I SA/Gl 1395/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Krzysztof Kandut, Adam Nita (spr.), , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 marca 2020 r. sprawy ze skargi A. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie zaległości podatkowych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z [...] r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (zwany dalej Organem odwoławczym lub Organem II instancji) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. (w dalszej części uzasadnienia określanego mianem Organu I instancji lub Naczelnika Urzędu Skarbowego) z [...] r., nr [...]. W tym orzeczeniu nieostatecznym Organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku A. C. (zwanej dalej Podatniczką, Stroną lub Skarżącą) o umorzenie zaległości podatkowych. Postanowienie ostateczne Organu odwoławczego zapadło w następującym stanie faktycznym. W piśmie datowanym na 30 kwietnia 2019 r. (wpłynęło ono do Organu I instancji 6 maja 2019 r.) Podatniczka przedstawiła swoją trudną sytuację życiową i wniosła o umorzenie jej zaległości podatkowych. Jak przy tym wyjawiła Skarżąca uzasadniając swoje racje, w marcu 2019 r. dowiedziała się, że powinna rozliczyć się z podatku od czeskiej emerytury. Ciąży zaś na niej czteroletnia zaległość podatkowa (por. s. 2 podania). Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych, działając na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej. Jak wyartykułował wspomniany podmiot, stało się tak, ponieważ 24 kwietnia 2019 r. Podatniczka złożyła zeznanie podatkowe o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-36 za rok 2018, a w dokumencie tym wykazała należny podatek do zapłaty, w wysokości [...] zł. Wspomniana kwota została zaś przez nią uregulowana 26 kwietnia 2019 r. Tym samym, w ocenie Organu I instancji, w chwili złożenia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, Podatniczka nie posiadała żadnych wymagalnych zaległości podatkowych, a zatem brak było podstaw do rozpatrzenia jej wniosku w postępowaniu podatkowym. W zażaleniu na postanowienie nieostateczne Naczelnika Urzędu Skarbowego, Strona poprosiła o umorzenie jej zaległości podatkowych za lata 2014, 2015, 2016 i 2017, w kwotach wskazanych w tym piśmie procesowym. Jednocześnie wyartykułowała ona, że nadal pozostaje w trudnej sytuacji finansowej. Utrzymując zaskarżone postanowienie w mocy, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej powołał się na okoliczność, że uznaniową ulgę podatkowa, o której mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej można zastosować wyłącznie w przypadku istnienia zaległości podatkowej. W dacie złożenia wniosku o umorzenie na Podatniczce nie ciążyły zaś takie zobowiązania podatkowe, co do których upłynąłby termin płatności podatku (w tym zakresie odwołano się do wcześniej już referowanych ustaleń, dotyczących roku 2018, a także do pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z 29 lipca 2019 r., w którym organ ten wskazał, że Strona nie posiada żadnych zaległości podatkowych). Jednocześnie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej powołał się na okoliczność, że kwestia istnienia zaległości za lata 2014-2017 (jak to ujęto - m.in. wskazanych w zażaleniu) jest przedmiotem odrębnego postępowania. W skardze na to postanowienie ostateczne, Strona wniosła o umorzenie jej zaległości za cztery lata (za okres 2014 r. – 2017 r.) oraz należnych od nich odsetek za zwłokę. Jak zapewniła, w 2014 r. zgłosiła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, że mieszka w Austrii i od tego czasu nie potrącano jej podatku, o czym nie została poinformowana. Jednocześnie, Podatniczka podkreśliła, że nie była świadoma tego, że ciążą na niej zaległości podatkowe, a jej sytuacja finansowa jest trudna. Odpowiadając na te zarzuty, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe zapatrywanie i wniósł o oddalenie skargi. Jak podkreślił wspomniany podmiot, w momencie złożenia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, na Skarżącej nie ciążyło zobowiązanie podatkowe, którego termin płatności już by upłynął. Rozliczyła się ona bowiem ze swojego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2018. W tym stanie rzeczy, w przekonaniu Organu odwoławczego zasadna była odmowa wszczęcia postepowania podatkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna i dlatego postanowienie ostateczne Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zostało uchylone. Zagadnieniem spornym w relacjach pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego w przedmiotowej sprawie nie jest zasadność odmowy umorzenia zaległości podatkowych, ale legalność odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w tym przedmiocie. Sąd artykułuje tę kwestię, ponieważ z treści skargi można wyprowadzić wniosek, że Podatniczka, inicjując postępowanie sądowoadministracyjne podaje w wątpliwość odmowę umorzenia ciążących na niej zaległości podatkowych Tymczasem nie taka jest treść rozstrzygnięcia Organu II instancji oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wspomniane podmioty w ogóle nie wypowiadały się merytorycznie co do wniosku Strony. Odmówiły one natomiast zainicjowania postępowania podatkowego, ponieważ – w ich ocenie – nie było jego przedmiotu w postaci zaległości podatkowej ciążącej na Podatniczce. Tylko istniejącą zaległość podatkową można zaś umorzyć. Wyartykułowano też, że zaległość podatkowa nie istnieje, ponieważ Strona złożyła deklarację podatkową w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2018 r. i zapłaciła określony w niej podatek. Nie sposób zgodzić się z tym zapatrywaniem. Należy zauważyć, że w swoim piśmie datowanym na 30 kwietnia 2019 r. (podaniu w rozumieniu art. 168 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, tekst jednolity w chwili orzekania przez Organ odwoławczy - Dz.U. z 2019 r., poz. 900, zwanej dalej O.p.) Podatniczka wniosła o umorzenie swoich zaległości podatkowych (posłużyła się liczbą mnogą). Jednocześnie, w tym samym wniosku wskazała ona, że ma "zaległy podatek 4 lata" (por. s. 2 pisma). W tej sytuacji nie może budzić wątpliwości to, że przedmiotem podania Strony był podatek dochodowy od osób fizycznych. Właśnie ta danina publiczna, obejmująca tego rodzaju podmioty podatkowe oparta jest bowiem na podatkowym stanie faktycznym o charakterze powtarzalnym, ujmowaniem przedmiotu opodatkowania oraz podstawy opodatkowania w skali roku podatkowego, a także rozliczeniem podatkowym dokonywanym w tej samej przestrzeni czasu. Okoliczność tę trafnie rozeznał zarówno Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, jak i – wcześniej – Organ I instancji. Niepodobna natomiast ustalić, co skłoniło Naczelnika Urzędu Skarbowego (a następnie – podczas rozpatrywania zażalenia – Organ II instancji) do przyjęcia, że przedmiotem wniosku Skarżącej jest zaległość podatkowa w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2018. W przypadku Dyrektora Izby Administracji Skarbowej takie działanie jest tym bardziej niezrozumiałe, że w swoim zażaleniu Podatniczka wyraźnie wskazała, że chodzi jej o umorzenie zaległości podatkowych za cztery, wskazane tam lata (2014 – 2017), w konkretnie określonych kwotach. W dodatku, teza ta pozostawała w związku z informacją ujętą we wspominanym już podaniu z 30 kwietnia 2019 r., że Strona ma "zaległy podatek 4 lata". Jeszcze jedną, istotną okolicznością jest to, że Podatniczka w swoim wniosku wyraźnie wskazywała na umorzenie zaległości podatkowych, a nie na umorzenie zaległości podatkowej. Także liczbą mnogą posłużyły się organy podatkowe obydwu instancji, odmawiając wszczęcia postępowania w przedmiocie rezygnacji państwa z zaległości podatkowych Strony (Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, a Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Organu I instancji). W tym stanie rzeczy niepodobna zrozumieć, czym kierowała się administracja podatkowa odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych, a jednocześnie argumentując, że Strona nie ma zaległości podatkowej za rok 2018. W przekonaniu Sądu nie usprawiedliwia błędnego rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej to, że kwestia istnienia zaległości podatkowych Skarżącej za lata 2014-2017 (jak to ujęto - m.in. wskazanych w zażaleniu) jest przedmiotem odrębnego postępowania. Podatniczka, w swoim podaniu z 30 kwietnia 2019 r. (doręczonym Organowi I instancji 6 maja 2019 r.) wskazała bowiem na swoje czteroletnie zaległości podatkowe, a okoliczność tę potwierdziła w zażaleniu. To właśnie wyznaczyło granice sprawy podatkowej, arbitralnie i niezgodnie z prawem oraz treścią wniosku Strony, zawężone przez administrację podatkową do zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2018. W dodatku, organy podatkowe obydwu instancji, w swoich rozstrzygnięciach same sobie przeczą. Wspominają one bowiem o nieistnieniu zaległości za rok 2018, a jednocześnie odmawiają wszczęcia postępowania podatkowego w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych (a nie zaległości podatkowej). Zdaniem Sądu, skoro Podatniczka wystąpiła o umorzenie swoich czteroletnich zaległości podatkowych, to punktem odniesienia dla ustaleń czynionych przez organy podatkowe obydwu instancji był ten właśnie wniosek. Tym samym, nie było podstaw ani do zawężania przestrzeni dla rozstrzygania przez administrację podatkowa do roku 2018, ani do wyodrębniania kwestii umorzenia zaległości za lata 2014 – 2017 i osobnego jej badania. W konsekwencji, błędne było przyjęcie, że ponieważ Strona nie ma zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2018, należy odmówić wszczęcia postępowania podatkowego na podstawie art. 165a § 1 O.p. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, ponownie orzekając w sprawie powinien zaś uwzględnić przedstawione wcześniej zapatrywanie Sądu na treść wniosku Podatniczki o umorzenie jej zaległości podatkowych i dopiero w tym kontekście formułować swoje oceny co do istnienia podstaw prawnych dla wszczęcia postępowania podatkowego. Z wszystkich przedstawionych względów, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. Stało się tak na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – zwanej dalej P.p.s.a.). O zwrocie kosztów postępowania na rzecz Skarżącej, niereprezentowanej w postępowaniu sądowoadministracyjnym w trybie uproszczonym przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 P.p.s.a. Złożył się na nie uiszczony wpis, w kwocie 100 zł.