I SA/Gl 1395/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska (spr.), Bożena Suleja-Klimczyk, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Dyrektor Oddziału w C. (dalej: ZUS) decyzją z dnia [...] r., nr [...] ([...]) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267, dalej: k.p.a.) po rozpatrzeniu wniosku J. K. (dalej: skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu nie regulowanych w terminie składek, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję ZUS z dnia [...]r., nr [...], którą odmówiono umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek w łącznej wysokości 74.140,88 zł. ZUS decyzją z dnia [...] r. po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia 9 czerwca 2015 r. odmówił umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek w łącznej wysokości 74.140,88 zł, stwierdzając że: a) nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt. 1 - 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 121, dalej: u.s.u.s.), uzasadniających uznanie, iż zobowiązania z tytułu składek, które skarżący posiada są całkowicie nieściągalne - co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia; b) skarżący nie wykazał, iż z uwagi na sytuację materialną oraz rodzinną uregulowanie należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą wpłatami własnymi lub w ramach układu ratalnego wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego rodziny. Skarżący w dniu 13 sierpnia 2015 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek. Wniosek ten argumentował faktem nie uwzględnienia przez organ I instancji jego dochodu oraz okoliczności, iż jest to jedyne jego źródło utrzymania. Ponadto skarżący wskazał, że decyzja organu I instancji nie uwzględnienia jego zadłużenia alimentacyjnego, wydatków ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego (w tym na leczenie) oraz ograniczonych możliwości zarobkowania związanych z jego chorobą. Dodał, że organ I instancji, nie wypowiedział się w wydanej decyzji w przedmiocie możliwości częściowego umorzenia należności. Na wstępie ZUS w zaskarżonej decyzji wskazał, że ustalił stan faktyczny w oparciu o dokumentację dotyczącą sytuacji majątkowej i rodzinnej przedłożoną przez skarżącego oraz działając z urzędu. Skarżący od dnia 18 marca 1993 r. prowadził działalność gospodarczą, którą zawiesił w dniu 19 sierpnia 2015 r. Skarżący w systemie informatycznym ZUS figuruje jako osoba pobierająca świadczenie rentowe, wysokość tego świadczenia wynosi 440,23 zł netto miesięcznie (po potrąceniach egzekucyjnych w wysokości 517,54 zł dokonywanych przez komornika sądowego na poczet zaległych alimentów), jest to jedyne źródło utrzymania skarżącego. Ponadto skarżący jest właścicielem samochodu osobowego marki Hyundai Santa Fe z 2004 r. o wartości rynkowej ok. 13.600,00 zł. Skarżący tworzy jednoosobowe gospodarstwo domowe, stałe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania oszacował on na kwotę 80,00 zł tj. opata za prąd - 40,00 zł oraz opłata za gaz - 40,00 zł. Z przedłożonego w dniu 13 sierpnia 2015 r. zaświadczenia z R. Spółdzielni Mieszkaniowej wynika, że skarżący posiada zadłużenie za użytkowanie mieszkania, które na dzień 12 sierpnia 2015 r. wynosiło 1.895,57 zł. Wysokość zadłużenia alimentacyjnego skarżącego wynosi 84.097,61 zł, co potwierdza informacja z kancelarii komorniczej z dnia 12 sierpnia 2015 r. ZUS dokonał zajęcia świadczenia rentowego skarżącego z tytułu zaległych składek, nie odnotowano żadnych wpłat z uwagi na prowadzoną egzekucję alimentów przez komornika sadowego. Skarżący posiada orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy (do dnia 31 października 2017 r.). Dalej ZUS stwierdził, że tak ustalony stan faktyczny przeanalizował i ocenił w oparciu o przesłanki, warunkujące umorzenie należności, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. I tak zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3, w zw. z art. 32 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umorzone w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi natomiast wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie tj. w szczególności gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zdaniem ZUS z powyższego przepisu wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter bardzo wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia należności wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacania należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie. Zadłużenie będące przedmiotem niniejszego postępowania jest objęte postępowaniem egzekucyjnym, a żaden organ egzekucyjny nie wypowiedział się, co do ściągalności lub braku ściągalności zadłużenia. W związku z tym brak jest podstaw zarówno formalnych, jak i merytorycznych dla podjęcia decyzji o umorzeniu należności w oparciu o wskazaną wyżej podstawę prawną. ZUS ponownie rozpatrując sprawę stwierdził, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Dalej ZUS wskazał także, że zgodnie z regulacją z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej także: rozporządzenie wykonawcze). ZUS nie stwierdził jednak w przypadku skarżącego przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia wykonawczego, gdyż w ocenie organu rentowego skarżący nie wykazał, że spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. ZUS podniósł, że wprawdzie skarżący wykazał co prawda wystąpienie przewlekłej choroby, natomiast nie pozbawia go ona możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ponieważ działalność gospodarcza została przez skarżącego tylko zawieszona, a więc będzie miał możliwość jej wznowienia i uzyskiwania dochodu w przyszłości. Reasumując ZUS uznał, iż skarżący nie spełnił przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i decyzja organu I instancji w tym zakresie była zasadna. Na koniec odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących nie wypowiedzenia się w przedmiocie możliwości częściowego umorzenia należności ZUS wyjaśnił, iż wniosek z dnia 9 czerwca 2015 r. dotyczył umorzenia całości zadłużenia z tytułu składek nie podlegających abolicji, dlatego też brak było podstaw do rozpatrzenia wniosku o częściowe umorzenie należności objętych wnioskiem. W skardze na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Dyrektora Oddziału w C., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 pkt 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez błędne uznanie, iż skarżący nie spełnia wymogów określonych tymi przepisami; 2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że od początku akcentował i wykazywał swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. W takiej sytuacji organ rentowy podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, miał obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a., wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Aby jednak takie wyważenie było możliwe i aby organ mógł stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie składek, konieczna jest ocena sytuacji materialnej skarżącego z uwzględnieniem jego dochodu i wydatków oraz ustalenie, że opłacenie składek nie pozbawiłoby go i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 1.128,32 zł, które po potrąceniu przez komornika zaległości alimentacyjnych wynosi 440,23 zł. Jest to kwota jaka pozostaje mu do życia i musi mu wystarczyć na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS ustalił średnie miesięczne wydatki skarżącego na kwotę 80 zł (opłata za prąd i gaz). W takiej sytuacji skarżącemu pozostaje już tylko 360 zł. Do powyższych wydatków należy doliczyć koszty związane z opłatami za mieszkanie a także z zakupem wyżywienia i środków czystości. Skarżący przedłożył także dowód na okoliczność zadłużenia z tytułu opłat za mieszkanie, z którego korzysta w kwocie 1.895,00 zł. Zaległości alimentacyjne skarżącego wynoszą 84.097,61 zł. Zdaniem skarżącego wykazał on, że przy potrąceniach komorniczych na kwotę 500 zł miesięcznie (obecnie spłacane są dopiero odsetki) i przy tak dużej kwocie zadłużenia, niewiadomym jest czy zdąży spłacić swój dług. Ponadto skarżący z uwagi na swój stan zdrowia i orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy nie może pracować, nie może znaleźć drugiego źródła dochodu. Stan jaki obecnie istnieje nie wynika z jego złej woli, ale jest wynikiem choroby - [...]. Organ rentowy w ogóle nie zbadał rodzaju schorzenia, jego nasilenia a tym samym możliwości zarobkowych skarżącego. Ponadto zdaniem skarżącego ZUS wydając zaskarżoną decyzję naruszył granice uznania administracyjnego, które wyznacza art. 7 k.p.a. nakładający na organ administracji publicznej obowiązek uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organ zobowiązany jest między innymi do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zaś art. 77 k.p.a. zobowiązuje do wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. ZUS nie wyjaśnił wszechstronnie sprawy przez co jego decyzja odmowna nosi cechy dowolności. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się trafne. Niemniej w ocenie Sądu zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego przepisu - w pkt od 1 do 6. Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie wykonawcze i kwestie te reguluje § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z powołanego przepisu wynika, że ZUS może umorzyć ubezpieczonemu, będącemu płatnikiem składek należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Powyższe rozporządzenie wskazuje przykładowo, że taka sytuacja ma miejsce, gdy: 1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesione straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodują, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. O ile ZUS prawidłowo ustalił i ocenił, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek wymienione enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w pkt od 1 do 6, to nie dokonał prawidłowej oceny przesłanek umorzenia należnych składek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie można się bowiem zgodzić ze stanowiskiem ZUS, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki umorzenia należności, określone w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego. Skarżący utrzymuje się ze świadczenia rentowego w wysokości 1.128,32 zł, które po potrąceniu przez komornika zaległości alimentacyjnych wynosi 440,23 zł. Jest to jedyne źródło utrzymania skarżącego a niewielka kwota 440, 23 zł miesięcznie musi mu wystarczyć na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący z tej kwoty wydaje średnio 80 zł z tytułu łącznych opłat za prąd i gaz. Ponadto skarżący ponosi koszty związane z opłatami za mieszkanie a także z zakupem wyżywienia, leków i środków czystości. Skarżący posiada zadłużenie z tytułu opłat za mieszkanie w wysokości 1.895,00 zł. Zaległości alimentacyjne skarżącego wynoszą 84.097,61 zł. Co miesiąc z tytułu alimentów komornik sądowy potrąca ze świadczenia rentowego skarżącego kwotę ponad 500 zł. Skarżący jest osobą przewlekle chorą, zdiagnozowano u niego [...], z powodu choroby jest całkowicie niezdolny do pracy – jak wynika z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS do dnia 31 października 2017 r. (orzeczenie z dnia [...]r.) Przewlekła choroba pozbawia skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący jest obecnie osobą całkowicie niezdolną do pracy, lekarz orzecznik ZUS określił tę niezdolność na okres 3 lat. Ze względu na rodzaj schorzenia nie wiadomo jakie będą rokowania na przyszłość. Aktualnie skarżący nie może podjąć żadnego zatrudnienia. W tych okolicznościach nie można zasadnie twierdzić, że skarżący nie spełnia przesłanek, określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego. Skarżący ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należnych składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. W przypadku skarżącego zachodzą przesłanki określone w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego, a mianowicie: opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również przewlekła choroba zobowiązanego pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Słuszny zatem okazał się zarzut naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. ZUS bowiem błędnie ocenił, że skarżący nie wykazał przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Natomiast pozostałe zarzuty skargi, odnoszące się do dowolności decyzji podjętej w ramach uznania administracyjnego oraz nie wyważenia słusznego interesu strony i interesu publicznego należy uznać za przedwczesne, skoro organ rentowy nie stwierdził przesłanek uprawniających go do umorzenia należności z tytułu składek i to było przyczyną odmowy umorzenia należności. O kosztach postępowania Sąd orzekł na mocy art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 257 zł, obejmującą koszty zastępstwa procesowego w kwocie 240 zł oraz opłatę od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.