I SA/Gl 1449/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Madej po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi M. i W. W. na decyzję Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pismem procesowym z dnia 1 maja 2008 r., odpowiadając na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku Sądu z dnia 27 grudnia 2007 r. wraz z uzasadnieniem, W. W. ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od obowiązku uiszczenia rzeczonej opłaty. Następnie w dniu 23 maja 2008 r., wpłynął do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (pkt 4 druku PPF, k. 413). Uzasadniając wniosek podniósł, że jego dochody miesięczne wynoszą ok. [...] zł, z której to kwoty na poczet świadczeń alimentacyjnych potrącana jest z kolei kwota [...] zł. Faktycznie pozostaje mu zatem [...] zł, z czego zmuszony jest opłacać czynsz ([...] zł) oraz energię elektryczną ([...] zł). Oświadczył także, iż korzysta z pomocy rodziny. Skarżący dodatkowo wskazał, iż mieszkanie oraz działka rekreacyjna o pow. [...] są "zajęte" przez komornika. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że W. W. zamieszkuje samotnie, posiada mieszkanie o pow. [...] oraz działkę rekreacyjną o pow. [...] .Dochód miesięczny oszacowano na kwotę [...] zł brutto. W załączeniu do urzędowego formularza PPF skarżący nadesłał: kserokopię zajęcia przez Komornika Sądowego Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w W. wynagrodzenia za pracę z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia [...] r., kserokopię zawiadomienia Sądu Rejonowego w W. V Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 4 maja 2007 r. oraz kserokopię zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości (1/2 niewydzielonej części nieruchomości położonej w B. ) i wezwania do zapłaty należności art. 923¹ KPC z dnia 4 kwietnia 2008 r. Pismem z dnia 27 sierpnia 2008 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: a) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2007 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, b) przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwego komornika o wysokości obciążeń alimentacyjnych, wskazujące kwoty potrącane miesięcznie w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz ewentualną sumę zaległości pozostających do wyegzekwowania, c) przedstawienie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby, np. w związku z zajęciem, uzyskanie takiego wyciągu nie było możliwe, należało nadesłać zaświadczenie banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku, d) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym - należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, e) złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (należało wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione), w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej skarżącego oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres, f) wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z nieruchomości położonych w C. przy ul. [...] oraz w G. przy ul. [...]. Wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp., potwierdzającą również ewentualną utratę wspomnianego tytułu prawnego, zajęcie nieruchomości lub ich obciążenie hipoteczne, g) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem: C., ul. [...] oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym. W dniu 25 września 2008 r., do Sądu wpłynęło pismo likwidatora A Spółki z o.o. w likwidacji, skierowane do W. W., w którym oświadczono, że w firmie nie ma jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej jej działalności. Została ona skradziona bądź zniszczona. Firma nie posiada również żadnych urządzeń ani maszyn. Zdaniem likwidatora zostały one wyprowadzone z firmy w sposób nielegalny, o takim podejrzeniu zawiadomiono policję i prokuraturę. Na stanie pozostaje jedynie sześć samochodów oraz budynek biurowy wraz z gruntem. Na wszystkich składnikach majątku ustanowione jest zabezpieczenie bankowe. Spółka nie posiada żadnych pieniędzy na kontach bankowych ani w kasie. W tym stanie rzeczy likwidator poinformował skarżącego, że posiadane przez niego udziały w Spółce są bezwartościowe. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący, pismem z dnia 26 września 2008 r. (data nadania), wyjaśnił, iż nie może w chwili obecnej przedłożyć zaświadczenia z Banku B z winy leżącej po stronie banku. Oświadczył jednakowoż, że "stan konta wynosi 0 i w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie były dokonywane żadne operacje (...). Poinformował, że w sierpniu tego roku otrzymał wynagrodzenie w kwocie [...] zł, na którą składało się między innymi dofinansowanie do wczasów pod gruszą w kwocie [...] zł, którą to sumę przekazał w całości dzieciom na pokrycie kosztów wakacji. Wskazał, iż nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, posiada jedynie udziały w Sp. z o.o. A. Nadto oświadczył, iż nieruchomość położona w C. przy ul. [...] jest własnością jego dzieci, natomiast skarżący może z niej korzystać nie płacąc żadnego czynszu, a jedynie regulując rachunki za wodę, gaz, prąd oraz płacąc podatek "gruntowy". We wspomnianej nieruchomości jest zameldowany na pobyt czasowy. Dzieci, które również posiadają taki meldunek, faktycznie tam nie mieszkają, lecz przebywają w W.. Podniósł także, iż nie posiada nieruchomości w G. przy ul. [...]. A Sp. z o.o. w likwidacji posiada natomiast nieruchomość w G. przy ul. [...], która została wniesiona do spółki jako aport. Wskazał również, że do dnia dzisiejszego (tj. nadania pisma) nie uzyskał informacji od komornika o stanie zaległości w świadczeniach alimentacyjnych. Do pisma z dnia 26 września 2008 r. dołączono: zajęcie wynagrodzenia za pracę z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia 20 grudnia 2007 r., wyrok Sądu Rejonowego w W. Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r. podwyższający wysokość alimentów płatnych na rzecz dzieci skarżącego, kartotekę zadłużenia lokalu w W. przy ul. [...] na dzień 25 września 2008 r. ([...] zł), wezwanie do zapłaty za dostawę gazu, skierowane do M. W. ([...] zł), upomnienie - skierowane do M. W. - dokumentujące zaległość za dostawę wody na kwotę [...] zł, PIT-40 za 2007 r., pismo byłego Syndyka Masy Upadłości Sp. z o.o. A z dnia 18 kwietnia 2008 r., z którego wynika, że posiada on dokumentację rachunkowo-księgową firmy wraz z aktami osobowymi pracowników, potwierdzenie wymeldowania z pobytu czasowego w W. W. W.dokonane w dniu 25 września 2008 r., potwierdzenie zameldowania skarżącego na pobyt czasowy w C. w dniu 1 lipca 2008 r., potwierdzenia zameldowania M., E. i M. W. na pobyt czasowy w W. dokonane w dniu 30 sierpnia 2006 r., potwierdzenie zameldowania skarżącego oraz E. i M. W. na pobyt stały w C. dokonane 5 maja 2006 r., wnioski o wydanie zaświadczenia o wysokości salda na rachunku bankowym w Banku B w W. z dnia 22 i 26 września 2008 r., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w ww. placówce na łączną kwotę [...] zł, decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2008 położonej w C. przy ul. [...], z której wynika, iż W., M., E. i M. W. są solidarnie zobowiązani do zapłaty podatku (składniki podstawy wymiaru podatku to: budynek mieszkalny o pow. [...] ,garaże w budynkach o pow. [...] oraz tereny zabudowane [...] ), wydruki z systemu płac pracodawcy skarżącego (wypłata wynagrodzenia następowała w formie przelewu na rachunek bankowy; w sierpniu 2008 r. skarżący otrzymał wynagrodzenie powiększone o dodatkowe świadczenie w kwocie [...] zł) oraz faktury dokumentujące dostawę mediów (gaz, energia elektryczna) na adres C., ul. [...], wystawione na M.W.. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 6 października 2008 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W dniu 9 października 2008 r. skarżący złożył dodatkowo w tutejszym Sądzie zaświadczenia o wysokości salda na rachunkach bankowych w Banku B w W. z dnia 6 i 7 października 2008 r., wskazujące, iż stan środków na rachunkach wynosi odpowiednio [...]EUR [...]zł, natomiast średnie miesięczne obroty na rachunkach w okresie od 2 stycznia 2008 r. do 7 października 2008 r. oraz od 2 stycznia 2008 r. do 26 września 2008 r. wynosiły odpowiednio [...]zł i [...]zł. Ponadto, rachunki te są obciążone zajęciami egzekucyjnymi. Następnie, zachowując ustawowy termin, skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 6 października 2008 r., w którym pokreślił, iż nie dostarczył wszystkich dokumentów wskazanych w wezwaniu z dnia 27 sierpnia 2008 r. bowiem urzędy oraz instytucje do których zwracał się o te dokumenty nie nadesłały ich skarżącemu lub też nadesłały je z opóźnieniem. Oświadczył także, iż w sierpniu 2008 r. otrzymał kwotę [...] zł tytułem dofinansowania wczasów, którą to kwotę przekazał dzieciom. Nie przeznaczył zaś tych środków na pokrycie kosztów sądowych, gdyż termin do złożenia "apelacji" od wyroku tutejszego Sądu minął w maju 2008 r., natomiast pieniądze te otrzymał w sierpniu 2008 r. Podkreślił, iż właścicielami domu położonego w C. są jego dzieci, lecz podatek od nieruchomości opłaca skarżący, dlatego też decyzja w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2008 wystawiona została na skarżącego i jego dzieci. Wyjaśnił również, iż przelewy otrzymywanego przez niego wynagrodzenia dokonywane są na rachunek bankowy jego ojca F. W. założony w Banku C. Skarżący nie posiada rachunku w wymienionym banku, gdyż jego zdaniem mógłby on zostać zablokowany w związku z toczącym się przeciwko niemu postępowaniem egzekucyjnym. Oświadczył nadto, iż faktury dokumentujące dostawę gazu, energii elektrycznej, wody wystawione są na M.W., ponieważ skarżący mieszka w C. od lipca 2008 r. i nie zdążył zmienić nazwiska płatnika tychże faktur. Ponadto, żona skarżącego jest prawnym opiekunem ich małoletnich dzieci, a skoro dzieci są właścicielami domu w C. to faktury wystawione są na nią. W końcowej części uzasadnienia sprzeciwu skarżący podniósł, iż faktyczny jego dochód w kwocie [...] zł pozwala mu na zaspokojenie jedynie niezbędnych potrzeb (odzież, ogrzewanie). Do sprzeciwu załączono: odpis zwykły z księgi wieczystej z dnia 12 listopada 2007 r., założonej dla nieruchomości położonej w C. (w dziale II "Własność" wpisano M., E. i M. W.), wyrok Sądu Okręgowego w G. - Ośrodek Zamiejscowy w R. z dnia [...] r. orzekający rozwód między skarżącym, a M. W., bankowy dowód wypłaty kwoty [...] zł z rachunku bieżącego F. W., założonego w Banku C, potwierdzenie wpłaty przez skarżącego kwoty [...] zł tytułem czynszu na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości w W.. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwaną dalej w skrócie P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stwierdzić zatem należy, iż wniesienie sprzeciwu nie powoduje poddania postanowienia wydanego przez referendarza sądowego w ramach prawa pomocy ocenie sądu, lecz utratę mocy przez to orzeczenie i przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd. Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku wskazać należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 P.p.s.a.). Dyspozycja art. 199 P.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadminisracyjnego. Wyłączenie tej reguły w zakresie wnioskowanym przez skarżącego może nastąpić wobec osoby fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.) Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia bowiem w tym przepisie słów "gdy wykaże" wynika, iż to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 592). Mając na względzie treść przywołanych przepisów oraz przedstawioną przez skarżącego kondycję finansową, uznać przyjdzie, iż wniosek częściowo zasługiwał na uwzględnienie – zwolnienie od kosztów sądowych. W istocie bowiem sytuacja materialna W. W., w szczególności zaś wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów (wynagrodzenie w wysokości [...]zł pomniejszone o kwotę [...] zł potrącaną na poczet świadczeń alimentacyjnych) oraz toczące się przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne, przy uwzględnieniu kwoty wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, prowadzeniem gospodarstwa domowego, skłania do przyjęcia tezy, iż nie stać go na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego prowadzonego w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie fachowego pełnomocnika stwierdzić należy, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było wyłożenie ze środków publicznych kwot na pokrycie zastępstwa procesowego świadczonego z urzędu. W ocenie Sądu skarżący wykazał jedynie, że nie może ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych. Nie wykazał on natomiast, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w oparciu o art. 260 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.