I SA/Gl 141/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata; 2. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Podkreślił, że obecnie odbywa karę pozbawienia wolności i nie jest w stanie spłacać zadłużenia, którego umorzenia mu odmówiono. Wnioskodawca zwrócił zarazem uwagę na inne długi powstałe w czasie, kiedy wykonywał działalność gospodarczą. Podniósł, że jest kawalerem, który nie posiada żadnego majątku i samodzielnie prowadził gospodarstwo domowe. Pośród swoich stałych wydatków wymienił jednak opłaty za mieszkanie oraz tzw. media w wysokości odpowiednio około 400 i 200 zł miesięcznie. Pismem doręczonym w dniu 8 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie dziesięciu dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano, zaświadczenia wystawionego w administracji zakładu karnego, zawierającego informacje: o okresie, w jakim skarżący przebywa i ma przebywać w jednostce, o cennych przedmiotach i o wysokości środków pieniężnych przechowywanych w depozycie, o wysokości wynagrodzeń lub innych świadczeń otrzymywanych przez niego, z uwzględnieniem zapomóg (art. 114 kkw) i nagród rzeczowych lub pieniężnych (art. 138 § 1 pkt 5 kkw), oraz o wysokości wszelkich innych środków pozostających do jego dyspozycji, kopii ostatnich zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (jeżeli rachunki są zajęte, dokumenty te powinny wskazywać brak możliwości korzystania przez posiadacza rachunku ze środków, które zostały na nim zgromadzone, kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie, np. wezwań do zapłaty, rozliczeń itp. oraz dokumentów poświadczających wspomniane we wniosku zaległe zobowiązania związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, w szczególności kopii wezwań do zapłaty, pism wystosowanych do skarżącego w toku egzekucji itp. Ustosunkowując się do wezwania, skarżący w piśmie z dnia 18 kwietnia 2016 r. stwierdził, że nie jest w stanie go wykonać w zakreślonym nim terminie, wnosząc o jego przedłużenie o trzydzieści dni. Podkreślił, że wystąpił do administracji zakładu karnego o wydanie zaświadczenia, do banku o dostarczenie wyciągu z rachunku bankowego oraz do innych instytucji i kontrahentów o nadesłanie dokumentów wskazujących jego zadłużenie związane z mieszkaniem i z działalnością gospodarczą. Zapowiedział przedłożenie tych materiałów niezwłocznie po ich otrzymaniu. Zarządzeniem z dnia 22 kwietnia 2016 r., doręczonym dnia 29 kwietnia 2016 r., przedłużono skarżącemu termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o dalsze dziesięć dni. Pismem z dnia 10 maja 2016 r., złożonym w administracji zakładu karnego dnia 16 maja 2016 r., skarżący wniósł o zawieszenie postępowania do czasu opuszczenia tego zakładu. Zaznaczył, że uzyskanie żądanej dokumentacji w warunkach pozbawienia wolności jest niemożliwie. Zarządzeniem z dnia 24 maja 2016 r. pismo z dnia 10 maja 2016 r. wraz z aktami sprawy przedstawiono referendarzowi sądowemu celem podjęcia dalszych czynności. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że wnioskodawca, która zaskarżył decyzję w przedmiocie m.in. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, jest zwolniony od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie bowiem z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako P.p.s.a.) strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, tak samo jak, stosownie do art. 239 § 1 pkt 4, strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów był w rozpatrywanej sprawie zbędny i nie może być rozpoznany: niepodobna przecież wnioskującemu ani przyznać tego, co i tak przysługuje mu z mocy ustawy, ani tym bardziej tego odmówić, oddalając jego wniosek. W takim przypadku postępowanie w przedmiocie prawa pomocy podlega umorzeniu na podstawie art. 249a P.p.s.a. i dlatego orzeczono jak w punkcie 2 sentencji. Rozpoznać wypada natomiast wniosek w pozostałym zakresie, odnoszącym się do ustanowienia adwokata. Stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. jest to wniosek o przyznanie prawa pomocy w części, co w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w przypadku osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona powinna zatem udowodnić, że ta przesłanka zachodzi, przedstawiając dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna ona przejawić, polega na dokładnym wykonaniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Z obowiązku tego nie zwolniono osób pozbawionych wolności, którym zresztą w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie przyznano ani prawa do pełnomocnika z urzędu, ani możliwości ubiegania się o niego na szczególnych, łagodniejszych zasadach. Tymczasem skarżący nie nadesłał żadnego z dokumentów objętych wezwaniem. Oczywiście, przyznać wypada, że jako osoba pozbawiona wolności miał on w tej materii znacznie ograniczone możliwości, lecz uwarunkowania te uwzględniono, wyznaczając stosunkowo długi termin na wykonanie wezwania i przedłużając go w taki sposób, że od czasu doręczenia wezwania upłynęły już niemal dwa miesiące. W tym czasie skarżący mógł z pewnością pozyskać i nadesłać choćby część żądanej dokumentacji, zwłaszcza zaświadczenia administracji zakładu karnego, które w przypadku innych wnioskodawców przebywających w takich zakładach są wydawane od ręki. Zaświadczenie takie pozwalałoby poczynić podstawowe ustalenia na temat nie tylko okresu pozbawienia wolności, ale i majątku, jaki pozostaje bezpośrednio do jego dyspozycji. Skarżący nie przedstawił jednak nawet dokumentu, który dowodziłby, że w ogóle ubiegał się o wydanie tego zaświadczenia. Nie uprawdopodobnił także, iż rzeczywiście starał się pozyskać pozostałe materiały. Bezsprzecznie zaś pozbawienie wolności, choć utrudnia to zadanie, to jednak go nie uniemożliwia. Wnioskodawca nie został przecież pozbawiony dostępu do swojego rachunku bankowego, który, jak przyznał, posiada, zwłaszcza że wspomniał o wydatkach ponoszonych na mieszkanie. W tym ostatnim kontekście podkreślić trzeba, że we wniosku nie wymienił żadnego majątku, co pozwala powziąć wątpliwości co do wiarygodności zawartych tam oświadczeń i uzasadnia konieczność ich weryfikacji za pomocą niezbędnej dokumentacji źródłowej. Niemniej wnioskodawca nie przedłożył tych dokumentów i poprzestał na wniosku o zawieszenie postępowania, który jako złożony po upływie przedłużonego terminu do wykonania wezwania nie mógł już wedle art. 84 P.p.s.a. doprowadzić do kolejnego przedłużenia, jakie zresztą, z podanych wyżej przyczyn, byłoby niezasadne i mogłoby doprowadzić jedynie do nieuprawnionego przewlekania postępowania w przedmiocie wniosku. Wobec przekazania tego wniosku referendarzowi sądowemu celem podjęcia stosownych czynności, przyjąć wypada, że zmierzał on tylko do odroczenia terminu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten nie mógł być uwzględniony, ponieważ, jak wyjaśniono, nie było podstaw do przedłużenia terminu wyznaczonego wezwaniem do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, a Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje możliwości zawieszenia postępowania wpadkowego niezależnie od postępowania głównego, mającego toczyć się dalej w sprawie skargi Powtórzyć więc wypada, że brak jakichkolwiek dokumentów źródłowych objętych wezwaniem wyklucza uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Niemniej fakt, że wniosek skarżącego nie odniósł zakładanego przez niego skutku, nie ogranicza przysługującego mu prawa do sądu. Jest on przecież zwolniony od kosztów sądowych z mocy ustawy, zaś udział profesjonalnego pełnomocnika obecnie nie jest jeszcze potrzebny. Zgodnie bowiem z art. 175 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Podkreślić również trzeba, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącego możliwości złożenia kolejnego wniosku w tej materii na dalszym etapie postępowania. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji.