I SA/Gl 1490/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. W. na decyzję Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...],[...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie [...] zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, skarżący w piśmie z dnia 3 czerwca 2008 r. (nadanym tego samego dnia) wniósł o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tej opłaty. W piśmie tym wskazał, że nie posiada wystarczających środków finansowych na jej uiszczenie. Oświadczył przy tym, że otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł, z czego pobierane są alimenty w wysokości [...] zł Następnie, w dniu 28 lipca 2008 r., wpłynął do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (patrz pkt 4 druku PPF). Uzasadniając wniosek podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych ze złożeniem skargi kasacyjnej. Powtórzył, że jego dochody miesięczne wynoszą średnio [...] zł. Pozostała część dochodów potrącana jest na poczet świadczeń alimentacyjnych w kwocie [...] zł. Podniósł także, że nie posiada żądnych dóbr, które mógłby spieniężyć na pokrycie kosztów sądowych. Mieszkanie oraz działka rekreacyjna zostały, jak wskazał, zajęte przez komornika, podobnie jak część wynagrodzenia. Podkreślił przy tym, że ponosi wydatki na mieszkanie w kwocie [...] zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący posiada mieszkanie o pow. [...] m² oraz działkę rekreacyjną o pow. [...] arów. Nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Zgodnie z wnioskiem dochód skarżącego wynosi [...] zł brutto. Do wniosku skarżący załączył m. in. zajęcie wynagrodzenia za pracę z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia 20 grudnia 2007 r., zajęcie wynagrodzenia za pracę z dnia 15 listopada 2007 r., zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwanie do zapłaty należności art. 9231 KPC z dnia 4 kwietnia 2008 r. Pismem z dnia 30 lipca 2008 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektr., telefon, czynsz itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają aktualnie miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; 2) nadesłanie odpisu lub kserokopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 (wskazano przy tym, że ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i pozostałych osób ewentualnie przebywających w gospodarstwie domowym); 3) przedłożenie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, w szczególności w Banku A, i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 4) nadesłanie zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń w kwotach netto z okresu ostatnich sześciu miesięcy, uwzględniających wszelkiego rodzaju obciążenia, wraz z adnotacją o sposobie wypłacania tych świadczeń (gotówka, przelew; ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i pozostałych osób ewentualnie przebywających w gospodarstwie domowym); 5) wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy wysokością świadczeń alimentacyjnych wskazanych w "zajęciu wynagrodzenia za pracę z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych" z dnia 20 grudnia 2007 r. (kwota [...] zł miesięcznie), a oznaczonych w piśmie skarżącego z dnia 3 czerwca 2008 r. (kwota [...] zł miesięcznie). W tych ramach należy nadesłać aktualne, tj. wystawione po odebraniu niniejszego wezwania, zaświadczenie właściwego komornika o wysokości aktualnych obciążeń alimentacyjnych; 6) nadesłanie aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w lokalu przy ul. [...] w W.; o ile tytuł prawny skarżącego do tego lokalu wywodzony jest z tytułu osób, które ewentualnie w nim zamieszkują, to należy wskazać dochody tych osób (pkt 2, 3 i 4 niniejszego wezwania stosować odpowiednio w stosunku do tych osób); 7) złożenie oświadczenia, z którego wynikałoby czy skarżący w dalszym ciągu posiada udziały w spółce prawa handlowego; w przypadku odpowiedzi twierdzącej należy oszacować ich aktualną wartość oraz wskazać, czy są one objęte jakimkolwiek postępowaniem egzekucyjnym. Ponadto pismo zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym siedmiodniowym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Odpowiadając w terminie na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 18 sierpnia 2008 r. wyjaśnił, że "jeśli chodzi o rachunki bankowe, to nie posiadam żadnych (punkt 3 wezwania). Jeśli posiadam konto w Banku A, to jest na nim [...] złotych i jest zajęte z powodu egzekucji komorniczej (dowód: decyzja komornika)." Wyjaśnił również, w związku z pkt 5 wezwania, że tytułem świadczenia alimentacyjnego z jego wynagrodzenia przekazywana jest kwota [...] zł. Powstające zaległości alimentacyjne są regulowane z jego wynagrodzenia za godziny nadliczbowe. Oświadczył przy tym, że zwrócił się do komornika o wydanie zaświadczenia o wysokości aktualnych obciążeń alimentacyjnych, na potwierdzenie czego załączył pismo skierowane do komornika. Ponadto poinformował, że w chwili obecnej nie zamieszkuje już w mieszkaniu w W. przy ul. [...]. Jest to tylko i wyłącznie adres dla korespondencji. Aktualnie mieszka w C.. Wskazał również, że posiada udziały w Sp. z o.o. B z siedzibą w G.. Spółka ta w chwili obecnej pozostaje w likwidacji i nie ma środków na przeprowadzenie postępowania upadłościowego. Na dowód powyższego załączył postanowienie właściwego Sądu z dnia 11 marca 2008 r. Ponadto oświadczył, że w terminie 7 dni nie jest w stanie wykonać pkt 2 i 5 wezwania, wnosząc jednocześnie o przedłużenie terminu do nadesłania dokumentów. Do pisma z dnia 18 sierpnia 2008 r. skarżący dołączył: wniosek skierowany do właściwego urzędu skarbowego o wydanie zeznania podatkowego za rok 2007, wydruki z systemu płac pracodawcy W. W. dokumentujące jego dochody za okres od stycznia do lipca 2008 r., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika (Bank A S.A.) z dnia 25 lipca 2008 r., kserokopię deklaracji PIT-40 za rok 2007, sporządzoną przez płatnika – Uniwersytet [...] w K. oraz faktury VAT dokumentujące dostawę mediów do odbiorcy – M. W. zam. w C. przy ul. W. [...], w tym za: energię elektryczną za okres sześciu miesięcy na kwotę [...] zł, dostawę wody za okres czterech miesięcy w kwocie [...] zł i dostawę gazu w okresie czterech miesięcy – [...] zł. Zarządzeniem z dnia 27 sierpnia 2008 r. referendarz sądowy przedłużył skarżącemu termin do uzupełnienia wniosku o 10 dni. Ponadto pismem z dnia 27 sierpnia 2008 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia tegoż wniosku przez: 1) wykonanie pkt 2,3 i 5 poprzedniego wezwania z dnia 30 lipca 2008 r., w szczególności poprzez nadesłanie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby, np. w związku z zajęciem, uzyskanie takiego wyciągu nie było możliwe, należało nadesłać zaświadczenie banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku, 2) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym - należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy oraz odpisy zeznań podatkowych za 2007 r., 3) złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (należało wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione), w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej skarżącego oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres, 4) wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z nieruchomości położonych w C. przy ul. [...] oraz w G. przy ul. [...]. Wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp., potwierdzającą również ewentualną utratę wspomnianego tytułu prawnego, zajęcie nieruchomości lub ich obciążenie hipoteczne, 5) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem: C., ul. [...] oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 26 września 2008 r. do Sądu wpłynęło pismo likwidatora B Spółki z o.o. w likwidacji, skierowane do W. W., w którym oświadczono, że w firmie nie ma jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej jej działalności. Została ona skradziona bądź zniszczona. Firma nie posiada również żadnych urządzeń ani maszyn. Zdaniem likwidatora zostały one wyprowadzone z firmy w sposób nielegalny, o takim podejrzeniu zawiadomiono policję i prokuraturę. Na stanie pozostaje jedynie sześć samochodów oraz budynek biurowy wraz z gruntem. Na wszystkich składnikach majątku ustanowione jest zabezpieczenie bankowe. Spółka nie posiada żadnych pieniędzy na kontach bankowych ani w kasie. W tym stanie rzeczy likwidator poinformował skarżącego, że posiadane przez niego udziały w Spółce są bezwartościowe. Następnie do Sądu wpłynęło pismo skarżącego z dnia 18 sierpnia 2008 r. (data nadania 26 września 2008 r.), w którym oświadczył, że nie może w chwili obecnej przedłożyć zaświadczenia z Banku A z winy leżącej po stronie banku. Podniósł przy tym, że "stan konta wynosi [...] i w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie były dokonywane żadne operacje (...)". W dalszej części pisma poinformował, że w sierpniu tego roku otrzymał wynagrodzenie w kwocie [...] zł, na które składało się między innymi dofinansowanie do wczasów w kwocie [...] zł, którą to sumę przekazał w całości dzieciom na pokrycie kosztów wakacji. Oświadczył także, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, posiada jedynie udziały w Sp. z o.o. B. Nieruchomość położona w C. przy ul. [...] jest własnością jego dzieci. Skarżący może z niej korzystać nie płacąc żadnego czynszu. Ponosi z kolei opłaty za wodę, gaz, prąd oraz uiszcza należności z tytułu podatku od nieruchomości. We wspomnianej nieruchomości jest zameldowany na pobyt czasowy. Dzieci, które również posiadają taki meldunek, faktycznie tam nie mieszkają, lecz przebywają w W.. Skarżący zaś przeniósł się do C. z uwagi na niemożność regulowania czynszu w jego mieszkaniu, który wynosił [...] zł. Ponadto skarżący wskazał, że nie uzyskał informacji od komornika o stanie zaległości w świadczeniach alimentacyjnych. Do pisma z dnia 26 września 2008 r. dołączył: zajęcie wynagrodzenia za pracę z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia 20 grudnia 2007 r., wyrok sądu powszechnego podwyższający wysokość alimentów płatnych na rzecz dzieci skarżącego, kartotekę zadłużenia lokalu w W. przy ul. [...] na dzień 25 września 2008 r. ([...] zł), wezwanie do zapłaty za dostawę gazu, skierowane do M. W. ([...] zł), upomnienie dokumentujące zaległość za dostawę wody na kwotę [...] zł, PIT-40 za 2007 r., pismo byłego Syndyka Masy Upadłości Sp. z o.o. B z dnia 18 kwietnia 2008 r., z którego wynika, że posiada on dokumentację rachunkowo-księgową firmy wraz z aktami osobowymi pracowników, potwierdzenie wymeldowania z pobytu czasowego w W. W. W. dokonane w dniu 25 września 2008 r., potwierdzenie zameldowania skarżącego na pobyt czasowy w C. w dniu 1 lipca 2008 r., potwierdzenia zameldowania M., E. i M. W. na pobyt czasowy w W. dokonane w dniu 30 sierpnia 2006 r., wnioski o wydanie zaświadczenia o wysokości salda na rachunku bankowym w Banku A S.A. w W. z dnia 22 i 26 września 2008 r., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w ww. placówce na łączną kwotę [...] zł, decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2008 położonej w C. przy ul. [...], z której wynika, iż W., M., E. M. W. są solidarnie zobowiązani do zapłaty podatku (składniki podstawy wymiaru podatku to: budynek mieszkalny o pow. [...] m², garaże w budynkach o pow. [...] m² oraz tereny zabudowane [...] m²) oraz faktury dokumentujące dostawę mediów (gaz, energia elektryczna) na adres C. , ul. [...], wystawione na M. W.. Postanowieniem z dnia 6 października 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W dniu 9 października 2008 r. do Sądu wpłynęło pismo skarżącego, do którego załączone zostały zaświadczenia z Banku A S.A. o wysokości salda na rachunku z dnia 7 października 2008 r. oraz z dnia 6 października 2008 r. Z zaświadczeń tych wynika, że rachunki skarżącego są obciążone zajęciami egzekucyjnymi. Saldo na pierwszym z rachunków wynosi [...] zł, a średnie obroty na rachunku kształtowały się następująco: [...] zł wpłaty i [...] wypłaty. Na drugim rachunku skarżący posiada [...], przy czym w okresie od 2 stycznia 2008 r. nie dokonano żadnej wpłaty ani wypłaty. Odpis postanowienia z dnia 6 października 2008 r. został doręczony w dniu 30 października 2008 r. W dniu 5 listopada 2008 r. (data nadania) skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W jego treści ustosunkował się do argumentacji zawartej w postanowieniu z dnia 6 października 2008 r. Wskazał, że nie jest współwłaścicielem domu położonego C., na dowód czego załączył odpis z księgi wieczystej (brak strony 5, 6, 7, 8, pełny odpis znajduje się w aktach o sygn. I SA/Gl 1449/06). Oświadczył także, że z uwagi na zaległości podatkowe jego konto bankowe zostałoby zablokowane, dlatego wynagrodzenie jest przelewane na konto rodziców. W przeciwnym razie zostałyby pozbawiony środków do życia. Podniósł, że pomimo wystawienia faktur na M. W., to on faktycznie ponosi wszystkie opłaty, nie zdążył natomiast zmienić nazwiska płatnika. Wyraził przy tym przypuszczenie, że zmiana taka mogłaby okazać się niemożliwa, gdyż właścicielami domu są dzieci, których prawnym opiekunem jest M. W. i dlatego jej dane widnieją na fakturach. Nie zgodził się również z twierdzeniem referendarza, że zrezygnował z dochodu z wynajęcia mieszkania, podnosząc przy tym, że oddał je dzieciom w użytkowanie, gdyż tylko takie małe mieszkanie są w stanie utrzymać. Do sprzeciwu załączył wyrok z dnia 17 czerwca 2003 r. o rozwiązaniu małżeństwa skarżącego i M. W., bankowy dowód wpłaty oraz potwierdzenie wpłaty czynszu w kwocie [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dyspozycja art. 199 ppsa konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadminisracyjnego. Wyłączenie tej reguły w zakresie wnioskowanym przez skarżącego może nastąpić wobec osoby fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ppsa) Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia bowiem w tym przepisie słów "gdy wykaże" wynika, iż to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 592). Mając na względzie treść przywołanych przepisów oraz przedstawioną przez skarżącego kondycję finansową, uznać przyjdzie, iż wniosek częściowo zasługiwał na uwzględnienie – zwolnienie od kosztów sądowych. W istocie bowiem sytuacja materialna W. W., w szczególności zaś wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów (wynagrodzenie w wysokości [...] zł pomniejszone o kwotę [...] zł potrącaną na poczet świadczeń alimentacyjnych) oraz toczące się przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne, przy uwzględnieniu kwoty wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, prowadzeniem gospodarstwa domowego, skłania do przyjęcia tezy, iż nie stać go na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego prowadzonego w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie fachowego pełnomocnika stwierdzić należy, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było wyłożenie ze środków publicznych kwot na pokrycie zastępstwa procesowego świadczonego z urzędu. W ocenie Sądu skarżący wykazał zatem jedynie, że nie może ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 ppsa, m. in. zwolnienie od kosztów sądowych. Nie wykazał on natomiast, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w myśl art. 246 § 1 pkt 1 ppsa. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, orzekł, jak w sentencji postanowienia.