I SA/Gl 1448/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Sędziowie WSA, Wojciech Gapiński, Krzysztof Kandut, , , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy, organ nadzoru) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 z późn. zm. – dalej: u.p.e.a.), po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez S. S. (dalej: strona, zobowiązany, skarżący), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej: organ egzekucyjny) z dnia [...] r. nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...] oraz [...] (dotyczące zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego o nr [...], [...] i [...]). Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Organ egzekucyjny, będący zarazem wierzycielem, prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...] oraz [...]. Podstawę ich wystawienia stanowiły deklaracje złożone przez płatnika składek. Odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu w dniu [...] r. Zawiadomieniami z dnia [...] r. o nr: od [...] do [...] organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A S.A. Zawiadomienia o zajęciu zostały doręczone zobowiązanemu w dniu [...] r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] r. za pośrednictwem systemu [...]. Pismem z dnia 13 maja 2019 r. zobowiązany zgłosił skargę na czynności organu egzekucyjnego, dokonane zawiadomieniami z dnia [...] r., podnosząc, że zajęcia są bezpodstawne i nie powinny dotyczyć jego osoby. Pismem z dnia [...] r. Dyrektor ZUS O/C. wezwał zobowiązanego do doprecyzowania wystąpienia z dnia 13 maja 2019 r. poprzez wskazanie - jaki środek zaskarżenia ono stanowi, skargę na czynności egzekucyjne czy też wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W piśmie z dnia 7 maja 2019 r. strona wskazała, iż jej pismo z dnia 13 maja 2019 r. stanowi równocześnie wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a. oraz skargę na bezpodstawne dokonanie czynności egzekucyjnych. Zobowiązany nie wskazał jednak żadnej z przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor ZUS O/C. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wskazanych wyżej tytułów wykonawczych, wykazując szczegółowo, że żadna z przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie nie zaistniała. W zażaleniu na to rozstrzygnięcie zobowiązany podniósł, iż należność przedawniła się i zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, dlatego wnosi o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ nadzoru nie uwzględnił zażalenia. Na wstępie wskazał, że w razie uchylania się przez zobowiązanego od obowiązku zapłaty ciążących na nim zobowiązań, ustawowym obowiązkiem wierzyciela jest podjęcie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych w celu ich wyegzekwowania. Obowiązkiem zaś organu egzekucyjnego jest podjęcie działań, które doprowadzą do ich realizacji. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Zgodnie bowiem z art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. W myśl art. 26 § 4 u.p.e.a., jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego. Zobowiązanemu - na każdym etapie postępowania egzekucyjnego - przysługuje prawo do złożenia wniosku o umorzenie prowadzonego postępowania. Zamknięty katalog przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego ustawodawca ustalił w art. 59 § 1 u.p.e.a., co oznacza, że organ egzekucyjny nie może wydać postanowienia w tym zakresie w przypadku, gdy żadna z ww. przesłanek nie wystąpi. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne obowiązków o charakterze pieniężnym umarza się: 1. jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2. jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3. jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4. gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego łub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5. jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6. w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7. jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8. jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9. na żądanie wierzyciela; 10. w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje, gdy zostaną zgłoszone na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela przeszkody lub wady postępowania albo wtedy, gdy okoliczności te zostaną ujawnione w toku kontroli postępowania prowadzonej z urzędu przez organ egzekucyjny. Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Przyczyny uzasadniające umorzenie zostały enumeratywnie wymienione w przytoczonym wyżej art. 59 u.p.e.a., przy czym w niniejszej sprawie spór dotyczy podnoszonego przez stronę błędu co do osoby zobowiązanego i przedawnienia, do których to kwestii odniósł się organ odwoławczy. W tym zakresie wskazał, że zgodnie art. 46 ust. 1 oraz art. 47 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U z 2019 r., poz. 300 ze zm., dalej: u.s.u.s.) płatnik składek ma obowiązek - według zasad wynikających z przepisów ustawy - obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy, a także przesyłać deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłacać składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż: 1) do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie; 2) do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych; 3) do 15 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników. W związku z posiadanym zadłużeniem wierzyciel w dniu [...] r. wystawił tytuły wykonawcze, obejmujące zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiąc październik 2018 wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi od dnia 16 listopada 2018 r. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jak wynika z akt sprawy, zobowiązania objęte w/w tytułami wykonawczymi dotyczą należności za miesiąc październik 2018 r., które stały się wymagalne w dniu 15 listopada 2018 r., zatem ulegną przedawnieniu dopiero po pięciu latach od tej daty, tj. z dniem 15 listopada 2023 r. W tym stanie rzeczy uznać należało, iż nie uległy przedawnieniu. W odniesieniu do drugiego zarzutu zażalenia, tj. błędu co do osoby zobowiązanego, organ nadzoru zauważył, że zgodnie z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. przez zobowiązanego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. Dalej odwołał się do wyroku WSA w Gliwicach z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 451/12, zgodnie z którym zarzut błędu co do osoby zobowiązanego dotyczy kontroli formalnej tożsamości osoby, co do której prowadzi się egzekucję (por. wyrok NSA z 29 grudnia 1998 r., sygn. akt III SA 2801/97 oraz wyroki NSA z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt l OSK 1514/08 i z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 209/07 wskazujące na konieczność przedstawienia przez składającego zarzut dowodu na to, że zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego). Przez błąd co do osoby zobowiązanego rozumie się sytuacje dwojakiego rodzaju. Po pierwsze, kiedy organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne wobec osoby, którą błędnie uznał za zobowiązanego, w związku z czym doręczył jej tytuł wykonawczy oraz pouczył o prawie zgłoszenia zarzutów. Po drugie, kiedy wskazano w tytule wykonawczym osobę, na której nie ciąży obowiązek egzekucyjny. W przedmiotowej sprawie, żadna z tych sytuacji nie zachodzi. Tym bardziej, że strona nie wykazała, iż organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec podmiotu, który nie jest zobowiązanym w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący podniósł jedynie, że: "nie mogę zgodzić się z decyzją albowiem zobowiązanie się przedawniło i nie dotyczy mojej osoby" i wniósł o "uchylenie decyzji i uwzględnienie zarzutów". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga okazała się nieuzasadniona. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) podlegało postanowienie organu odwoławczego z dnia [...] r., którym utrzymano w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...] oraz [...]. Podstawę wystawienia wymienionych tytułów wykonawczych stanowiły deklaracje złożone przez płatnika z tytułu składek należnych na: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za październik 2018 r. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne obowiązków o charakterze pieniężnym umarza się: 1. jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2. jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3. jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4. gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5. jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6. w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7. jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8. jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9. na żądanie wierzyciela; 10. w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Organ egzekucyjny zobowiązany jest umorzyć postępowanie egzekucyjne, gdy zaistnieje choć jedna z przesłanek wymienionych w przywołanym wyżej zamkniętym katalogu zdarzeń, które wykluczają kontynuowanie postępowania egzekucyjnego. Z kolei na mocy art. 59 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny może (ale nie musi) umorzyć postępowanie egzekucyjne w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W niniejszej sprawie skarżący, domagając się umorzenia postępowania egzekucyjnego podniósł, że zajęcia rachunku bankowego "są bezpodstawne i nie powinny dotyczyć jego osoby". W zażaleniu na odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazał na błąd co do osoby zobowiązanego oraz przedawnienie. Podkreślenia wymaga, że organ egzekucyjny przeanalizował wszystkie przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, wykazując, że żadna z nich nie zaistniała w niniejszej sprawie. Odnośnie przedmiotu sporu wskazać należy, że organ egzekucyjny podał, iż po rozliczeniu konta skarżącego będącego płatnikiem, zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz.1831) stwierdzono, że należności objęte tytułami wykonawczymi, nie zostały uregulowane. Okoliczność ta, której skarżący skutecznie nie zakwestionował, potwierdza, że skarżący posiada wymagalne nieprzedawnione zaległości wobec ZUS, które nie zostały zaspokojone przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, nie zostały także umorzone, ani też nie wygasły w żaden inny sposób. Nie ulega też wątpliwości, że skoro, zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, to składki należne za październik 2018 r. ulegną przedawnieniu najwcześniej w 2023 r. (o ile nie zaistnieją zdarzenia rzutujące na bieg terminu przedawnienia, ze względu na które termin ten stanie się jeszcze bardziej odległy). Powyższe stanowisko potwierdził WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 765/19, wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), którym oddalono skargę na odmowę uznania zarzutów za zasadne oraz wcześniejszą (niż kontrolowana w niniejszej sprawie) odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd ten wskazał, że w świetle art. 3a § 1 pkt 3 u.p.e.a., deklaracja rozliczeniowa, z której wynikają składki, sporządzona zgodnie z przepisami stanowi podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, na podstawie którego egzekwuje się składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, czy też składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. przeprowadza się egzekucję administracyjną, jeżeli składki te wynikają ze złożonej deklaracji rozliczeniowej. Niewątpliwie deklaracja rozliczeniowa stanowi szczególny tytuł egzekucyjny, którego realizacja w postępowaniu egzekucyjnym jest możliwa bez uprzedniego wydania decyzji ustalającej i określającej wysokość należności (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GSK 2106/13). Jednocześnie Sąd, odwołując się do stanowiska wierzyciela, stwierdził, że skarżący nie wykonał ciążącego na nim obowiązku nawet po doręczeniu mu upomnień dotyczących powstałych zaległości, wobec czego zaległości z tytułu składek za październik 2018 r. są zobowiązaniami istniejącymi i wymagalnymi. Sąd zwrócił także uwagę, że skarżący, poza negowaniem występowania zaległości w płatnościach na rzecz ZUS-u, nie przedstawił jakichkolwiek dowodów, które mogłyby potwierdzić zasadność jego twierdzeń. Wobec powyższego stwierdzić należy, że odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego odpowiada prawu, gdyż nie zaistniały przesłanki enumeratywnie określone w art. 59 § 1 u.p.e.a. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.