innej formie, zwłaszcza ukierunkowanych na rozłożenie na raty zaległości podatkowych (nie powodujących w efekcie pozbawienia budżetu państwa należnych mu wpływów). W konsekwencji Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał, iż trudności finansowe przedstawione przez stronę we wniosku nie stanowią okoliczności uzasadniających udzielenie wnioskowanej ulgi. W odwołaniu od powyższej decyzji D. D. stwierdziła, iż alimenty w kwocie [...] zł przyznane jej zostały sądownie i w tym postępowaniu zobowiązała się do pokrywania kosztów utrzymania mieszkania. Podniosła, iż mąż jest alkoholikiem, a syn ([...]-letni) nie pracuje i nie posiada prawa do zasiłku. Podatniczka ponownie odwołała się do swoich problemów finansowych akcentując, iż uzyskiwane przez nią dochody nie pozwalają na zapłacenie podatku. Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Skarbowej w K. nie uwzględnił odwołania i utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, iż decyzje wydawane w oparciu o przepis art. 67 Ordynacji podatkowej mają charakter uznaniowy, co oznacza, że ustawodawca pozostawił uznaniu organu podatkowego stwierdzenie istnienia bądź nie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości podatkowych oraz odsetek za zwłokę. Następnie Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, iż obecna trudna sytuacja finansowa podatniczki nie może jednak stanowić przesłanki do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości podatkowej. Organ zwrócił uwagę na fakt, iż po odliczeniu udziału przypadającego na podatniczkę w kosztach utrzymania mieszkania, pozostaje jej do dyspozycji kwota około [...] zł. Uznano więc, iż sytuacja materialna D. D. nie jest na tyle szczególna, aby traktować ją odmiennie od innych podatników, utrzymujących się z podobnych, a często nawet niższych dochodów i borykających się ze znacznie poważniejszymi trudnościami w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, a pomimo tego wywiązujących się z obciążających ich należności podatkowych. Podkreślono też, iż omawiana zaległość podatkowa nie powstała z powodu szczególnych losowych okoliczności, usprawiedliwionych względami społecznymi, które uprawniałyby do przyznania ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził więc, iż udzielenie wnioskowanej ulgi pozostawałoby w sprzeczności z interesem publicznym, gdyż byłoby działaniem niezgodnym z zasadą równości opodatkowania. Decyzję tę D. D. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, domagając się "ponownego i rzetelnego rozpatrzenia" jej sprawy. Przekonywała, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a otrzymywane alimenty wystarczają jedynie na pokrycie wszystkich rachunków. Wskazała też, iż w przeszłości korzystała z podobnej ulgi podatkowej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi. Organ odwoławczy wskazał dodatkowo, iż na wszystkich dokumentach potwierdzających dokonanie opłat widnieje jedynie imię i nazwisko M. D.. W piśmie procesowym z dnia [...] 2004 r. D. D. przyznała, iż rachunki są wystawiane na jej męża, lecz ona je opłaca i podniosła, że zmiana adresata wiąże się z koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów. Do tego pisma podatniczka dołączyła protokół rozprawy z dnia [...] r. przez sądem Rejonowym w J., zawierający ugodę pomiędzy małżonkami D. w sprawie alimentów. W odpowiedzi na powyższe pismo procesowe, Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, iż podatniczka dobrowolnie zobowiązała się do ponoszenia opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, toteż ten argument nie może być brany pod uwagę jako nadzwyczajny wypadek losowy niezależny od działania podatnika. Na rozprawie w dniu 1 czerwca 2005 r. D. D. dodatkowo wyjaśniła, iż obecnie mąż otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł, z czego przekazuje jej [...] zł tytułem alimentów, natomiast w chwili zawierania ugody emerytura wynosiła [...] zł. Pełnomocnik organu odwoławczego podtrzymał stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Trzeba podkreślić, że stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa sprawowana jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pod względem legalności, co oznacza, że Sąd nie bada w zasadzie kontrolowanych aktów i czynności pod względem celowości. Z kolei z treści przepisu art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wynika, że skarga na decyzję lub postanowienie podlega uwzględnieniu, gdy zaskarżone rozstrzygnięcie dotknięte jest wadami skutkującymi jego nieważność lub niezgodność z prawem albo gdy narusza ono prawo w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania bądź w sposób, który ma wpływ (w przypadku naruszenia prawa procesowego wpływ istotny) na wynik sprawy. Regulacja taka oznacza zatem, że nie każde naruszenie prawa daje podstawę do uwzględnienia skargi. Skarga uwzględniona może być bowiem tylko wtedy, gdy stwierdzone uchybienia będą rażące lub co najmniej istotne. W sprawie niniejszej, prawną podstawę do działalności organów podatkowych stanowi przepis art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926). Przewiduje on, iż w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Treść wymienionego przepisu świadczy o tym, iż decyzje dotyczące umorzenia zaległości podatkowych podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądu administracyjnego. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania podatkowego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadami określonymi w art. 191 Ordynacji podatkowej (swobodna ocena dowodów) czy też zawiera elementy dowolności. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie nie stwierdził, aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Należy mieć przede wszystkim na uwadze, że ze względu na charakter decyzji podejmowanych na podstawie art. 67 Ordynacji podatkowej, nawet wówczas gdy podatnik spełniał by kryteria określone w tym przepisie prawa, w sposób obiektywny czy też subiektywny – nie stanowiłoby to, iż organ podatkowy jest obowiązany wydać decyzję pozytywną o umorzeniu zaległości podatkowych. Wynika to z konstrukcji cytowanego przepisu prawa, a w szczególności użytego w nim sformułowania "może umorzyć". Jeżeli chodzi o sytuację materialną strony skarżącej, to została ona ustalona w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy i nie można mówić w tym zakresie o niedostatecznym wyjaśnieniu sprawy czy o dowolności dokonanych ustaleń. Zwrócić też wypada uwagę, iż skoro umorzenie zaległości podatkowej czy odsetek za zwłokę to instytucja nadzwyczajna, bowiem zasadą jest płacenie w terminie podatków, to tym samym przypadki uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym muszą posiadać tą samą cechę. Wobec tego za umorzeniem zaległości podatkowych przemawiać będą takie przypadki, które ogólnie mówiąc, niezależne są od sposobu postępowania podatnika bądź spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie mógł mieć wpływu. Nie można bowiem z instytucji umorzenia zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia od zapłaty w terminie podatku. Zauważyć przy tym należy, iż dokonane przez organy podatkowe ustalenia wskazują na nieuzasadnione przyjęcie przez podatniczkę całości ciężarów finansowego utrzymania mieszkania oraz wszystkich mediów, skoro wraz z nią w lokalu tym zamieszkuje zarówno mąż jak i dorosły ([...]-letni) syn. Nie można przy tym pominąć okoliczności, iż brak jest przeszkód do wystąpienia przez podatniczkę z roszczeniem o podwyższenie przysługujących jej od męża alimentów, gdyż również tego rodzaju świadczenia podlegają rewaloryzacji. Stwierdzić też trzeba, iż skarżąca nie ma również obowiązku utrzymywania swojego syna, który (jako zdrowy i w stosownym wieku) powinien zintensyfikować starania w celu podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Rozpatrując w tym kontekście zaskarżoną decyzję uznać należy, iż nie uchybiała ona prawu. Organ podatkowy przedstawił argumenty przemawiające za odmową umorzenia zaległości podatkowej. Argumenty te Sąd akceptuje i nie znajduje podstaw do wzruszenia zaskarżonej decyzji. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na mocy art. 151 cyt. wyżej ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł o jej oddaleniu.