I SA/Gl 1474/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędziowie NSA Przemysław Dumana (spr.),, Małgorzata Wolf-Mendecka, Protokolant Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2007 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej - umorzenia zaległości podatkowej 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu adwokata T. W. kwotę [...] zł (słownie: [...] złote [...]/100, w tym 22% podatku VAT – w kwocie [...] zł) z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej. A. M., pismem z dnia [...] 2005 roku zwrócił się do Wójta Gminy N. o całkowite umorzenie należności w wysokości [...] złotych, stanowiącej zaległość podatkową z tytułu [...] i [...] raty podatku od nieruchomości za rok 2005 wraz z odsetkami za zwłokę. W piśmie tym wskazał, że "niejasności i ewentualne wątpliwości potrzebującego uznaniowego decydenta proszę koniecznie i wyłącznie wyjaśnić z Kierownikiem GOSP w N., która na podstawie przeprowadzanych wywiadów środowiskowych doskonale zorientowana jest w dochodowej sytuacji rodziny". Decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Wójt Gminy N. odmówił podatnikowi umorzenia [...] i [...] raty podatku od nieruchomości za 2005 rok wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Powyższa decyzja została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (decyzją z dnia [...] roku, nr [...]), a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji z uwagi na konieczność dokonania ponownych ustaleń w kwestii osiąganych przez podatnika dochodów. Organ podatkowy pierwszej instancji pismem z dnia [...] 2006 roku wezwał podatnika do stawiennictwa w Urzędzie Gminy w celu złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. Zażądano również od podatnika szeregu dokumentów potwierdzających jego stan majątkowy. Wójt Gminy N. wystąpił również do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R., Powiatowego Urzędu Pracy w R. oraz Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. – o udzielenie informacji pozwalających na ustalenie sytuacji materialnej podatnika. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, podatnik pismem z dnia [...] 2006 roku poinformował, że nie posiada majątku nieruchomego, ani prawa do takiego zlokalizowanego poza obszarem gminy, jak również nie posiada wierzytelności, akcji, obligacji, ani też nie zna majątku osób trzecich. Od 1992 roku jest inwalidą [...] grupy. Wskazał także, iż schorowana żona oraz starsza córka nadal pozostają bez pracy i zasiłku dla bezrobotnych. Podkreślił jednocześnie, że całkowity dochód miesięczny jego rodziny wynosi [...] złotych, a stałe wydatki (bez zakupu żywności, odzieży i obuwia) przekraczają [...] złotych. Informacji na zadane pytania udzieliły również wyżej wymienione instytucje. W trakcie prowadzonego postępowania dowodowego A. M. złożył wniosek o umorzenie I i II raty podatku od nieruchomości za 2006 rok. Na podstawie poczynionych ustaleń Wójt Gminy N., decyzją z dnia [...] roku, nr [...], umorzył w części : - [...] oraz [...] ratę podatku od nieruchomości za 2005 rok w kwocie [...] złotych wraz z odsetkami za zwłokę (podatnikowi pozostawiono do zapłaty kwotę [...] złotych), - [...] ratę podatku od nieruchomości za 2006 rok w kwocie [...] złotych wraz z odsetkami za zwłokę (podatnikowi pozostawiono do zapłaty kwotę [...] złotych), - [...] ratę podatku od nieruchomości za 2006 rok w kwocie [...] złotych wraz z odsetkami za zwłokę (podatnikowi pozostawiono do zapłaty kwotę [...] złotych). W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że świadczenia wypłacane podatnikowi przez ZUS za okres od [...] 2005 roku do [...] 2006 roku wyniosły [...] złotych netto (pomniejszone o kwotę [...] złotych z tytułu potrąceń egzekucyjnych). Wskazano, że w tym czasie rodzina podatnika nie otrzymywała pomocy z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, gdyż A. M. nie przedstawił żądanych dokumentów niezbędnych do ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Organ nadto ustalił, że żona i córka podatnika, jako osoby bezrobotne, są zarejestrowane w Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku. Podkreślono, że podatnik jest właścicielem działki gruntu o powierzchni [...] ha, który zdaniem organu może być wykorzystywany do upraw sezonowych., a nadto budynku mieszkalnego o pow. [...] m. kw., budynku gospodarczego o pow. [...] m. kw., a także samochodu ciężarowego [...]. Zaakcentowano, iż organ podatkowy wielokrotnie umarzał całość lub część zaległości podatkowych A. M. wobec gminy, a podatnik i tak nie był zadowolony z tych ulg i domagał się umorzenia podatku w całości, nie czyniąc żadnych kroków w kierunku zmiany sytuacji finansowej rodziny. Organ podatkowy pierwszej instancji uznał, że podatnik nie może być corocznie zwalniany w całości z opłacania podatku od nieruchomości, mimo trudnej sytuacji finansowej, ponieważ nie może być faworyzowany względem innych podatników, będących również w bardzo trudnej sytuacji. Uznając istnienie ważnego interesu podatnika, podniesiono także konieczność respektowania interesu publicznego, wiążącego się z działaniami organu gminy w celu zaspokajania zbiorowych potrzeb mieszkańców. Zaakcentowano, że przez interes publiczny należy rozumieć interes ogółu mieszkańców wspólnoty samorządowej, jaką jest gmina, w tym również równość podatników wobec spełniania obowiązków publicznoprawnych. Podkreślono, że podstawowym źródłem zasilania budżetu gminy są podatki, a odmowa ich uiszczania przez podatników dysponujących składnikami majątkowymi może spowodować, że organy gminy nie będą w stanie udzielić jakichkolwiek świadczeń osobom najbardziej potrzebującym. W odwołaniu od powyższej decyzji podatnik podniósł, iż "zbędne są dalsze wyjaśnienia i odniesienia do ciągle powielanych bzdur i nielogicznych uznaniowych wywodów panującego samorządowego oszusta, który w majestacie prawa krzywdząc egzekucją rodzinę łajdacko żeruje na społecznej biedzie i usilnie pilnuje aby nie zabrakło środków w budżecie na jego rażąco nieprzyzwoite wynagrodzenie". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie uwzględniło odwołania i działając na podstawie art.233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (t.j. w Dz.U. z 2005 roku, nr 8, poz. 60 z późniejszymi zmianami), art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. w Dz.U. z 2001 roku, nr 79, poz. 856 z późniejszymi zmianami) i § 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 roku w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. nr 198, poz. 1925), decyzją z dnia [...] roku, nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu podatkowego pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie, nawiązując do wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze odniosło się do treści art. 67a ustawy Ordynacja podatkowa, który ma zastosowanie w rozpatrywanym przypadku i stwierdziło, że udzielanie ulg stanowi wyjątek od zasady płacenia podatków. Podkreślono, że brzmienie art. 67a Ordynacji podatkowej nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej pozostawiona została uznaniu organów podatkowych. Uznając poprawność przeprowadzonego przez organ podatkowy pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględniło argumentację Wójta Gminy N. przedstawioną w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej. Podkreśliło, iż podatnik od wielu lat składa wnioski o umorzenie zaległości podatkowych, gdyż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a organom podatkowym obu instancji bardzo dobrze jest znana jego sytuacja materialna i rodzinna. Stwierdziło także, iż w ostatnim okresie dochód podatnika uległ zmniejszeniu, gdyż nie korzysta on z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N.. Jednakże brak pozytywnej decyzji w tym zakresie wynika wyłącznie z powodu niedostarczenia przez A. M. niezbędnej dokumentacji do GOPS. Wskazało również, iż organ pierwszej instancji, biorąc pod uwagę, że sytuacja materialna podatnika uległa pogorszeniu, częściowo umorzył A. M. zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę, co szczegółowo uzasadnił w swojej decyzji. W konkluzji uzasadnienia decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych nie ma ustawowego zwolnienia z płatności podatku od nieruchomości dla osób pozostających w bardzo trudnej sytuacji materialnej (nędza, niedostatek). Organ podatkowy może co najwyżej w sytuacjach szczególnych, w indywidualnie określonych przypadkach – umarzać zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę w całości lub w części. W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. M. podjął polemikę z organem odwoławczym, stwierdzając, iż jego rozstrzygnięcie jest wynikiem nielogicznego i stronniczego rozumowania. Stwierdził, iż wobec stwierdzenia, "że sytuacja materialna podatnika uległa pogorszeniu" absurdalne i tendencyjne jest "utrzymywanie w mocy nierealnych żądań podatkowych potrzebującego Wójta Gminy N.". Podniósł także, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji "nie ma żadnego odniesienia do przedstawionych w odwołaniu zarzutów". Sformułował również zarzuty w odniesieniu do konkretnych osób, tj. Wójta Gminy N. oraz przewodniczącej składu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu objętej skargą decyzji. Dodatkowo wyjaśniło, że "otrzymywanie niekorzystnych decyzji, nie uprawnia nikogo do podnoszenia personalnych zarzutów przeciwko konkretnym osobom reprezentującym organy podatkowe". W oddzielnym piśmie procesowym skarżący wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia [...] roku Referendarz sądowy w WSA w Gliwicach zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w całości oraz ustanowił adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późniejszymi zmianami) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami). W rozpatrywanej sprawie decyzja organu pierwszej instancji została wydana w oparciu o przepis art. 67a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (t.j. w Dz.U. z 2005 roku, nr 8, poz. 60 z późniejszymi zmianami). Stosownie do tego przepisu organ podatkowy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może na wniosek podatnika umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Słuszną jest zatem teza wynikająca z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, iż decyzje dotyczące umorzenia zaległości podatkowych podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, a ponadto iż obowiązującą w polskim prawie jest zasada obowiązkowego płacenia podatków. Wyjątek od tej zasady ustawodawca przewidział w przepisie art. 67a Ordynacji podatkowej, poprzez dopuszczenie możliwości udzielania pomocy publicznej w postaci umorzenia zaległości podatkowej w wypadku zaistnienia ściśle określonych przesłanek, tj.: ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Każdy z tych warunków samodzielnie, albo też oba łącznie mogą stanowić podstawę umorzenia zobowiązania podatkowego. Z faktu, iż decyzje podejmowane na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej mają charakter rozstrzygnięć uznaniowych wynika, iż Sąd nie ma uprawnień do merytorycznej kontroli takich decyzji. Kontrola Sądu obejmuje zatem wyłącznie badanie prawidłowości postępowania prowadzonego przez organy podatkowe oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2005 roku, sygn. akt: III SA/Wa 1264/05, Mon. Podatkowy 2005/12/4). Użycie przez Ustawodawcę ogólnych zwrotów: "ważny interes podatnika", "interes publiczny" stwarza konieczność dokonania przez organ szerokiej oceny różnych wartości, w tym również systemu ocen pozaprawnych. Granice swobodnego uznania wyznacza choćby interes publiczny, co wiąże się z koniecznością odpowiedzi na pytanie – czy w konkretnym przypadku domaganie się spełnienia obowiązku podatkowego nie będzie sprzeczne z tym interesem. Wbrew stanowisku skarżącego Sąd uznał, iż organy dokonały prawidłowego ustalenia sytuacji materialnej podatnika, na podstawie zebranego przez siebie materiału dowodowego, a przyjęte w oparciu o ten materiał rozstrzygnięcie nie wykracza poza granice dopuszczalnego uznania administracyjnego. Dokonano również wnikliwej analizy przedstawionych przez stronę argumentów. W skardze do sądu administracyjnego strona zwraca uwagę na swoją bardzo trudną sytuację materialną. Zapewne z powyższych okoliczności podatnik wywodzi istnienie przesłanki umorzenia zaległości podatkowej – "ważnego interesu podatnika". Jednakże, co należy podkreślić, zarówno organ podatkowy pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy nie polemizuje z tymi twierdzeniami. Co więcej w uzasadnieniu decyzji wyraźnie zwraca się uwagę na bardzo ciężką sytuację materialną podatnika i jego rodziny, wskazując jednocześnie, iż w rozpatrywanym przypadku zachodzi przesłanka "ważnego interesu podatnika". Stąd też bezzasadny jest zarzut błędnego ustalenie sytuacji materialnej rodziny skarżącego, skoro ustalenia te miały służyć wyłącznie wykazaniu istnienia (bądź nie) przesłanki ważnego interesu podatnika. Na marginesie trzeba jednak podnieść, iż w postępowaniu podatkowym obowiązuje zasada współdziałania strony i organu podatkowego. Oznacza to, iż organ jest wprawdzie obowiązany do wyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy (w tym wypadku sytuacji materialnej podatnika), ale sama strona nie może zachowywać się w postępowaniu biernie, jeżeli podnosi okoliczności, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki podatkowe, a które to okoliczności wymagają weryfikacji przez organ, w ramach obowiązku wynikającego z art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa. Strona w postępowaniu administracyjnym nie przedstawiła organowi podatkowemu żadnych dodatkowych argumentów i dowodów, potwierdzających słuszność jej żądania, a organ w takim wypadku obowiązany byłby je rozpatrzyć. W tych warunkach działania organu pierwszej instancji, polegające na zabieganiu o informacje dotyczące sytuacji materialnej podatnika i jego rodziny, w takich instytucjach, jak: Powiatowy Urząd Pracy w R., Starostwo Powiatowe Wydział Komunikacji, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w N., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, należy uznać za prawidłowe. W zaistniałej sytuacji organ podatkowy był uprawniony do podjęcia decyzji, w oparciu o zebrany przez siebie materiał dowodowy i nie można podnosić zarzutu, iż nie zostały podjęte wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 Ordynacji podatkowej). Trzeba też mieć na uwadze, że w rozpatrywanym przypadku organ podatkowy uwzględnił częściowo wniosek strony, dokonując (w ok. połowie) umorzenia zaległości podatkowej. Nie bez znaczenia dla oceny trafności zapadłego rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że decyzja o umorzeniu zaległego podatku ma charakter uznaniowy i musi uwzględniać również interes publiczny W orzecznictwie utarł się pogląd, iż pojęcie interesu publicznego wiąże się z dyrektywą postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, słuszność, zaufanie obywateli do organów władzy, równość itp. W tym świetle odmowa umorzenia podatnikowi całości zaległości podatkowej nie będzie sprzeczna z tym interesem. Trafnie bowiem organ zauważył, iż gospodarkę finansową w gminie prowadzi się na podstawie budżetu, którego podstawowym źródłem są podatki. Odmowa ich uiszczenia przez podatników dysponującymi składnikami majątkowymi podlegającymi opodatkowaniu może spowodować, że organy gmin nie będą udzielać jakichkolwiek świadczeń osobom najbardziej potrzebującym, żyjącym w skrajnej nędzy, chorym, bezradnym życiowo, czyli osobom pozbawionym nie tylko podstawowego źródła utrzymania jak np. renta inwalidzka, ale również lokalu mieszkalnego. Nie można zgodzić się również z tezą, jaka wynika z zarzutów podatnika, iż brak wolnych środków finansowych, nawet na uregulowanie w ratach pomniejszonej należności podatkowej, automatycznie wiązać się winien z przyznaniem ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej. Powyższa okoliczność stanowić może wyłącznie podstawę oceny, czy spełnione są ustawowe przesłanki zastosowania ulgi określone w art. 67a. Natomiast nawet w razie ustalenia, iż warunki takie występują, organ może podjąć decyzję odmowną, podając w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stosowne motywy takiej decyzji. Jak już wcześniej zaznaczono organ podatkowy, dokonując częściowego umorzenia zaległości podatkowej, przyznał iż podatnik znajduje się w sytuacji uzasadniającej udzielenie pomocy publicznej, przewidzianej art. 67a Ordynacji podatkowej. Częściowe uwzględnienie żądania podatnika zostało we właściwy i wyczerpujący sposób uzasadnione, stąd też ocenę decyzji pierwszoinstancyjnej, dokonaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, należy uznać za prawidłową. Z dotychczasowych spostrzeżeń wynika, że brak podstaw do tego, by kwestionować ocenę dokonaną w rozpatrywanej sprawie przez organy podatkowe i dopatrywać się naruszeń prawa, których stwierdzenie skutkować musiałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji. Wyrażone w decyzji stanowisko organu zostało dostatecznie pod względem formalnym uzasadnione. Decyzja ta nie uchybia także przepisom prawa materialnego, gdyż poczynione rozważania należy podzielić. W istocie bowiem trafnych ustaleń organ wysnuł zasadne wnioski. W sumie zatem należało skargę uznać za bezzasadną co skutkować musiało jej oddaleniem na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami).