I SA/Gl 1464/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. G. (G.) od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 maja 2016 r. w sprawie ze skargi R. G. (G.) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 25 maja 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania R. G. (dalej jako "skarżący") prawa pomocy. Przedstawiając stan sprawy, referendarz sądowy wskazał, że w skardze z dnia 18 listopada 2015 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Tym samym pismem z dnia 27 stycznia 2016 r. zobowiązano skarżącego do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wraz z wezwaniem przesłano skarżącemu obowiązujący formularz wniosku celem jego wypełnienia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał wniosek na nieobowiązującym formularzu urzędowym, co skutkowało pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. Wobec doręczenia skarżącemu zarządzenia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, pismem z dnia 10 marca 2016 r. skarżący zwrócił się o przywrócenie terminu do złożenia urzędowego formularza PPF, załączając wypełniony formularz. Postanowieniem z dnia 29 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazując, że jest on niedopuszczalny, podkreślając jednocześnie, że załączony do wniosku formularz zostanie zarejestrowany jako nowy wniosek, któremu zostanie nadany bieg. Referendarz sądowy zauważył przy tym, że w innym postępowaniu sądowym zainicjowanym przez skarżącego (sygn. akt I SA/Gl 1463/15) w toku pozostawało również postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. W postępowaniu tym skarżący, pomimo przedłużenia terminu do uzupełnienia wniosku o dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe, wniosku tego nie uzupełnił, co skutkowało odmową przyznania mu prawa pomocy w tamtym postępowaniu. Zaznaczył przy tym, że w postępowaniu w sprawie o sygn. akt sygn. akt I SA/Gl 1463/15, oczekując na nadesłanie dokumentacji źródłowej, referendarz sądowy powstrzymał się od jakichkolwiek czynności procesowych. Z uwagi na nienadesłanie żądanych dokumentów w sprawie o sygn. akt sygn. akt I SA/Gl 1463/15, referendarz sądowy w niniejszym postępowaniu pismem z dnia 22 kwietnia 2016 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wezwanie to zostało uznane za skutecznie doręczone skarżącemu na podstawie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., obecnie t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), albowiem korespondencja w tym przedmiocie została zwrócona z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie pomimo uprzedniej dwukrotnej awizacji. W konsekwencji skarżący nie uzupełnił wniosku do dnia orzekania przez referendarza sądowego. Referendarz sądowy zauważył również, że skarżący występował z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w sprawie III SA/Gl 399/14. W postępowaniu tym wezwanie do uzupełnienia wniosku pozostało bez odpowiedzi ze strony skarżącego, co skutkowało odmową przyznania mu prawa pomocy. Odnosząc się do złożonego w niniejszym postępowaniu wniosku PPF referendarz sądowy ustalił, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, córką i synem. Również w gospodarstwie tym przebywa najstarsza córka skarżącego wraz z dwójką dzieci. Skarżący, w świetle oświadczenia, nie posiada majątku ani ruchomego, ani nieruchomości. W odniesieniu do dochodów wskazał, że on i jego najstarsza córka prowadzą działalność gospodarczą, przy czym jedynie on osiąga dochody, które ocenił na kwotę 6.000 zł. Jednocześnie referendarz sądowy wskazał, że wpis w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie referendarz sądowy podkreślił, że postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się do zbadania spełnienia przesłanek wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny kosztów sądowych. Zauważył przy tym, że słowo "wykazać" zawarte w tym przepisie. zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować oraz, że wnioskodawca musi się liczyć z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Tymczasem skarżący w niniejszej sprawie pomimo wydłużonego terminu do uzupełnienia wniosku nie nadesłał żadnych dokumentów źródłowych wskazanych w wezwaniu skierowanym do niego. Fakt doręczenia zastępczego przesyłki zawierającej wezwanie w trybie art. 73 p.p.s.a. w dniu 12 maja 2016 r. spowodował, że skarżącemu termin na uzupełnienie wniosku upłynął bezskutecznie z dniem 19 maja 2016 r. Brak dokumentów źródłowych uniemożliwia przy tym weryfikację oświadczeń skarżącego, a co więcej może wzmocnić wątpliwości co do ich wiarygodności wyłączając tym samym wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Referendarz sądowy stwierdził, że konkluzja ta doznaje wzmocnienia również na gruncie pozostałych spraw zawisłych w tutejszym Sądzie, w których skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy, albowiem w postępowaniach tych wezwania o uzupełnienie wniosków o przyznanie prawa pomocy również pozostały bez odpowiedzi. W ocenie referendarza sądowego bierna postawa skarżącego zmierza do celowego przedłużenia postępowania sądowego i jako taka nie zasługuje na aprobatę. Referendarz sądowy podkreślił przy tym, że wskazane mankamenty dowodowe wniosku nie pozwalają na zbilansowanie dochodów i wydatków w gospodarstwie domowym skarżącego, co ma istotne znaczenie z uwagi na wysokości wpisu sądowego w niniejszej sprawie, który jest ustalony na najniższym poziomie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Obszerne wezwanie skierowane do skarżącego zmierzało bowiem do ujawnienia tych okoliczności stanu faktycznego, o których nie wspomniano w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i finansowym, a które mogłyby ewentualnie świadczyć o braku środków na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Brak jest bowiem jakichkolwiek informacji o obciążeniach finansowych gospodarstwa domowego skarżącego. Tym samym bierność procesowa skarżącego nie pozwala, zdaniem referendarza sądowego, uwzględnić wniosku skarżącego. Ostatecznie referendarz sądowy zauważył, że w orzecznictwie pojawił się pogląd, że w sytuacji w której brak jest możliwości merytorycznego rozpoznania wniosku winno się go pozostawić bez rozpoznania. Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wniósł skarżący zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Tym samym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie jego wniosku. W uzasadnieniu wskazał, że okoliczności wskazane we wniosku "oraz nadesłanych dokumentach" uzasadniają zwolnienie go od kosztów sądowych. Zestawienie wysokości dochodu jakim dysponuje na własne potrzeby, a także jego żony, trojga wspólnych dzieci, teściowej oraz dwojga wnuków, z wielkością przeciętnych potrzeb gospodarstwa domowego prowadzi do wniosku, że nie jest on w stanie, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym swojej rodziny ponieść opłat sądowych. Uzyskiwany przez niego dochód jest co prawda relatywnie wysoki, jednakże koszt jego uzyskania był także wysoki, co winno zostać uwzględnione w niniejszej sprawie. Dochody uzyskiwane przez skarżącego w przeważającej części są przeznaczane na utrzymanie licznego gospodarstwa domowego i związanych z jego utrzymaniem wydatków, a ewentualne nadwyżki przeznaczane są na spłatę licznych zobowiązań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) mającym zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Z akt sprawy wynika, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona w dniu 18 listopada 2015 r. w placówce operatora wyznaczonego. Tym samym należało uznać, że zastosowanie do złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy ma przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ww. ustawą zmieniającą. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z §2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Nieprawidłowe wypełnienie ww. formularza lub nieuzupełnienie na żądanie sądu wniosku stoi na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy, albowiem Sąd nie jest w stanie ocenić sytuacji skarżącego. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy. Wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie skarżący nie uzupełnił złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem nie nadesłał żadnych dokumentów potwierdzających złożone oświadczenie o stanie rodzinnym i finansowym. Poza wskazaniem swoich dochodów skarżący w złożonym oświadczeniu nie wskazał żadnych kosztów związanych z utrzymaniem własnym oraz jego rodziny. Jednocześnie ograniczenie się do wskazania wysokości dochodów własnych z pominięciem dochodów małżonki, przy jednoczesnym oświadczeniu o braku dochodów z prowadzonej przez córkę działalności gospodarczej bez możliwości ich weryfikacji powoduje, że nie jest możliwe ustalenie ani rzeczywistych dochodów przypadających na gospodarstwo domowe skarżącego, ani też wysokości kosztów związanych z jego utrzymaniem. Prawidłowo zatem referendarz sądowy stwierdził, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa pomocy, albowiem ocena jego możliwości finansowych mogłaby być obarczona błędem wobec nasuwających się wątpliwości do sytuacji skarżącego. Należy podkreślić, iż udzielenie informacji o dochodach i majątku skarżącego, jak również dokumentów dotyczących osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, jest niezbędne dla oceny zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 p.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony powinno zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. W ocenie Sądu osoba wnioskująca o prawo pomocy winna być zainteresowana w przekazaniu jak największej liczby dokumentów wskazujących na jej sytuację uniemożliwiającą poniesienie przez nią kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. Nie przekazując ich godzi się tym samym na odmowę przyznania tego prawa we wnioskowanym zakresie. Tym samym rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest w pełni prawidłowe. W związku z powyższym na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.