I SA/Gl 1437/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.B. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 15 czerwca 2018 r. w sprawie ze skargi K.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2018 r. w ten sposób, że: 1. ustanowić wnioskodawczyni radcę prawnego; 2. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił K.B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy stwierdził na wstępie, że skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika będącego jej mężem, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wskazał, że załączając potwierdzenie wypłaty emerytury za luty bieżącego roku w kwocie 1.129,50 zł, skarżąca podkreśliła, iż ze względu na niskie dochody nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek dodatkowych wydatków. Referendarz zauważył również, że w złożonym wniosku wydatki ponoszone przez nią miesięcznie, uwzględniając m.in. opłatę za lokal mieszkalny – 200 zł i opłaty za tzw. media – 100 zł, oszacowała w wysokości odpowiadającej jej emeryturze. Jednocześnie we wniosku nie wskazano ani żadnego majątku, ani osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. Pismem doręczonym dnia 11 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich – poza świadczeniem, które udokumentowano we wniosku – dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącej oraz innych osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym za rok 2017, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2016, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, dokumentu pozwalającego ustalić tytuł prawny, na podstawie którego skarżąca korzysta z nieruchomości wskazanej jako jej adres zamieszkania, w szczególności odpisu z księgi wieczystej, dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia skarżącej (zaświadczeń, kopii orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz wskazującej wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (kopii faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd.), a także kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wezwanie zawierało zastrzeżenie, że ilekroć mowa w nim o osobach pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć także jej męża, niezależnie od rodzaju małżeńskiego ustroju majątkowego obowiązującego w małżeństwie. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że pełnomocnik skarżącej dwukrotnie wnosił o przesunięcie terminu na złożenie dokumentów, argumentując, że nie jest w stanie wcześniej zgromadzić wszystkich wymaganych materiałów, obejmujących cały szereg dokumentów źródłowych. Stwierdził przy tym, że zanim ostatni wniosek wpłynął do Sądu, zarządzeniem z dnia 23 kwietnia 2018 r., doręczonym dopiero dnia 18 maja 2018 r., przedłużono skarżącej termin do wykonania wezwania o 7 dni. Ostatecznie, w dniu 30 maja 2018 r. (data nadania) pełnomocnik przedłożył: zestawienie transakcji na rachunku bankowym, co do którego wyjaśnił, że jego właścicielem jest skarżąca, natomiast on jest jej pełnomocnikiem (według zestawienia rachunek nie jest w istocie wykorzystywany i nie zgromadzono na nim żadnych środków) oraz kopie: dokumentacji medycznej skarżącej, zeznań podatkowych dotyczących przychodów objętych ryczałtem (za 2017 r. skarżąca wykazała z działalności prowadzonej na własne nazwisko przychód w kwocie 16.151,22 zł) i dokumenty obrazujące wysokość jej świadczenia emerytalnego. Jednocześnie w piśmie przewodnim pełnomocnik wnioskodawczyni stwierdził, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie i nie posiada nieruchomości, zamieszkując w podnajmowanym lokalu. Zaznaczył, że jej wydatki są tak niskie, iż zbieranie rachunków uznała ona za nieistotne. Wyraził też przekonanie o słuszności skargi i o konieczności pomocy profesjonalnego pełnomocnika, który pozwoli to wykazać. Referendarz sądowy wskazał również, że wpis od skargi, czyli najwyższa opłata w postępowaniu, wynosi w sprawie 100 zł. Oceniając tak złożony wniosek referendarz sądowy wskazał na treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018, poz. 1302, dalej jako "P.p.s.a.") i stwierdził, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślił, że wnioskodawczyni musi więc tę przesłankę udowodnić i bez znaczenia z tego punktu widzenia pozostaje, czy złożona przez nią skarga zasługuje na uwzględnienie, skoro skarga ta może być rozpoznana tylko w wyroku kończącym postępowanie sądowe. W postępowaniu wpadkowym w przedmiocie wniosku o prawo pomocy należy natomiast przedstawić – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Zdaniem referendarza sądowego minimum staranności procesowej, jaką powinien przejawić wnioskodawca, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, tj. złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania wszystkich dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu. Oceniając zatem złożony wniosek przez pryzmat ww. przepisu referendarz sądowy wskazał, że skarżąca nie wykonała takiego wezwania należycie, nie nadsyłając większości wymaganych dokumentów źródłowych. Przedstawiono mianowicie jedynie dokumenty dotyczące: emerytury skarżącej, mimo że zostały one wprost wyłączone z zakresu materiałów objętych wezwaniem, przychodów uzyskiwanych z działalności wykonywanej osobiście, przemilczanych zresztą we wniosku, oraz stanu zdrowia (ale już nie łączących się z nim wydatków). Referendarz sądowy wytknął zatem pełnomocnikowi, że skompletowanie tych dokumentów mogło nastąpić od ręki i z pewnością nie wymagało przedłużenia terminu do wykonania wezwania. Wnioski składane w tej materii doprowadziły w efekcie do niepotrzebnego wydłużenia postępowania, skoro pełnomocnik wbrew swoim zapowiedziom nie dostarczył pozostałej dokumentacji, chociaż wskutek uwzględnienia tych wniosków dysponował w praktyce terminem ponad dwumiesięcznym, jaki upłynął od dnia doręczenia wezwania; skądinąd pełnomocnik nie dotrzymał przedłużonego terminu, przesyłając dokumenty z jego uchybieniem. W ocenie referendarza sądowego pełnomocnik uchylił się w szczególności od przedłożenia dokumentów odnoszących się do jego osoby, o które wyraźnie wzywano. Jego zdaniem nie można uznać, że złożenie przez pełnomocnika oświadczenia, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie jest wystarczające dla niewykonania wezwania w tym zakresie. Zdaniem referendarza oświadczenie to nie jest wiarygodne, jeżeli zważyć, że pełnomocnik jest mężem skarżącej, który zamieszkuje z nią pod jednym adresem i prowadzi jej sprawy, reprezentując ją w postępowaniu sądowym, a wcześniej administracyjnym. W tym kontekście wskazał na stanowisko wypowiedziane w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2016 r., sygn. akt II FZ 987/15, w którym stwierdzono, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z koniecznością nadesłania dokumentów dotyczących osób pozostających w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, szczególnie małżonka. Jego zdaniem niewystarczające jest więc wskazanie nieweryfikowalnych przyczyn, dla których dokumentów tych nie można dosłać, np. prowadzenie oddzielnych gospodarstw domowych czy – jak w sprawie rozpatrywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny – złe relacje z małżonkiem. Odwołując się do ww. wskazał, że w przeciwnym razie "wnioskodawcy stosowaliby tę metodę nagminnie, nie przesyłając żadnych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń albo dosyłając je wybiórczo". Tym samym, zdaniem referendarza, brak dokumentów odnoszących się do męża wnioskującej, szczególnie obrazujących jego dochody, nie pozwala na ustalenie, czy zachodzi przywołana wyżej przesłanka przyznania prawa pomocy. Wskazał, że w takim stanie rzeczy nie jest wiadome, ile wynoszą dochody gospodarstwa domowego skarżącej, gdyż na podstawie zgromadzonych dowodów można poznać tylko dochody uzyskiwane przez nią osobiście. Referendarz sądowy zwrócił również uwagę, że nie wykonano też wezwania do udokumentowania wydatków, co wyklucza stwierdzenie, w jakiej relacji pozostają one do dochodów i w efekcie czy możliwe jest wygospodarowanie jakiejś kwoty celem opłacenia kosztów postępowania. Koszty te są zaś nieznaczne, najmniejsze spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej, wobec czego trzeba poczynić dokładne i wieloaspektowe ustalenia faktyczne, by móc rozważyć, czy sytuacja skarżącej jest aż tak zła, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy nawet przy takiej skali obciążeń finansowych łączących się z postępowaniem. Referendarz sądowy zauważył również, że pełnomocnik nie wykonał także wezwania do nadesłania dokumentu, z którego będzie wynikał tytuł prawny do nieruchomości stanowiącej miejsce zamieszkania wnioskodawczyni ograniczając się jedynie do wyjaśnienia, że zamieszkuje ona w wynajmowanym lokalu. Tymczasem kopii umowy zawartej w tym zakresie nie dostarczył. Tym samym, w ocenie referendarza sądowego brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącej podniósł, że nie uchylał się od obowiązku złożenia dokumentów dotyczących jego osoby wskazując, że nie wezwano go wyraźnie do ich przedłożenia. Podkreślił, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wyjaśnił, że adres do korespondencji jest adresem zamieszkania skarżącej, jednakże został wskazany jedynie jako adres do doręczeń dla pełnomocnika. W odniesieniu do zarzutu przemilczenia uzyskiwania przychodu z działalności gospodarczej wskazał, że nie został on wskazany, albowiem takich dochodów nie ma. Zakwestionował zakres wezwania wskazując, że zostało skierowane do osób po siedemdziesiątym roku życia, które utrzymują się z emerytury w wysokości 1.000 zł. Jednocześnie w jego ocenie jest to minimum socjalne, które jest uwłaczające godności, a z którego koniecznym jest utrzymanie się. Wskazał, że dysponują kwotą 30 zł dziennie, a zatem stwierdzenia referendarza w jego ocenie są pomówieniem. Do sprzeciwu dołączył kopie faktur za najem mieszkania skarżącej w kwocie 200 zł (uprzednio 400 zł), własne: potwierdzenie odbioru emerytury w kwocie 969,52 zł, zaświadczenie o zameldowaniu pod innym adresem, a także kopię odpisu skróconego aktu małżeństwa, kopię umowy o rozdzielności majątkowej oraz kopię wyroku orzekającego separację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z §2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 P.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, że ustawodawca w odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy poza oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym w formularzu urzędowym "PPF" przewidział możliwość weryfikacji takiego oświadczenia. Zgodnie bowiem z treścią art. 255 P.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nieprawidłowe wypełnienie ww. formularza lub nieuzupełnienie na żądanie Sądu wniosku stoi na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy, albowiem Sąd nie jest w stanie ocenić sytuacji skarżącego. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Oceniając zatem zaskarżone postanowienie, przy uwzględnieniu dokumentów złożonych wraz ze sprzeciwem Sąd doszedł do wniosku, że postanowienie referendarza sądowego winno zostać zmienione. W pierwszej kolejności przyjdzie wskazać, że złożony wniosek winien być rozpatrywany w kontekście treści art. 246 § 2 P.p.s.a. Przedmiotem niniejszego postępowania jest bowiem odmowa zawieszenia postępowania egzekucyjnego, jednakże dotyczącego świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w którym to postępowaniu, z uwagi na treść art. 239 § 1 pkt 1 lit. e P.p.s.a., strona skarżąca zwolniona jest z konieczności ponoszenia kosztów sądowych. Tym samym postępowanie w zakresie wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów winno być umorzone jako bezprzedmiotowe, albowiem na skarżącej nie ciążył obowiązek uiszczenia wpisu w nn. sprawie. Oceniając zatem możliwość ustanowienia przez skarżącą pełnomocnika w osobie radcy prawnego z wyboru, w oparciu zarówno o dokumenty złożone przed wydaniem zaskarżonego postanowienia, jak i wraz ze sprzeciwem, wskazać należy, że są one wystarczające do oceny, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy bowiem wskazać, że skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości 1.126 zł. Zważywszy zatem, że skarżąca uiszcza comiesięczny czynsz najmu w wysokości 200 zł, co wynika z faktur przedłożonych wraz ze sprzeciwem, ponosi opłaty za media w wysokości 50 zł, a także przeznacza kwotę 100 zł na zakup leków (ustalenia organu) do dyspozycji pozostaje jej kwota 776 zł z przeznaczeniem na żywność i inne niezbędne wydatki. W ocenie Sądu kwota ta nie pozwala skarżącej na ustanowienie pełnomocnika zawodowego z wyboru, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Sąd wziął pod uwagę również i tę okoliczność, że małżonek skarżącej będący jej pełnomocnikiem utrzymuje się z kwoty 969,52 zł przekazywanej comiesięcznie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie fakt pozostawania przez małżonków w separacji orzeczonej wyrokiem sądu powszechnego oraz zamieszkiwania pełnomocnika skarżącej pod innym adresem nie budzi wątpliwości. Biorąc zatem pod uwagę konieczność ponoszenia również przez niego kosztów utrzymania, niezależnie od kosztów ponoszonych przez skarżącą, nie jest on w stanie, w ocenie Sądu, pomimo ciążącego na nim obowiązku udzielić pomocy skarżącej, tak aby mogła ona skorzystać z pomocy prawnej na zasadzie wyboru. Ceny usług prawniczych na tzw. "rynku" odbiegają bowiem od cen wynikających z rozporządzeń regulujących stawki pełnomocników zawodowych w postępowaniach sądowych. Biorą powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.