I SA/Gl 1449/06

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 6 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. i W. W. na decyzję Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1997 r. postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy; Prawomocnym postanowieniem z dnia 14 maja 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem procesowym z dnia 1 maja 2008 r., odpowiadając na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku Sądu z dnia 27 grudnia 2007 r. wraz z uzasadnieniem, W. W. ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od obowiązku uiszczenia rzeczonej opłaty. W dalszej kolejności, w dniu 23 maja 2008 r., wpłynął do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (patrz pkt 4 druku PPF). Uzasadniając wniosek podniósł, że jego dochody miesięczne wynoszą średnio [...] zł. Pozostała część dochodów potrącana jest na poczet świadczeń alimentacyjnych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że W. W. zamieszkuje samotnie, posiada mieszkanie o pow. 45,9 m² oraz działkę rekreacyjną o pow. 6 arów. Dochód miesięczny oszacowano na kwotę [...] zł brutto. W wyniku badania wniosku wraz z załącznikami co do wymogów formalnych jak i co do treści, pismem z dnia 27 sierpnia 2008 r. referendarz sądowy wezwał stronę wnioskującą do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2007 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, 2) przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwego komornika o wysokości obciążeń alimentacyjnych, wskazujące kwoty potrącane miesięcznie w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz ewentualną sumę zaległości pozostających do wyegzekwowania, 3) przedstawienie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby, np. w związku z zajęciem, uzyskanie takiego wyciągu nie było możliwe, należało nadesłać zaświadczenie banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz Sygn. akt I SA/Gl 1449/06 posiadacza rachunku, 2) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym - należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 3) złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (należało wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione), w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej skarżącego oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres, 4) wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z nieruchomości położonych w C. przy ul. [...] oraz w G. przy ul. [...]. Wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp., potwierdzającą również ewentualną utratę wspomnianego tytułu prawnego, zajęcie nieruchomości lub ich obciążenie hipoteczne, 5) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem: C., ul. [...] oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym. W treści wezwania pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wymogów wezwania w terminie 10 dni lub w oznaczonym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. W wyznaczonym terminie, tj. w dniu 25 września 2008 r., do Sądu wpłynęło pismo likwidatora A Spółki z o.o. w likwidacji, skierowane do W. W., w którym oświadczono, że w firmie nie ma jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej jej działalności. Została ona skradziona bądź zniszczona. Sygn. akt I SA/Gl 1449/06 Firma nie posiada również żadnych urządzeń ani maszyn. Zdaniem likwidatora zostały one wyprowadzone z firmy w sposób nielegalny, o takim podejrzeniu zawiadomiono policję i prokuraturę. Na stanie pozostaje jedynie sześć samochodów oraz budynek biurowy wraz z gruntem. Na wszystkich składnikach majątku ustanowione jest zabezpieczenie bankowe. Spółka nie posiada żadnych pieniędzy na kontach bankowych ani w kasie. W tym stanie rzeczy likwidator poinformował skarżącego, że posiadane przez niego udziały w Spółce są bezwartościowe. W dniu 26 września 2008 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe skarżącego, w którym zaakcentował, że nie może w chwili obecnej przedłożyć zaświadczenia z Banku [...] z winy leżącej po stronie banku. Oświadczył jednakowoż, że "stan konta wynosi [...] i w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie były dokonywane żadne operacje (...)". W. W. poinformował, że w sierpniu tego roku otrzymał wynagrodzenie w kwocie [...] zł, na którą składało się między innymi dofinansowanie do wczasów pod gruszą w kwocie [...] zł, którą to sumę przekazał w całości dzieciom na pokrycie kosztów wakacji. Oświadczył dalej, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, posiada jedynie udziały w Sp. z o.o. A. Nieruchomość położona w C. przy ul. [...] jest własnością jego dzieci. Skarżący może z niej korzystać nie płacąc żadnego czynszu. Ponosi z kolei opłaty za wodę, gaz, prąd oraz uiszcza należności z tytułu podatku od nieruchomości. We wspomnianej nieruchomości jest zameldowany na pobyt czasowy. Dzieci, które również posiadają taki meldunek, faktycznie tam nie mieszkają, lecz przebywają w W. W. W. do dnia dzisiejszego nie uzyskał informacji od komornika o stanie zaległości w świadczeniach alimentacyjnych. Do pisma z dnia 26 września 2008 r. dołączono: zajęcie wynagrodzenia za pracę z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia 20 grudnia 2007 r., wyrok sądu powszechnego podwyższający wysokość alimentów płatnych na rzecz dzieci skarżącego, kartotekę zadłużenia lokalu w W. przy ul. [...] na dzień 25 września 2008 r. ([...] zł), wezwanie do zapłaty za dostawę gazu, skierowane do M. W. ([...] zł), upomnienie dokumentujące zaległość za dostawę wody na kwotę [...] zł, PIT-40 za 2007 r., pismo byłego Syndyka Masy Upadłości Sp. z o.o. A z dnia 18 kwietnia 2008 r., z którego wynika, że posiada on dokumentację rachunkowo-księgową firmy wraz z aktami osobowymi pracowników, potwierdzenie wymeldowania z pobytu czasowego w W. W. W. dokonane w dniu 25 września 2008 r., potwierdzenie zameldowania skarżącego na pobyt czasowy w C. w dniu 1 lipca 2008 r., potwierdzenia Sygn. akt I SA/Gl 1449/06 zameldowania M., E. i M. W. na pobyt czasowy w W. dokonane w dniu 30 sierpnia 2006 r., wnioski o wydanie zaświadczenia o wysokości salda na rachunku bankowym w Banku [...] S.A. w W. z dnia 22 i 26 września 2008 r., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w ww. placówce na łączną kwotę [...] zł, decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2008 położonej w C. przy ul. [...], z której wynika, iż W., M., E. M. W. są solidarnie zobowiązani do zapłaty podatku (składniki podstawy wymiaru podatku to: budynek mieszkalny o pow. 346,46 m², garaże w budynkach o pow. 37,10 m² oraz tereny zabudowane 244,00 m²) oraz faktury dokumentujące dostawę mediów (gaz, energia elektryczna) na adres C., ul. [....], wystawione na M. W.. Należy jeszcze w tym miejscu zaakcentować, że równolegle z niniejszym toczy się postępowanie z wniosku W. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1490/06. W toku tamtego postępowania skarżący nadesłał analogiczne dokumenty źródłowe. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). W druku urzędowego formularza skarżący wskazał, że zabiega o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z tych względów przedmiotowy wniosek podlegał rozpoznaniu w oparciu o warunki formalne określone art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie więc do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednakowoż na wstępie rozważań przyszło zwrócić uwagę, iż na wcześniejszym etapie niniejszego postępowania sądowego uznano, iż skarżący nie zasługuje aby zastosować wobec niego prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet Sygn. akt I SA/Gl 1449/06 prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zmiana ta w przypadku postępowania w przedmiocie prawa pomocy musi być istotna. Instytucja prawa pomocy stanowi wszak gwarancję przysługującego stronie m. in. na mocy art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu – nie może być zaś mowy o realizacji tego prawa, gdy sytuacja majątkowa strony w trakcie jednego postępowania jest oceniana odmiennie niż uprzednio i na niekorzyść tylko z uwagi na fakt, iż zmieniła się ona w jakimkolwiek stopniu, choćby nieznacznym. Byłoby to zresztą nie do pogodzenia z zasadą zaufania do organów państwa oraz stabilności orzeczeń sądowych. Mając zatem na uwadze przytoczone wyżej spostrzeżenia należy podkreślić, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego wymaga szczególnie wnikliwej weryfikacji. Założono przy tym, iż o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskutek analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzono, że o stopniu pewności, o którym wyżej, nie może być mowy w tym przypadku. Skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji możliwym jest zastosowanie wyjątku od zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości jakim niewątpliwie jest instytucja przyznania prawa pomocy. Konkluzja taka wymaga wielowątkowego uzasadnienia. W pierwszej kolejności należy zaakcentować, że w czasookresie, w którym toczyło się niniejsze wpadkowe postępowanie, skarżący otrzymał wynagrodzenie powiększone o dodatkowe świadczenie w kwocie [...] zł netto (wg oświadczenia skarżącego) – [...] zł brutto (zgodnie z wydrukiem z systemu płac pracodawcy). Niezależnie od rzeczywistej wysokości tego świadczenia, nie mniejszej jednak niż kwota [...] zł, należy odnotować, że kwota ta wolna była od obciążeń i skarżący mógł nią swobodnie dysponować. Pomimo świadomości ciążącego na nim obowiązku Sygn. akt I SA/Gl 1449/06 poniesienia kosztów sądowych skarżący nie przeznaczył rzeczonej kwoty na ten cel. W orzecznictwie przyjmuje się, że dokonywanie wydatków, które z punktu widzenia zaspokajania podstawowych potrzeb rodziny wnioskodawcy nie mogą zostać uznane za konieczne do egzystencji nie może zostać potraktowane jako okoliczność uzasadniająca uwzględnienie takiego wniosku (postanowienie NSA z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 569/06, niepubl.). Jakiekolwiek podjęcie działań, które zmierza do uszczuplenia możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, które nie są niezbędne stronie do codziennej egzystencji, należy traktować jako przesłankę przemawiającą za odmową uwzględnienia wniosku. Nie można w tej sprawie wykluczyć podejrzenia, że podejmując działania zmierzające do uzupełnienia niniejszego wniosku, realizowane przecież świadomie, strona kierowała się założeniem, aby przedłożyć tylko te dowody, które przemawiają na rzecz jej wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Wskazana konstatacja jest wynikiem konfrontacji oświadczeń skarżącego z materiałem źródłowym dotyczącym jego rachunku bankowego. W piśmie procesowym z dnia 26 września 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący oświadczył, że stan jego rachunku bankowego w Banku [...] wynosi [...] zł i w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie były dokonywane żadne operacje (w szczególności nie były przez niego wpłacane żądne pieniądze). Jednocześnie wśród załączników znajdują się wydruki z systemu płac pracodawcy, z których jednoznacznie wynika, że wypłata wynagrodzenia następuje w formie przelewu do banku oznaczonego jako "{...]". Doświadczenie życiowe podpowiada, iż ciąg pierwszych sześciu cyfr oznacza nazwę banku i jest nim w tym przypadku [...] S.A. O fakcie posiadania rachunku bankowego, innego niż ten w Banku [...], świadczy zestawienie dwóch okoliczności, tj. rzeczonych już wcześniej przelewów (bez względu nawet na to, czy jest to w rzeczywistości [....] S.A.) i oświadczenie skarżącego, z którego wynika, że na rachunku w Banku [....], w ciągu ostatnich 12 miesięcy, nie odnotowano żadnych operacji. Sytuacja mieszkaniowa i stan posiadania W. W. budzi również uzasadnione wątpliwości. W piśmie z dnia 26 września 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) oświadczył, że nieruchomość położona w C. jest własnością jego dzieci. On zaś może z niej korzystać bezczynszowo, musi jednak pokrywać koszty dostawy mediów, w tym: wody, gazu i energii elektrycznej oraz koszty podatku od Sygn. akt I SA/Gl 1449/06 nieruchomości. Brak jego udziału we współwłasności nieruchomości jest wątpliwy, a to na skutek analizy "nakazu płatniczego" Burmistrza Miasta C. z dnia [...] r. nr [...]. W decyzji tej W. W. został oznaczony jako współwłaściciel nieruchomości położonej w C. przy ul. [...]. Wątpliwy jest także jego obowiązek ponoszenia kosztów dostawy mediów, skoro wszystkie FV nadesłane w tej sprawie wystawione są na nabywcę, którym jest M. W. Osoba ta jest stroną umów zawartych z podmiotami takimi jak: B S.A., C Sp. z o.o., D i to ona jest odpowiedzialna, na gruncie art. 605 K.c., za regulowanie stosownych należności. Na gruncie poglądu powszechnie prezentowanego w orzecznictwie (por. postanowienia NSA o sygn. akt I FZ 150/06, I FZ 9/06, II OZ 475/05; stanowisko to wyrażano już wcześniej – patrz np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87, publ. OSNCP 1988/7-8/103) przyszło zauważyć, iż na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przyjmuje się takie dochody wnioskodawcy, jakie miałby, gdyby w pełni wykorzystał swoje możliwości zarobkowe. W tych ramach stwierdzono, że skarżący pomimo – jak sam się wyraził – zajęcia przez komornika, może swobodnie dysponować lokalem mieszkalnym skoro udostępnił go swoim dzieciom. Taki stan rzeczy, biorąc pod uwagę relatywnie sporą powierzchnię domu w C., może świadczyć o dobrowolnej rezygnacji skarżącego z potencjalnych źródeł dochodu np. z czynszu najmu. Reasumując, należy stwierdzić, że postawa skarżącego w toku niniejszego wpadkowego postępowania, w szczególności jego oświadczenia rozmijające się ze zgromadzonym materiałem źródłowym, nie może wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że na przestrzeni toczącego się postępowania sądowego stan posiadania skarżącego nie uległ istotnemu pogorszeniu, wręcz przeciwnie, W. W. ujawnił swoją współwłasność w dodatkowym składniku majątkowym, tj. domu mieszkalnym. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń postanowiono, jak w sentencji w oparciu o przywołane wyżej przepisy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a.