I SA/Gl 1442/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Bożena Pindel, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 lutego 2017 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Prezydent Miasta R. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia (...) r. nr (...), utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia (...) r. nr (...), w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie (...) zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec A. Spółka z o.o. z siedzibą w B. w związku z zaległościami w podatku od nieruchomości za lata 2011-2014. 2. Do wydania zaskarżonego postanowienia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: 2.1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z dnia (...) r., działając na postawie art. 59 § 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), umorzył jako bezskuteczne postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko zobowiązanemu Przedsiębiorstwu na podstawie 13 tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela Prezydenta Miasta R., o następujących numerach i kwotach należności głównej (...) ((...) zł), (...) ((...) zł), (...) ((...) zł), (...) ((...) zł), (...) ((...) zł), (...) ((...) zł), (...) ((...) zł), (...) ((...) zł), (...) (25.815 zł), (...) ((...) zł), (...) ((...) zł), (...) ((...) zł) i (...) ((...) zł). 2.2. Następnie organ egzekucyjny, na podstawie art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 u.p.e.a. zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, a na podstawie art. 64c § 4 i § 7 u.p.e.a. wydał postanowienie z dnia (...) r. o obciążeniu wierzyciela tymi kosztami w łącznej wysokości (...) zł. Ze szczegółowego wyliczenia zawartego w postanowieniu wynika, że na koszty te składają się opłaty za zajęcie innych wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 u.p.e.a.), opłaty za pobranie należności u zobowiązanego (art. 64 § 1 pkt 10 u.p.e.a.) oraz opłaty za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym (art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a.). 2.3. W zażaleniu na postanowienie w przedmiocie obciążenia kosztami wierzyciel wniósł o jego uchylenie w części dotyczącej naliczeń w latach 2013 – 2015. Wskazał, że w wyniku wszczętego postępowania egzekucyjnego jedynie w 2012 r. otrzymał łącznie (...) zł, natomiast w kolejnych latach tj. 2013 – 2016 organ egzekucyjny nie przekazał wierzycielowi żadnych wpłat, a postępowanie egzekucyjne zostało umorzone wobec zaległości w łącznej wysokości (...) zł. Uznając za zasadne naliczenie kosztów za okres 2012 roku podkreślił, że naliczenia za lata następne są nieuzasadnione, gdyż np. za czynność zajęcia rachunku bankowego w dniu (...) r. organ naliczył (...)zł, a za taką samą czynność w dniu (...) r. – (...) zł. Powołał się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, w którym wskazano iż funkcja fiskalna opłat egzekucyjnych powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu, ale istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat a czynnościami organów egzekucyjnych. Brak określenia górnej granicy tych opłat powoduje, że dla organu stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Za wniesieniem zażalenia, zdaniem wierzyciela, przemawia zatem interes publiczny. 2.4. Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżonym postanowieniem, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej: K.p.a.) oraz art. 17, art. 18, art. 64c § 5 i § 7 u.p.e.a. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Powołał się na zasadę stanowiącą o obciążeniu zobowiązanego kosztami egzekucji, wynikającą z art. 64c § 1 u.p.e.a. i wskazał na jeden z wyjątków określony w art. 64c § 4 tej ustawy, który ma miejsce, gdy zobowiązany nie posiada majątku, z którego można pokryć koszty powstałe w toku postępowania egzekucyjnego. Stwierdził, że w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym powstały koszty egzekucyjne, które należne są organowi egzekucyjnemu. Jeżeli koszty te nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, winien je uiścić wierzyciel. nie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego (art. 64 § 1 pkt 14 ustawy). Wskazał również, że wierzyciel, przekazując tytuł wykonawczy do realizacji organowi egzekucyjnemu, musi się liczyć z tym, że w przypadku bezskuteczności egzekucji, to na nim ciąży obowiązek uregulowania kosztów egzekucyjnych, zgodnie z art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej. Zauważył także, że organ egzekucyjny przy wydawaniu postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego kieruje się jedynie przepisami i nie ma możliwości określania ich wysokości, gdyż wynikają one bezpośrednio z przepisów ustawy. Odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego organ stwierdził, że "na obecnym etapie jest jednie wskazówką, która należy uwzględnić w procesie legislacyjnym. Nie podaje on bowiem tych maksymalnych stawek opłat za czynności egzekucyjne, których brak czyni przepisy w nim powołane niezgodnymi z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". 3. W skardze do Sądu wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji w zakresie kosztów egzekucyjnych za lata 2013-2015 oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Postanowieniu organu II instancji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i 8 K.p.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny; art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia mimo naruszenia powyższych przepisów postępowania. W uzasadnieniu powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (w tym na wyrok z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt K 12/11 oraz z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14) i Sądu Najwyższego oraz poglądy doktryny prawa, które sprowadzają się do generalnego wniosku, że opłaty egzekucyjne, mające charakter należności publicznej, powinny przede wszystkim pokrywać koszty działalności prowadzonej przez organy egzekucyjne. Opłaty te winny zatem odpowiadać nakładowi pracy podczas wykonywanych czynności egzekucyjnych lub mieć realne odniesienie do poniesionych przez organ egzekucyjny wydatków. Zdaniem strony skarżącej, ma to szczególne znaczenie z uwagi na uregulowanie zawarte w art. 64 § 3 u.p.e.a., zgodnie z którym opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1 -6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Skarżący wskazał, że zbędne było ośmiokrotne zajęcie tego samego rachunku bankowego dłużnika i naliczenie kosztów od każdej z tych czynności, skoro już za pierwszym razem bank wstrzymuje wszelki wypłaty z zajętego konta. 4. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasową argumentację. Stwierdził dodatkowo, że strona skarżąca błędnie interpretuje art. 86a § 1 u.p.e.a., albowiem zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego musi być dokonane do każdego tytułu wykonawczego otrzymanego od wierzyciela. Po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: 5.1. Zaskarżone postanowienie podlegać musi uchyleniu, gdyż wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjności przepisów, na podstawie których zostało wydane kontrolowane postanowienie. Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Wyrok Trybunału został opublikowany w dniu 16 sierpnia 2016 r. w Dzienniku Ustaw z 2016 r. poz. 1244. 5.2. W oparciu o dokumenty zawarte w aktach postępowania egzekucyjnego można stwierdzić, że ustalone w zaskarżonym postanowieniu opłaty manipulacyjne, a zwłaszcza – opłaty za zajęcie rachunku bankowego, odpowiadają sytuacji, którą Trybunał Konstytucyjny wskazał jako przejaw oderwania tychże wartości od rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego i podjętych przez niego czynności. Opłaty egzekucyjne za dokonanie czynności zajęcia rachunku bankowego w odniesieniu do poszczególnych tytułów wykonawczych kształtują się w niniejszej sprawie w wysokości około tysiąca złotych, a w odniesieniu do ostatniego z nich wynoszą (...) zł. Trudno więc uznać, że wysłanie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego pociąga za sobą nakład pracy odpowiadający takiej wysokości opłaty. Okoliczność ta wskazuje na ewidentne naruszenie zasady zakazu nadmiernej ingerencji, polegające na naruszeniu proporcji pomiędzy, wynikającym z art. 84 Konstytucji obowiązkiem ponoszenia ciężarów publicznoprawnych a prawem jednostki do własności (art. 64 § 1 Konstytucji), co stanowiło zasadniczy powód uznania powołanych przepisów za niekonstytucyjne. Przy ocenie, czy zachowana została zasada proporcjonalności opłaty do rzeczywistych kosztów, można powołać się na regulację przewidującą maksymalną stawkę opłaty za czynności egzekucyjne, jaką jest kwota (...) zł za zajęcie nieruchomości (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), która to czynność wymaga nieporównywalnie większego nakładu pracy niż zajęcie innych wierzytelności, w tym – z rachunku bankowego. Z kolei art. 64 § 1 pkt 14 powołanej ustawy przewiduje, że za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego opłata wynosi 10 % kwoty egzekwowanej, nie więcej jednak niż 3 zł. Z drugiej strony kwoty minimalne za poszczególne czynności egzekucyjne, przewidziane przez ustawodawcę w art. 64 § 1 pkt 1-11, oscylują w kwotach kilku lub najwyżej kilkunastozłotowych. 5.3. Jednocześnie nie można tracić z pola widzenia, że wskazując na skutki wyroku Trybunał jednoznacznie stwierdził w końcowej części uzasadnienia, że "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie". 5.4. Bezczynność ustawodawcy nie może jednak prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczeń opartych na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności. Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Ustalając zatem wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym przypadku należnych od wierzyciela, organ musi wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich praco- i czasochłonności.. 10. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz.718 ze zm.), a na podstawie art. 200 tej ustawy zasądził na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania w postaci wpisu sądowego (100 zł).