I SA/Gl 1439/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł strona skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że po przepracowaniu 36 lat została całkowicie niezdolna do pracy i dlatego wydzierżawił grunty orne. Strona dostała orzeczenie o wysokości renty i niezdolności do pracy. Wnioskodawca zaznaczył, że w chwili obecnej nie posiada "wysokich rachunków za koszty". Koszty utrzymania budynku w skali miesiąca wg skarżącego, przedstawiają się następująco: 100 zł – energia elektryczna; 300 zł – węgiel oraz wydatki związane z opałem; 100 zł – podatek oraz opłata za telefon; 150 zł – leki i koszty korzystania z komunikacji. Stronie pozostaje jedynie 810 zł na zakup żywności i odzieży dla trzech osób. Z oświadczenia skarżącego na druku urzędowego formularza PPF wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe żoną A. oraz z córką B. (30 lat). Na majątek skarżącego składa się: dom o powierzchni 120 m2, mieszkanie o powierzchni 80 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 5 ha ("w dzierżawie za podatek"). Ponadto, wg oświadczenia wnioskodawcy, nie posiada on żadnego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Jedynym źródłem miesięcznego dochodu wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy jest jego renta w wysokości 1.451 zł. Żona i córka skarżącego nie osiągają żadnego dochodu. Do wniosku skarżący dołączył jedynie: kserokopię rachunku opłat za energię elektryczną i decyzję ZUS z dnia 11 marca 2013 r. o ponownym ustaleniu renty. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 20 stycznia 2015 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, z uwzględnieniem stanu majątkowego pozostałych członków jego gospodarstwa domowego (córki i żony). Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: zeznanie PIT – 37 za 2013 r. złożone przez wnioskodawcę i jego żonę; zaświadczenie z PUP w L., z którego wynika, że córka skarżącego jest zarejestrowana w urzędzie od dnia 1 czerwca 2010 r. jako osoba bezrobotna, nie posiadająca prawa do zasiłku (odprowadzana jest za nią jedynie składka na ubezpieczenie zdrowotne); roczne zestawienie składek na ubezpieczenie zdrowotne za 2013 r.; umowę dzierżawy z dnia 1 marca 2001 r. zawartą miedzy wnioskodawcą a R. N. (w umowie nie oznaczono kwoty czynszu). W piśmie przewodnim z dnia 29 stycznia 2015 r. wnioskodawca polemizując z "zasadnością" zaskarżonej decyzji oświadczył, że mógł nadesłać tylko kopie stosownych dokumentów, o które był wzywany, nie mógł natomiast dołączyć takich dokumentów, których uzyskanie generuje koszty – a na to strona w jej sytuacji nie może sobie pozwolić. Skarżący oświadczył, że posiada rachunek bankowy, a stan zgromadzonych na nim środków wynosi w chwili obecnej 10 zł – na konto to każdego miesiąca wpływa jego świadczenie rentowe. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J. N., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Skarżący nadesłał dokumenty i materiały źródłowe, które w sposób dostateczny wykazują to, że w jego trzyosobowym gospodarstwie domowym jedynie on uzyskuje regularny, miesięczny dochód w postaci świadczenia rentowego w kwocie 1.451 zł. Jego żona oraz jego córka nie uzyskują żadnego dochodu. Powyższy stan faktyczny nie wyczerpuje jednak obrazu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Z oświadczenia złożonego na druku urzędowego formularza PPF (rubryka nr 7 – majątek) wynika, że skarżący jest właścicielem trzech nieruchomości: domu o powierzchni 120 m2, mieszkania o powierzchni 80 m2 i nieruchomości rolnej o powierzchni 5 ha ("w dzierżawie za podatek"). Co istotne, to zarówno skarżący, jak i jego żona i córka mieszkają pod jednym adresem: ul. [...] w L. Z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący mieszkał w M., przy ul. [...] (decyzja ZUS z dnia [...] r.; zeznanie PIT-37, złożone w dniu 18 lutego 2014 r.). Jednocześnie w tekście umowy dzierżawy zawartej w dniu 1 marca 2001 r. wskazano adres skarżącego, jako ul. [...] w L. Na marginesie dokładnie taki sam adres posiadał dzierżawca – R. N. Z przedłożonych dokumentów wynika, że aktualnie skarżący i członkowie jego najbliższej rodziny zamieszkują pod jednym adresem – w L., przy ul. [...]. Z tego wynika, że tylko jedna nieruchomość jest przeznaczona na zaspokojenie ich podstawowych potrzeb mieszkaniowych. Natomiast dwie pozostałe nieruchomości (jedna – dom mieszkalny lub mieszkanie; druga – nieruchomość rolna) nie są już przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy i jego domowników. Co więcej, te dwie nieruchomości są potencjalnym źródłem dodatkowego dochodu dla wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy. W wezwaniu z dnia 20 stycznia 2015 r., referendarz sądowy wezwał wyraźnie wnioskodawcę do udokumentowania i wskazania aktualnego stanu prawnego wszystkich tych trzech nieruchomości, jak również do sprecyzowania na jakich zasadach wnioskodawca oraz jego domownicy korzystają z tych nieruchomości i do wskazania jaki dochód uzyskiwany jest z tych nieruchomości. Wezwanie w tym zakresie pozostało de facto zupełnie bez odpowiedzi. Skarżący dołączył do akt jedynie kserokopię umowy dzierżawy zawartej w dniu 12 marca 2001 r. pomiędzy nim, a R. N. Z przedłożonej umowy nie wynika jednak, jaki jest czynsz dzierżawy tej nieruchomości. Kolejny istotny brak dotyczy dwóch nieruchomości "mieszkalnych" (domu i mieszkania), z których tylko jeden zaspokaja podstawowe potrzeby mieszkaniowe skarżącego i jego domowników. Strona nie ustaliła natomiast sposobu w jaki wykorzystywana jest druga spośród tych nieruchomości i jaki dochód przynosi. Należy bowiem zaznaczyć, że fakt bycia właścicielem nieruchomości obciąża jej właściciela także finansowo w sposób istotny. Podkreślić trzeba, że posiadanie nieruchomości generuje koszty, czy to w postaci konieczności ponoszenia stosownych opłat (chociażby za media) oraz konieczność utrzymania nieruchomości w należytym stanie (np. remonty i szeroko pojęte prace remontowe). Trudno założyć, że osoba o relatywnie niskich dochodach byłaby w stanie pokrywać ww. koszty utrzymania dodatkowej nieruchomości (nie zamieszkanej przez siebie i domowników). Należałoby z tego wyciągnąć wniosek, że ta druga nieruchomość jest przedmiotem stosunku cywilnoprawnego i na tej podstawie przynosi skarżącemu określony dochód w postaci np. czynszu najmu, bądź też opłaty za użytkowanie. Tym bardziej, że posiadanie majątku, w szczególności kilku nieruchomości wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych. Innymi słowy, jeżeli wnioskodawca ma więcej niż tylko jedną nieruchomość, która służy mu bezpośrednio do zaspokojenia jego potrzeb mieszkaniowych, to w takim przypadku, trudno uznać go za osobę ubogą. Nieruchomości te bowiem składają się na majątek wnioskodawcy. Tymczasem posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne korzyści, np. jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (tak w postanowieniu z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt: II GZ 294/10, LEX nr 743094). Stanowisko to jest solidnie ugruntowane w judykaturze sądów administracyjnych. Strona powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Tym samym należy uznać, że posiadanie znacznego majątku, przede wszystkim nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (tak w postanowieniu NSA z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt: II FZ 399/11, LEX nr 864283). Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził wręcz, że posiadanie majątku, a szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie został ograniczony (tak w postanowieniach: z dnia 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GZ 63/10, LEX nr 619860 i z dnia 19 kwietnia 2010 r., sygn. akt: II OZZ 337/10, LEX nr 619883. Skarżący w składanych przez siebie oświadczeniach nie wskazywał na jakiekolwiek obciążenia swoich nieruchomości, jak również nie podnosił, aby posiadał w swoim budżecie domowym jakiekolwiek zaległości płatnicze (np. w opłatach za media). W tej sytuacji, w ocenie rozpoznającego wniosek, należy stwierdzić, że skarżący nie zdołał wykazać tego, że nie stać go na ponoszenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, w tym na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.