I SA/Gl 14/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 lutego 2018 r. w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 23 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając stan faktyczny sprawy referendarz sądowy wskazał, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 718 zł, zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach podniósł, że pomimo zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w dalszym ciągu zastosowane środki egzekucyjne pozostają w mocy. W chwili obecnej wolna od zajęcia pozostaje wyłącznie część wynagrodzenia za pracę do wysokości najniższej płacy, a pozostała kwota jest niewystarczająca do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny. W świetle oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną, synem i jego konkubiną oraz wnukiem. Skarżący wraz z żoną jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej o pow. 0,25 ha (w tym tereny zabudowane o pow. 0,1677 ha) zabudowanej budynkiem mieszkalnym o łącznej powierzchni 188 m². Wnioskodawca posiada nadto pakiet 3000 akcji pracowniczych A S.A. oraz samochód osobowy marki Audi A4 z 2002 r. W rubryce "dochody" skarżący odnotował, że jego wynagrodzenie stanowi kwotę 1.575,00 zł, świadczenie emerytalne jego żony wynosi 854,00 zł, wynagrodzenie syna to kwota 1.575,00 zł. Dodatkowo dochodem gospodarstwa jest zasiłek opiekuńczy konkubiny syna skarżącego oraz świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł. Łączny dochód netto wynosi 5.954,00 zł. W końcowej części oświadczenia skarżący wskazał na stałe miesięczne wydatki gospodarstwa domowego, w tym: eksploatacja samochodu (500 zł), media (700 zł), ubezpieczenia (207 zł), opłaty z tytułu abonamentów telewizyjnych oraz usług telekomunikacyjnych i teleinformatycznych (235 zł), wydatki na CO i CWU (400 zł), wydatki na środki czystości oraz kosmetyki (120 zł), koszty wyżywienia i zakupu lekarstw (1.350,00 zł), "fryzjer, ubrania, wyjście" (400 zł), "naprawy, środki ochrony roślin" (150 zł). Łącznie 4.062,00 zł. Pismem z dnia 1 lutego 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych. Odpowiadając na wezwanie skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych innych źródeł dochodu poza wynagrodzeniem ze stosunku pracy. W dniu otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu nie złożył do biura maklerskiego zlecenia sprzedaży części posiadanych akcji. W ramach załączników do ww. pisma skarżący nadesłał m.in.: druk PIT-11, z którego wynika, że w 2016 r. uzyskał ze stosunku pracy dochód brutto w kwocie 60.053,77 zł; PIT-8C wskazujący na to, iż w 2016 r. skarżący uzyskał wsparcie z Pracowniczej Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej w kwocie 2.720,00 zł; PIT-36, z którego wynika nadto, iż żona skarżącego nie uzyskała w 2016 r. żadnego dochodu; dokumenty z prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, z których wynika, że dochodzona kwota należności głównej wynosi 23.929,00 zł (odsetki od tej należności wraz z kosztami egzekucyjnymi wynoszą już ponad 15.000,00 zł); decyzję ZUS o wysokości świadczenia emerytalnego żony skarżącego (obecnie świadczenie wynosi 854,00 zł; przychód z tego tytułu wyniósł w 2017 r. 5.933,61 zł); dokumentację obrazującą wysokość dochodów syna skarżącego (dochód netto za styczeń 2018 r. wyniósł 1.743,57 zł). Skarżący nadesłał także: wydruk z bankomatu wskazujący na dostępne środki na jego rachunku bankowym w kwocie 406,14 zł (stan na 12 lutego 2018 r.), wyciągi z rzeczonego rachunku bankowego za okres od 8 września 2017 r. do 9 października 2017 r., od 8 grudnia 2017 r. do 8 stycznia 2018 r. i od 13 stycznia 2018 r. do 12 lutego 2018 r. Salda końcowe przedstawiały się odpowiednio: 5.538,83 zł, 1.521,50 zł oraz 2.370,36 zł. Z wyciągów tych wynika między innymi, że w dniu 9 lutego 2018 r. skarżący otrzymał przelew tytułem wynagrodzenia za styczeń 2018 r. w kwocie 3.529,57 zł. Skarżący przedstawił nadto: dowody zakupu wsadu węglowego (łącznie na kwotę 8.045,00 zł za okres od 21 stycznia 2017 r. do 14 lutego 2018 r.); dowody zakupu leków oraz dokumentację potwierdzającą wysokość wydatków za media. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy na wstępie zacytował treść art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazując przy tym, że oceniając zasadność przyznania wnioskującemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść jego sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść, a porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Zdaniem referendarza sądowego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie mógł zostać uwzględniony. Podkreślił, że nie wszystkie okoliczności stanu faktycznego, deklarowane przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, znalazły potwierdzenie w nadesłanym materiale źródłowym. Przede wszystkim z przedłożonych dokumentów wynika, że wynagrodzenie skarżącego wyniosło w ostatnim czasie 3.529,57 zł netto, a nie jak to zadeklarowano, tj. w kwocie 1.575,00 zł netto. Podobnie wynagrodzenie jego syna jest wyższe o 168,57 zł netto. Ponadto w ocenie referendarza sądowego kluczowa dla przyjętego rozstrzygnięcia pozostaje okoliczność, iż skarżący już w dacie złożenia wniosku zadeklarował, że posiada pakiet akcji spółki giełdowej, który w dacie rozpoznania niniejszego wniosku przedstawiał wartość około 18.840,00 zł. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne referendarz sądowy podniósł, że posiadanie pakietu akcji, którego wartość znacznie przekracza należne w sprawie koszty sądowe, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy, a w niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi, będący najwyższą opłatą sądową, stanowi zaledwie 3,8% wartości posiadanych przez skarżącego akcji. Referendarz sądowy zaakcentował przy tym, że ze złożonego przez skarżącego oświadczenia, iż w dacie otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, nie złożył zlecenia sprzedaży części akcji przyjąć można, że miał i nadal posiada swobodny dostęp do portfela finansowego. W dalszej części uzasadnienia referendarz sądowy przyjmując, iż dochody gospodarstwa domowego skarżącego (ustalone na podstawie deklaracji skarżącego wskazanych na druku PPF, jak nadesłanych dokumentów źródłowych) kształtują się na poziomie 8.077,14 zł, zaś wydatki oszacowano na kwotę 4.062,00 zł wskazał na nadwyżkę po stronie dochodów, która w ocenie referendarza sądowego, pozwoliłaby na pokrycie całości kosztów sądowych związanych z udziałem skarżącego w niniejszym postępowaniu sądowym. Taki stan rzeczy, zdaniem referendarza sądowego, miałby miejsce nawet wówczas, gdyby przyjąć dochody i wydatki gospodarstwa domowego zadeklarowane w druku PPF (odpowiednio: 5.954,00 i 4.062,00 zł). Końcowo referendarz sądowy podniósł, iż na potrzebę rozpoznania wniosku przyjęto zarówno globalne ujęcie jego dochodów, jak i wydatków. Wskazując na definicję pojęcia "wspólne gospodarstwo domowe" przyjętą w doktrynie i orzecznictwie sądowym referendarz sądowy zaakcentował, że skarżący w druku PPF sam zdeklarował, iż tworzy gospodarstwo domowe wraz z innymi członkami rodziny, a na późniejszym etapie postępowania nie negował tej kwestii. Od ww. postanowienia referendarza sądowego skarżący, w terminie przewidzianym dla dokonania tej czynności, wniósł sprzeciw zarzucając mu brak rozpoznania istoty wniosku oraz błąd w ustaleniach faktycznych poprzez pominięcie istotnych elementów wskazanego stanu faktycznego. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w chwili obecnej bez znaczenia pozostaje fakt uzyskiwanego przez niego dochodu przed dokonaniem zajęć organu egzekucyjnego, na skutek których zajęto wszystkie jego oszczędności oraz rachunek bankowy, a wolny od zajęć pozostał dochód w wysokości najniższego wynagrodzenia za pracę. W dalszym ciągu zaś pozostają do ponoszenia koszty utrzymania w wysokości ponad 4.000 zł miesięcznie, co powoduje, że nie ma możliwości uiścić wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Dodatkowo wskazał, że jego syn wraz z konkubiną i wnukiem tworzą odrębne gospodarstwo domowe, pozostając z nim jedynie w faktycznej, a nie gospodarczej wspólnocie mieszkaniowej. Zaakcentował, że dochód uzyskiwany przez jego syna z trudem pozwala na zaspokojenie potrzeb jego rodziny, co więcej – zakładając, iż dochody syna można zsumować z jego dochodami, to uzyskana w ten sposób kwota jest dalece niższa od kosztów utrzymania gospodarstwa domowego ustalona przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "ppsa", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak z tego wynika, instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Innymi słowy, udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić pełnych kosztów bez zachwiania swojej sytuacji materialnej i bytowej, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84). W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przyjmując, że przedłożony materiał źródłowy nie daje podstaw do przyjęcia, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna skarżącego oraz przedłożone dokumenty nie wskazują - wbrew twierdzeniom wnioskodawcy - iż nie posiada on środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych. Skarżący wraz z żoną, dysponując stałymi miesięcznymi dochodami oraz majątkiem w postaci domu, samochodu oraz pakietu akcji, posiada obiektywnie rozumianą zdolność do wygospodarowania środków na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie wskazują na konieczność zakwalifikowania skarżącego do osób wymagających pomocy w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Referendarz sądowy dokładnie i rzetelnie przeanalizował sytuację majątkową skarżącego. Ponadto w ocenie Sądu odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uzasadnia fakt, iż wysokość dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącego pozwala na bieżące opłacenie kosztów utrzymania . W konsekwencji podzielić należy stanowisko referendarza sądowego co do tego, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takiej sytuacji brak było podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 ppsa, Sąd postanowił jak w sentencji.