I SA/Gl 1514/04

Dnia 1 lipca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA : Przemysław Dumana (sprawozdawca), Asesor WSA : Teresa Randak, Protokolant : Anna Charchuła, po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2005 roku sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej oddala skargę. Pismem z dnia [...] roku A. M. zwrócił się do Wójta Gminy N. z wnioskiem o umorzenie pierwszej raty podatku od nieruchomości za 2004 rok. W uzasadnieniu wniosku podatnik powołał się na niezawinioną i trwającą od dłuższego czasu trudną sytuacją materialną jego rodziny, która uniemożliwia mu zapłacenie należnego podatku od nieruchomości. W związku z powyższym żądaniem organ podatkowy pierwszej instancji zwrócił się do Powiatowego Urzędu Pracy w R., Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. oraz Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. – o udzielenie informacji pozwalających na ustalenie sytuacji materialnej podatnika. Wezwał również A. M. (pismo z dnia [...] 2004 roku) do osobistego stawiennictwa w Urzędzie Gminy w celu złożenia oświadczenia o stanie majątkowym oraz dostarczenia niezbędnej dokumentacji dotyczącej sytuacji finansowej i zdrowotnej podatnika i jego rodziny. Odpowiadając na powyższe pismo A. M. stwierdził, iż "z uwagi na zaszłości, utratę cierpliwości i uzasadniony brak zaufania do organu podatkowego odmawia osobistego stawiennictwa w celu ponownego złożenia oświadczenia o stanie majątkowym", gdyż "informacje te są i figurują namnożone w aktach Urzędu". Jednocześnie w piśmie tym przedstawił miesięczne stałe wydatki rodziny oraz podał wysokość otrzymywanej w poszczególnych miesiącach renty inwalidzkiej. Zaznaczył również, iż wyjaśnienia dotyczące dochodu, zdrowia i majątku rodziny, w tym oświadczenie z dnia [...] 2003 roku są niezmienione i nadal aktualne. Wójt Gminy N., po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] roku, nr [...] częściowo umorzył A. M. zaległość podatkową, stanowiącą I ratę podatku od nieruchomości za rok 2004 w wysokości 100,00 złotych wraz z odsetkami za zwłokę, przy należnej kwocie 131,30 złotych. Wskazano, że podatnikowi w tej sytuacji zostaje do zapłacenia 31,30 złotych podatku z tytułu pierwszej raty. Od powyższej decyzji podatnik wniósł odwołanie, w którym ponownie przedstawił swoją sytuację materialno – rodzinną. Podkreślił, iż "obiektywnie, rzetelnie i dokładnie przedstawiona sytuacja dochodowa rodziny wystarczająco wyraźnie obrazuje rzeczywistą egzystencję i brak jakichkolwiek możliwości płatniczej podatku". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie uwzględniło odwołania i działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, decyzją z dnia [...] roku, nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg zdarzeń. Następnie, odnosząc się do zarzutów odwołania przywołał treść 67 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Organ odwoławczy zaznaczył, iż należy przy tym mieć na względzie, że zasadą jest płacenie podatków, a udzielanie ulg stanowi wyjątek od tej zasady. Stwierdził, że brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że ocena, czy w indywidualnie określonym przypadku zachodzą wymienione w przepisie względy, pozostawiona została uznaniu organów podatkowych. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Wójt Gminy N., dokonując takiej analizy wziął pod uwagę przede wszystkim sytuację podatnika i charakter okoliczności, wskutek których domagał się on umorzenia zaległości i dlatego też częściowo umorzył zaległość, natomiast w pozostałym zakresie odmówił umorzenia. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy dokonał analizy zgromadzonego w sprawie dowodowego w kontekście wystąpienia przesłanek z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Stwierdził mianowicie, że niewątpliwie podatnik korzysta z pomocy państwa i gminy, gdyż środki jakie posiada nie wystarczają na zaspokojenie w całości potrzeb podatnika i jego rodziny. Następnie organ odwoławczy zauważył, że wystąpienie przesłanki "ważnego interesu podatnika" powoduje, że organ podatkowy pierwszej instancji musi na podstawie całokształtu materiału dowodowego rozważyć, czy w rozpatrywanej sprawie umorzenie zaległości jest możliwe, a jeśli tak, to w jakiej części. Przy czym koniecznym jest, aby rozważając wielkość udzielonej ulgi, wziąć pod uwagę również "interes publiczny", przez który należy rozumieć respektowanie wspólnych wartości dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość wobec prawa, zaufanie obywateli do organów władzy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło ponadto uwagę na fakt, że uprawnienia wynikające z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej nie są równoznaczne z obowiązkiem organu podatkowego do pozytywnego rozpatrzenia każdego wniosku i to w całości. Odnosząc się następnie do rozpatrywanej sprawy, organ odwoławczy wskazał, że A. M. od dłuższego czasu znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, uprawniającej go do korzystania z pomocy państwa lub gminy w postaci zasiłków, czyli po stronie podatnika istnieje tzw. "ważny interes". Z kolei organ podatkowy pierwszej instancji przychylając się w każdym roku podatkowym do próśb podatnika i udzielając mu w związku z tym szeregu ulg w postaci umorzenia zaległości podatkowych w całości lub części doprowadził do sytuacji, że podatnik uznał, iż pomoc taka bezwarunkowo mu się należy. W dalszej części uzasadnienia organ podatkowy przypomniał, że w świetle ukształtowanej doktryny i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacyjnej przepisów podatkowych zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, stwierdzenie, że w sprawie występuje np. przesłanka "ważnego interesu strony" – może lecz nie musi prowadzić do pozytywnego dla podatnika rozstrzygnięcia. Wskazał także – powołując się na brzmienie art. 217 Konstytucji R.P., że zwolnienia podmiotowe o charakterze powszechnym mogą być wprowadzone wyłącznie w drodze ustawowej. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy dokonał oceny przeprowadzonego postępowania dowodowego. Stwierdził, że postępowanie to przeprowadzono prawidłowo. Zaznaczył, że organ pierwszej instancji dokonał własnych ustaleń poprzez spisanie protokołu o stanie majątkowym i rodzinnym oraz analizę dochodów (łącznie z otrzymanymi z Opieki Społecznej) i wydatków całej rodziny, a następnie wyjaśnił w decyzji dlaczego umorzył określoną kwotę podatku a w pozostałem zakresie odmówił umorzenia. Kolegium stwierdziło, że zgromadzone informacje o sytuacji rodzinnej i finansowej podatników są na tyle pełne, że pozwalają na wydanie takiej decyzji. Zauważono, iż organ podatkowy pierwszej instancji udzielając A. M. częściowego umorzenia zaległości podatkowych, zobligował tym samym podatnika do poczynienia jakichkolwiek kroków w kierunku zmiany jego trudnej sytuacji życiowej, chociażby poprzez poszukiwanie pracy przez dorosłą córkę bądź żonę. Pokreślił także, że gospodarkę finansową w Gminie prowadzi się na podstawie budżetu, którego podstawowym źródłem są podatki. Odmowa ich uiszczenia przez podatników dysponującymi składnikami majątkowymi podlegającymi opodatkowaniu może spowodować, że organy gmin nie będą udzielać jakichkolwiek świadczeń osobom najbardziej potrzebującym, żyjącym w skrajnej nędzy, chorym, bezradnym życiowo, czyli osobom pozbawionym nie tylko podstawowego źródła utrzymania jak np. renta inwalidzka, ale również lokalu mieszkalnego. W skardze na powyższą decyzję A. M., odnosząc się do częściowego umorzenia zaległości podatkowej przez organ podatkowy pierwszej instancji wskazał, iż "kolejne przeprowadzone postępowanie podatkowe jest nieudolnym zbiorem i szukaniem niepotrzebnego materiału z którego nic nie wynika, a zwłaszcza nie wynika z niego płatnicza zdolność rodziny do zapłacenia podatku". Podkreślił, iż ustawowe kryterium dochodowe (minimum socjalne) ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, które "określa kwotę wystarczającą zarówno do normalnego funkcjonowania organizmu człowieka i ochrony jego zdrowia, jak i na zakup żywności oraz minimalnej ilości nie spożywczych towarów i usług, niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb socjalnych i kulturalnych człowieka", wynosi 316,00 złotych na osobę. Natomiast w jego rodzinie dochód na jedną osobę – z pomocą Państwa – wynosi [...]złotych, a zatem stanowi to [...]% ustalonego wyżej minimum socjalnego. W konkluzji uzasadnienia skargi podniósł, iż "administracja państwowa, która wie o tym, że rodzinie z powodu dochodowego ubóstwa udzielana jest ustawowa, zasiłkowa pomoc państwa w egzystencji – nie może pod żadnym pretekstem tej pomocy państwa odbierać lub ograniczać. Jest to świadome i karygodne okradanie rodziny z niedostatecznych środków do życia". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu objętej skargą decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami). Skarga uzasadniona nie jest, albowiem wbrew jej twierdzeniom, zaskarżona decyzja prawa nie narusza. W rozpatrywanej sprawie decyzja organu pierwszej instancji została wydana w oparciu o przepis art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 z późniejszymi zmianami). Stosownie do tego przepisu organ podatkowy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może na wniosek podatnika umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Słuszną jest zatem teza wynikająca z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, iż decyzje dotyczące umorzenia zaległości podatkowych podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, a ponadto iż obowiązującą w polskim prawie jest zasada obowiązkowego płacenia podatków. Wyjątek od tej zasady Ustawodawca przewidział w przepisie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowa, poprzez dopuszczenie możliwości udzielania pomocy publicznej w postaci umorzenia zaległości podatkowej w wypadku zaistnienia ściśle określonych przesłanek, tj. : ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Każdy z tych warunków samodzielnie, albo też oba łącznie mogą stanowić podstawę umorzenia zobowiązania podatkowego. Zakres uznania administracyjnego nie jest jednak uprawnieniem nieograniczonym. W przeciwnym bowiem wypadku mogłoby to oznaczać dowolność, a nawet samowolność organu przy rozstrzyganiu określonych spraw. Przede wszystkim nie jest oparte o kryterium uznania ustalenie istnienia przesłanek z art. 67 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Użycie przez Ustawodawcę ogólnych zwrotów: "ważny interes podatnika", "interes publiczny" stwarza konieczność dokonania przez organ szerokiej oceny różnych wartości, w tym również systemu ocen pozaprawnych. Granice swobodnego uznania wyznacza choćby interes publiczny, co wiąże się z koniecznością odpowiedzi na pytanie – czy w konkretnym przypadku domaganie się spełnienia obowiązku podatkowego nie będzie sprzeczne z tym interesem. Wbrew stanowisku skarżącego Sąd uznał, iż organy dokonały prawidłowego ustalenia sytuacji materialnej podatnika, w oparciu o zebrany przez siebie materiał dowodowy, a przyjęte w oparciu o ten materiał rozstrzygnięcie nie wykracza poza granice dopuszczalnego uznania administracyjnego. W tym miejscu trzeba podnieść, iż w postępowaniu podatkowym obowiązuje zasada współdziałania strony i organu podatkowego. Oznacza to, iż organ jest wprawdzie obowiązany do wyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy (w tym wypadku sytuacji materialnej podatnika), ale sama strona nie może zachowywać się w postępowaniu biernie, jeżeli podnosi okoliczności, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki podatkowe, a które to okoliczności wymagają weryfikacji przez organ, w ramach obowiązku wynikającego z art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.). Strona, odmawiając udziału w postępowaniu administracyjnym, sama pozbawiła się możliwości przedstawienia organowi podatkowemu dodatkowych argumentów i dowodów, potwierdzających słuszność jej żądania, a organ w takim wypadku obowiązany byłby je rozpatrzyć. W zaistniałej sytuacji organ podatkowy był uprawniony do podjęcia decyzji, w oparciu o zebrany przez siebie materiał dowodowy i nie można podnosić zarzutu, iż nie zostały podjęte wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 Ordynacji podatkowej). Uwzględniając częściowo wniosek strony i dokonując (w 77%) umorzenia zaległości podatkowej organ de facto przyjął, iż zachodziła przesłanka ważnego interesu podatnika. Nie bez znaczenia dla oceny trafności zapadłego rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że decyzja o umorzeniu zaległego podatku ma charakter uznaniowy i musi uwzględniać również ważny interes publiczny, a zatem interes publiczny związany ze ściąganiem należności podatkowych. Trafnie organ odwoławczy zauważył, iż gospodarkę finansową w Gminie prowadzi się na podstawie budżetu, którego podstawowym źródłem są podatki. Odmowa ich uiszczenia przez podatników dysponującymi składnikami majątkowymi podlegającymi opodatkowaniu może spowodować, że organy gmin nie będą udzielać jakichkolwiek świadczeń osobom najbardziej potrzebującym, żyjącym w skrajnej nędzy, chorym, bezradnym życiowo, czyli osobom pozbawionym nie tylko podstawowego źródła utrzymania jak np. renta inwalidzka, ale również lokalu mieszkalnego. Nie można zgodzić się również z tezą, jaka wynika z zarzutów podatnika, iż brak wolnych środków finansowych automatycznie wiązać się winien z przyznaniem ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej. Powyższa okoliczność stanowić może wyłącznie podstawę oceny, czy spełnione są ustawowe przesłanki zastosowania ulgi określone w art. 67 § 1. Natomiast nawet w razie ustalenia, iż warunki takie występują, organ może podjąć decyzję odmowną, podając w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stosowne motywy takiej decyzji. Jak już wcześniej zaznaczono organ podatkowy, dokonując częściowego umorzenia zaległości podatkowej, przyznał iż podatnik znajduje się w sytuacji uzasadniającej udzielenie pomocy publicznej, przewidzianej art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Ograniczenie jednak żądania podatnika do kwoty 100 złotych, przy zobowiązaniu podatkowym wynoszącym 131,30 złotych, zostało we właściwy i wyczerpujący sposób uzasadnione, stąd też ocenę decyzji pierwszoinstancyjnej, dokonaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, należy uznać za prawidłową. Z dotychczasowych spostrzeżeń wynika, że brak jest podstaw do tego, by kwestionować ocenę dokonaną w rozpatrywanej sprawie przez organy podatkowe i dopatrywać się naruszeń prawa, których stwierdzenie skutkować musiałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji. Wyrażone w decyzji stanowisko organu zostało dostatecznie pod względem formalnym uzasadnione. Decyzja ta nie uchybia także przepisom prawa materialnego, gdyż poczynione rozważania należy podzielić. W istocie bowiem trafnych ustaleń organ wysnuł zasadne wnioski. W sumie zatem należało skargę uznać za bezzasadną co skutkować musiało jej oddaleniem na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami).