I SA/Gl 1363/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, , , po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 08 marca 2017 r. w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. na poczet zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym za 2003 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości w przedmiocie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 08 marca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił A. S. (dalej również: "skarżąca", "wnioskodawczyni") przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. W reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, A. S. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W dalszej kolejności ów wniosek został złożony na urzędowym formularzu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca zeznała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem, żadne z nich nie posiada majątku, a ich łączny dochód stanowi kwotę 2.900,00 zł, gdyż każdy z małżonków zarabia po 1.450,00 zł. Wnioskodawczyni określiła na tę kwotę zobowiązania i stałe wydatki. W wyniku analizy treści ww. oświadczenia, pismem z dnia 19 lutego 2018 r., referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zwartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tym zryczałtowanym, złożonych przez lub w imieniu skarżącej oraz innych osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym za lata 2016-2017, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, dokumentu wskazującego tytuł prawny, na podstawie którego skarżąca korzysta z nieruchomości stanowiącej jej miejsce zamieszkania, a także kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W wezwaniu pouczono wnioskodawczynię, że niezastosowanie do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W piśmie procesowym z dnia 26 lutego 2018 r. skarżąca oświadczyła, że żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty wpisu sądowego od skargi. Wskazała, iż jej zdaniem "jest to fikcja, która ma uzasadnić odmowę zwolnienia aby ochronić naruszający prawo organ administracji." Następnie oświadczyła: "nie będę brał udziału w tworzeniu tej fikcji i dlatego nie wysyłam żądanych dokumentów." Ostatecznie skarżąca nie nadesłała jakichkolwiek dokumentów źródłowych. Postanowieniem z dnia 08 marca 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że w niniejszej sprawie konieczne było zastosowanie wezwania skarżącej w trybie art. 255 p.p.s.a do przedłożenia określonych oświadczeń i dokumentów, ponieważ oświadczenie skarżącej było niewystarczające do wolnej od zastrzeżeń oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. Ponadto referendarz sądowy zwrócił uwagę, że skarżąca odmówiła wykonania tego rodzaju wezwania. W ocenie referendarza sądowego uczyniła to z niezrozumiałych powodów, przyznając zarazem, że w rzeczywistości dokumenty źródłowe, które mogłyby być na wezwanie nadesłane, nie przemawiałyby na rzecz zwolnienia od wpisu od skargi. Na marginesie wskazał, że wpis ten jest najmniejszy spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej. W związku z powyższym referendarz sądowy argumentował, że należy poczynić bardzo precyzyjne, wieloaspektowe ustalenia dotyczące sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, aby stwierdzić, że istotnie jest ona aż tak zła, iż wyklucza poniesienie tak niewielkiego ciężaru finansowego. Jest to niemożliwe bez podstawowych dokumentów w tym zakresie, od których udostępnienia strona skarżąca się uchyliła. Referendarz sądowy wskazał, że brak dokumentów źródłowych wyłącza poczynienie ustaleń faktycznych dotyczących któregokolwiek z aspektów sytuacji wnioskodawczyni, w szczególności dochodów i wydatków jego gospodarstwa domowego, stanu rodzinnego i majątku. Taki stan rzeczy uniemożliwia więc uwzględnienie wniosku. Referendarz sądowy podał, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego skarżąca złożyła w dniu 29 marca 2018 r., wskazując, że wnosi o uchylenie postanowienia "jako rażąco naruszające prawo" Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym np. zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącej. Z formularza wniosku wynika jedynie, że skarżąca i jej małżonek otrzymują wynagrodzenie w wysokości po 1.450,00 zł oraz wydatkują łącznie 1.450,00 zł miesięcznie. Ponadto Sąd podziela również stanowisko referendarza sądowego, że dla rozpoznania złożonego wniosku udokumentowania wymagały także wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym skarżącej. Z tego powodu w niniejszej sprawie zachodzi szczególna potrzeba dokładnego ustalenia możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Tymczasem skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumentu, o który została wezwana i które mogłyby potwierdzić oświadczenia zawarte we wniosku. W konsekwencji sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawczyni, nie została wyjaśniona i budzi wątpliwości. Zaakcentować także trzeba, że do sprzeciwu również nie załączono żadnego dokumentu, o które skarżącą wezwano. Na stronie ciążyły zatem obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Miała ona przy tym świadomość, że taka postawa może skutkować niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem. W tym miejscu należy także zaakcentować, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na stronie skarżącej spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX 203331). W świetle powyższego referendarz sądowy słusznie przyjął, że skarżąca nie wykazała, że w jej przypadku spełnione są przesłanki umożliwiające skorzystanie z instytucji prawa pomocy, z uwagi na wątpliwości dotyczące jej sytuacji finansowej i majątkowej. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.