I SA/Gl 1397/06

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja 2008 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych na skutek wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, pełnomocnik A.S. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od jej uiszczenia. Wniosek ten został następnie – w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego - złożony na druku formularza PPF z dnia 25 lutego 2008 r. W tych ramach pełnomocnik skarżącej wniósł o zwolnienie jej od kosztów sądowych (patrz pkt 4 druku). Uzasadniając wniosek podniesiono, że A.S. pozbawiona została przez organy skarbowe wszelkich środków finansowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z mężem i dwiema córkami. Na dochody tego gospodarstwa składają się wynagrodzenia skarżącej i jej córki w łącznej kwocie [...] zł. Pismem z dnia 12 marca 2008 r., referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą (do rąk pełnomocnika) do uzupełnienia danych zawartych we wniosku – w terminie 7 dni - poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych. W rzeczonym piśmie, doręczonym stronie w dniu 26 marca 2008 r., zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do treści wezwania bądź do wyznaczonego terminu może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Wezwaniu nie uczyniono zadość do dnia dzisiejszego, z tych względów termin w nim zakreślony upłynął bezskutecznie w dniu 2 kwietnia 2008 r. Wypada jeszcze w tym miejscu zaakcentować, że postanowieniem z dnia 11 września 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny, wskutek zażalenia skarżącej od orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 marca 2007 r., przyznał A.S. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie powyżej [...] zł, a w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Intencją skarżącej było uzyskanie w tej sprawie przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (patrz pkt 4 druku PPF). Na wstępie rozważań przyszło zwrócić uwagę, że na wcześniejszym etapie niniejszego postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż skarżąca jest w stanie partycypować w ponoszeniu kosztów sądowych, jako że zwolnił ją od ich ponoszenia tylko i wyłącznie w zakresie wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę [...] zł, oraz że postanowienie podjęte w tym przedmiocie do chwili obecnej zachowało swą prawną moc. Z tych względów postanowienie z dnia 11 września 2007 r., w części oddalającej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie (pkt 3 sentencji orzeczenia), pozostaje prawomocne. Zgodnie bowiem z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zmiana ta w przypadku postępowania w przedmiocie prawa pomocy musi być istotna. Instytucja prawa pomocy stanowi wszak gwarancję przysługującego stronie m. in. na mocy art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu – nie może być zaś mowy o realizacji tego prawa, gdy sytuacja majątkowa strony w trakcie jednego postępowania jest oceniana odmiennie niż uprzednio i na niekorzyść tylko z uwagi na fakt, iż zmieniła się ona w jakimkolwiek stopniu, choćby nieznacznym. Byłoby to zresztą nie do pogodzenia z zasadą zaufania do organów państwa oraz stabilności orzeczeń sądowych. W części orzeczenia, poprzedzającej elementy o charakterze analitycznym, należy jeszcze odnotować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Trzeba jeszcze w tym miejscu zaakcentować, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Wezwanie referendarza sądowego z dnia 12 marca 2008 r., oparte w swych podstawach na art. 255 P.p.s.a., pozostało bez odpowiedzi do dziś dnia, co niewątpliwie miało wpływ na przyjęte w tym przypadku rozstrzygnięcie. Rozpoznanie obecnie złożonego wniosku A.S. sprowadziło się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ponownie w tej sprawie należy odnotować, że stosownie do treści tego przepisu, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym opłat i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Badanie, czy w danym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy następuje w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). W części analitycznej niniejszego orzeczenia, mając na uwadze przytoczone wyżej wywody, wytknąć trzeba stronie skarżącej, że podobnie jak w toku poprzednio rozstrzyganego prawa pomocy przed sądem I instancji, nie przedstawiła szczegółowych i wyczerpujących informacji dotyczących jej możliwości finansowych oraz pozostałych członków rodziny. Nie przedstawiono przede wszystkim wyciągów z rachunków bankowych, które w rozumieniu § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245) – zwanego dalej w skrócie: rozporządzeniem, są dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Takimi dokumentami są nadto, mając na uwadze § 4 pkt 5 rozporządzenia, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń. Tych ostatnich również nie dostarczono pomimo wezwania referendarza sądowego w tym zakresie (patrz pkt 3 wezwania z dnia 12 marca 2008 r.). Nie wykazano przy tym aktualnych wydatków skarżącej z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego, do czego zobowiązano ją rzeczonym wezwaniem referendarza sądowego, a to z tej prostej przyczyny, że od poprzedniego wezwania w tym zakresie upłynął ponad rok. W wyniku poczynionych spostrzeżeń, mając na uwadze treść art. 165 P.p.s.a., a przede wszystkim oświadczenie skarżącej zawarte w druku formularza, przyszło stwierdzić, że od poprzedniego prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, sytuacja finansowa skarżącej nie tylko się nie pogorszyła, lecz nawet uległa poprawie. Taki stan rzeczy stwierdzono, co należy ponownie zaakcentować w tej sprawie, tylko i wyłącznie na podstawie oświadczenia skarżącej, albowiem, pomimo wezwania referendarza sądowego, skarżąca nie nadesłała wymaganych dokumentów źródłowych. Ta rzeczona poprawa kondycji finansowej objawiła się przy zestawieniu dochodów gospodarstwa domowego skarżącej, wskazanych na potrzebę rozpoznania wniosków w drukach PPF z dnia 8 stycznia 2007 r. i z dnia 25 lutego 2008 r. Reasumując, stwierdzono, że skarżąca nie wykazała, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. została w tej sprawie spełniona. W szczególności A.S. nie wykonała wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie pozwala to uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Wobec tego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.