I SA/Gl 1525/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, Sędzia WSA Beata Machcińska, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego i odmowa uchylenia decyzji w zakresie podatku rolnego za okres od kwietnia do grudnia 2013 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 200 złotych (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. A. Z. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia istnienia przesłanki wymienionej w art. 240 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (obecnie t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1325 – dalej: o.p.) do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Wójta Gminy P. z [...] r. oraz odmawiającą uchylenia dotychczasowej decyzji ostatecznej. 2. Stan sprawy. Postanowieniem z [...] r., [...] Sąd Rejonowy w R. przysądził na rzecz J. i R. M. własność nieruchomości o powierzchni [...] m2, położonej w P., przy ul. [...]. Wobec powyższego, Wójt Gminy P. (dalej: Wójt) wszczął postępowanie w sprawie zmiany wydanego uprzednio dla skarżącego nakazu płatniczego z [...] r. - za 2013 r. Następnie decyzją z [...] r. Wójt zmienił ów nakaz płatniczy w ten sposób, że ustalił na miesiące od stycznia do marca 2013 r. zobowiązanie podatkowe w podatku rolnym od nieruchomości w kwocie [...] zł i stwierdził wygaśnięcie zobowiązania podatkowego za miesiące od kwietnia do grudnia 2013 r. W dniu [...] r. wpłynęło pismo skarżącego kwestionujące prawidłowość wszczęcia postępowania w sprawie zmiany decyzji oraz wskazujące, że postanowienie Sądu z [...] r. zostało uchylone. Zawiadomieniem z [...] r. Starosta R. zawiadomił organ w dniu [...] r. o zmianie ewidencji gruntów i budynków w zakresie zmiany właściciela na podstawie orzeczenia Sądu z [...] r. o przysądzeniu własności nieruchomości na rzecz R. i J. M.. Pismem z [...] r. skarżący przesłał kopię postanowienia Sądu Okręgowego w G. z [...] r. uchylającego wpis z [...] r. do księgi wieczystej spornej nieruchomości. Wobec powyższego Wójt postanowieniem z [...] r. wznowił postepowanie zakończone decyzją ostateczną z [...] r. na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 i 7 o.p. W dniu [...] r. skarżący przesłał pisma Sądu Rejonowego w R. z [...] r. informujące o uchyleniu prawomocnego postanowienia o przysądzeniu własności z [...] r. oraz podniósł, że z dokumentów tych wynika, że R. i J. M. nigdy nie byli właścicielami spornej nieruchomości. W toku postępowania Wójt zwrócił się do Sądu Rejonowego w R. o podanie informacji w zakresie czynności związanych z postanowieniem z [...] r. W dniu [...] r. Sąd Rejonowy w R. Wydział [...] Ksiąg Wieczystych poinformował, że wszczęto z urzędu sprawę w celu wykonania postanowienia Sądu Okręgowego w G.. Nadto przypomniał, że przeciw skarżącemu toczy się nadal postępowanie egzekucyjne, bowiem z Sądu Rejonowego R. Wydział [...] Cywilny wpłynęło pismo o uchyleniu prawomocności postanowienia o przysądzeniu własności z [...] r. W dniu [...] r. do organu wpłynęły zawiadomienia Starosty R. o zmianach danych w ewidencji gruntów i budynków dla nieruchomości zapisanej w KW [...] i dla działki [...] obręb [...]- K., obręb [...] – K. i obręb [...] – P., dokonanych w związku z ujawnieniem w KW postanowienia Sądu Okręgowego w G. z [...] r. W zakresie danych właściciela wpisano skarżącego. Pismem z [...] r. Sąd Rejonowy w R. poinformował organ, że postanowienie o przysądzeniu własności nie zostało uchylone, jednakże jest nieprawomocne. W dniu [...] r. przesłuchano świadków – R. i J. M., którzy zeznali, że nie przypominają sobie, czy składali informację dla podatku od nieruchomości i podatku rolnego. Podali też, że wykorzystywali przez ostatnie lata sporne grunty na cele rolnicze, a w 2019 r. na część gruntów "wszedł" skarżący. R. M. zeznała, że wykorzystywanie gruntów na cele rolnicze nastąpiło od stycznia 2013 r. Dalej Kolegium podkreśliło, że prezentowana decyzja została wydana w trybie nadzwyczajnym. Procedowanie w tym trybie stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych. Zakres postępowania wznowieniowego jest węższy niż postępowania zwyczajnego i ogranicza się do badania podstaw wznowienia. W realiach tej sprawy Kolegium nie dostrzegło istnienia podstawy wznowienia z art. 240 § 1 pkt 5 o.p. jako że nic nie wskazuje, że istnieją okoliczności lub dowody, które istniałyby w dacie wydania decyzji ostatecznej, a nie byłyby znane organowi. Natomiast zdaniem Kolegium zaistniała podstawa wznowienia z art. 240 § 1 pkt 7 o.p. odnosząca się do oparcia decyzji na innej decyzji lub orzeczeniu sądu, które następnie zostały uchylone, zmienione, wygaszone lub stwierdzono ich nieważność w sposób mogący mieć wpływ na treść wydanej decyzji. Przyczyną wydanej decyzji zmieniającej z [...] r. były zmiany własnościowe dla nieruchomości, spowodowane uprawomocnieniem się postanowienia o przysądzeniu własności z [...]r. Zgodnie bowiem z art. 999 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm. – dalej: k.p.c.) prawomocne postanowienie o przysadzeniu własności przenosi własność na nabywcę i jest tytułem do ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w katastrze nieruchomości oraz przez wpis w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu w zbiorze dokumentów. Stosownie do art. 364 § 1 w zw. z art. 13 k.p.c. prawomocność orzeczenia stwierdza na wniosek strony sąd pierwszej instancji w drodze zaskarżalnego postanowienia. Kolegium skonstatowało, że skoro uchylone zostało postanowienie stwierdzające prawomocność postanowienia o przysądzeniu własności z [...] r., to okoliczność ta wywołuje skutki w kontekście art. 999 § 1 k.p.c. a w konsekwencji także w zakresie podmiotu zobligowanego do uiszczenia łącznego zobowiązania pieniężnego. Następnie Kolegium powołało się na regulacje art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (obecnie t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1170, ze zm. u.p.o.l.) oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (obecnie t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 333 u.p.r.) – które zakreślają krąg podatników, w tym właściciela i posiadacza samoistnego. Kolegium podkreśliło znaczenie art. 3 ust. 2 u.p.o.l. oraz art. 3 ust. 2 u.p.r. stanowiących, że jeżeli grunty znajdują się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości i podatku rolnego ciąży na posiadaczu samoistnym. Obowiązek podatkowy posiadacza samoistnego wyprzedza więc obowiązek podatkowy właściciela. Dalej Kolegium przeprowadziło analizę pojęcia "posiadacz samoistny" zawartego w art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (obecnie t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm. - k.c.). Następnie stwierdziło, że nie ma przeszkód, aby uznać, że R. i J. M. posiadali od daty przysądzenia własności status posiadacza samoistnego. Zgodnie bowiem z zeznaniami R. M. użytkowali w sposób samodzielny sporne nieruchomości od stycznia 2013 r. do 2019 r., kiedy to skarżący zajął część gruntów. W związku z postanowieniem o przysądzeniu własności z [...]r. i od daty jego uprawomocnienia mogli uważać się podmiot mający prawa do tej nieruchomości. Tym samym spełnili przesłanki składające się na treść posiadania samoistnego. W konsekwencji, zgodnie z art. 3 ust. 2 u.p.o.l. oraz art. 3 ust. 2 u.p.r. ciążył na nich obowiązek podatkowy w łącznym zobowiązaniu pieniężnym. Dlatego Wójt zasadnie odmówił uchylenia decyzji dotychczasowej w całości, stwierdzając istnienie przesłanek określonych w art. 240 § 1, lecz uznając, że w wyniku uchylenia mogłaby zostać wydana wyłącznie decyzja rozstrzygająca istotę sprawy tak jak decyzja dotychczasowa (art. 245 § 1 ust. 1 pkt 3 lit. a) o.p.). 3.1. W skardze skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji przejęcie błędnych okoliczności faktycznych mających wpływ na treść decyzji; braku uznania zarzutu błędnej podstawy prawnej jako przesłanki do wznowienia postępowania; oparcie stanowiska na korespondencji sądowej nie posiadającej żadnej mocy prawne; pominięcie istotnej okoliczności stanowiącej uznanie za samoistnych posiadaczy R. i J. M. poprzez wskazanie takiej okoliczności poprzez błędne decyzje innych organów oraz samego organu podatkowego. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, bądź w ostateczności o uchylenie tejże decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Z kolei uzasadnienie skargi sprowadza się do kwestionowania prawidłowości nabycia spornej nieruchomości w sądowym postępowaniu egzekucyjnym przez R. i J. M.. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4. Zaskarżona decyzja narusza prawo, jednakże nie z przyczyn wskazanych w skardze. Stosownie bowiem do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm. - p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który w tej sprawie nie ma zastosowania). Sąd z urzędu zatem stwierdził, że organ nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego, czym naruszył art. 187 § 1 i art. 191 o.p. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. 5. Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wójta stwierdzając, że co prawda wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania z art. 240 § 1 pkt 7 o.p. jednakże w wyniku uchylenia decyzji ostatecznej z [...] r. mogłaby zostać wydana wyłącznie decyzja rozstrzygająca istotę sprawy tak jak decyzja dotychczasowa (art. 245 § 1 ust. 1 pkt 3 lit. a. o.p.). Zdaniem Kolegium pomimo ustalenia, że J. M. i R. M. nie byli właścicielami opodatkowanej nieruchomości w okresie od kwietnia do grudnia 2013 r. (wobec tego, że jednak nie uprawomocniło się postanowienie z [...] r. o przysądzeniu na ich rzecz własności tejże nieruchomości), to jednak, jako jej posiadacze samoistni, powinni zostać uznani za podatników. Od stycznia 2013 r. użytkowali bowiem w sposób samodzielny sporne nieruchomości. Jednocześnie Kolegium przyjęło, że nie ma podstaw do przypisania R. i J. M. statusu podatnika spornej nieruchomości w okresie od stycznia do marca 2013 r. W tym zakresie obowiązek podatkowy należy przypisać skarżącemu, jako jej właścicielowi. W tym miejscu Sąd stwierdza, że argumentacja Kolegium jest niekonsekwentna. Z jednej strony organ przyjął, że R. i J. M., jako posiadacze samoistni użytkowali przedmiotową nieruchomość w 2013 r. dopiero od marca 2013 r., bo to powoduje, że ich obowiązek podatkowy powstał od kwietnia 2013 r. (art. 6 ust. 1 u.p.o.l.). Z drugiej, organ przyjął zaś, że użytkowali ją już od stycznia 2013 r. Ten ostatni fakt organ ustalił na podstawie zeznań R. M.. Zdaniem Sądu, Kolegium nie wyjaśniło, dlaczego przyjmując, iż R. i J. M., choć użytkowali nieruchomość już w styczniu 2013 r. to dopiero później można im przypisać status posiadaczy samoistnych i w konsekwencji, dopiero od kwietnia 2013 r. status podatnika. W okresie od stycznia do marca 2013 r. za podatnika należy zaś traktować jeszcze skarżącego. W szczególności organ w żaden sposób nie wyjaśnił, z czego wynika rozróżnienie w sposobie władania przez nich gruntem, w okresie od stycznia do marca 2013 r. i od kwietnia do grudnia 2013 r. Podstawa do takiego rozróżnienia mogłaby wynikać ze stwierdzenia prawomocności postanowienia z [...] r. o przysądzeniu własności na rzecz R. i J. M.. Jednakże z dotychczasowej relacji tych osób ona nie wynika. Przeciwnie, w tym zakresie R. M. wskazała na styczeń 2013 r. co wiąże się z datą wydania postanowienia o przysądzeniu własności, a nie z datą stwierdzenia jego prawomocności. Sąd akcentuje, że z protokołu zeznań R. i J. M. takie rozróżnienie w sposobie władania nieruchomością nie wynika. R. M. zeznała, że w grudniu 2012 r. i styczniu 2013 r. nabyła z mężem przedmiotową nieruchomość. Z kolei J. M. podał, że wraz z żoną nabył nieruchomość, która w ciągu ostatnich lat, była wykorzystywana przez niego i przez jego żonę na cele działalności rolniczej. W tym stanie materiału dowodowego ustalenie Kolegium, że R. i J. M. można przypisać status posiadaczy samoistnych tej nieruchomości tylko od marca 2013 r. jest dowolne, jako nie poparte materiałem dowodowym. Przecież R. M. zeznała, że nieruchomość wraz z mężem nabyła już w grudniu 2012 r. i styczniu 2013 r. – co wskazuje (ale tego nie przesądza), że M. faktycznie tą nieruchomością władali już w grudniu 2012 r., a w każdym razie w styczniu 2013 r. a więc w miesiącu wydania tylko postanowienia o przysądzeniu własności. Pomimo tego, że Kolegium zawarło trafne uwagi co do wykładni pojęcia "posiadacz samoistny" w rozumieniu art. 336 k.c., nie poczyniło ich należytej aplikacji na grunt tejże sprawy. Zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel, zaś posiadaczem zależnym ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą. Posiadanie konstytuowane jest dwoma elementami składowymi, które muszą wystąpić jednocześnie, tj. corpus possessionis, czyli faktyczne władztwo nad rzeczą (element obiektywny posiadania), i animus possidendi, czyli wola posiadania (element subiektywny czy psychiczny posiadania). Posiadacz samoistny "wykonuje uprawnienia" składające się na treść prawa własności (art. 140 k.c.), czyli korzysta z rzeczy z wyłączeniem innych osób, pobiera pożytki i dochody, a także uważa się za uprawnionego do rozporządzenia nią. Uznaje się, że posiadanie ma charakter samoistny, gdy posiadacz wykonywał czynności faktyczne sygnalizujące samodzielny, rzeczywisty, niezależny od woli innej osoby stan władztwa, a jego dyspozycje swą treścią odpowiadałyby dyspozycjom właściciela. Należy podkreślić, że dla istnienia posiadania samoistnego nie jest istotne, czy posiadacz rzeczywiście ma uprawnienia właścicielskie, a także czy wie o przysługiwaniu mu bądź o braku takich uprawnień. Posiadanie zależne (niewłaścicielskie) jest natomiast wykonywane w zakresie prawa, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą, ale nie jest to prawo własności (np. użytkowanie, zastaw, najem, dzierżawa, użyczenie), choćby prawo to nie przysługiwało posiadaczowi. Biorąc zatem pod uwagę ostatnio poczynione spostrzeżenia w zakresie przesłanek i charakteru posiadania samoistnego i zależnego Sąd stwierdza, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na zajęcie stanowiska, od kiedy R. i J. M. można przypisać status posiadacza samoistnego. Ich przesłuchanie w dniu [...] r. było zbyt powierzchowne. W toku postępowania ponownego zadaniem organu będzie uzupełniające przesłuchanie tych osób, w celu wyjaśnienia następujących okoliczności. W pierwszym rzędzie należy ustalić, kiedy R. i J. M. weszli we władztwo spornej nieruchomości (corpus possessionis). Czy nastąpiło to po wydaniu postanowienia z [...] r. o przysądzeniu własności, lecz jeszcze przed stwierdzeniem jego prawomocności, albo może nawet jeszcze wcześniej, czy przeciwnie - dopiero po stwierdzeniu jego prawomocności (następnie uchylonym). Nie można bowiem wykluczyć, że R. i J. M. fatycznie zajęli sporną nieruchomość jeszcze przed stwierdzeniem prawomocności (następnie uchylonego) postanowienia o przysądzeniu własności i już w tym czasie, np. w grudniu 2012 r. lub styczniu 2013 r. realizowali wobec niej wolę wykonywania uprawnień właścicielskich. Wówczas, już w tym czasie, można by było uznać ich za posiadaczy samoistnych, a zatem podatników. Asumpt do takiej konstatacji wyraźnie wynika z dotychczasowych, aczkolwiek szczątkowych co do meritum, zeznań R. i J. M.. W takiej zaś sytuacji prawnej, nie mowy o zastosowaniu art. 245 § 1 ust. 1 pkt 3 lit. a) o.p. ponieważ decyzja wydana w wyniku uchylenia byłaby inna niż decyzja dotychczasowa. Nie można również wykluczyć i takiej sytuacji, że R. i J. M. faktycznie zajęli sporną nieruchomość dopiero po stwierdzeniu prawomocności w marcu 2013 r. postanowienia z [...] r. o przysądzeniu własności. Ich relacje w protokołach z [...] r. wskazujące na grudzień 2012 r. lub styczeń 2013 r. są tylko po prostu nieprecyzyjne, wywołane przez upływ czasu. W takim przypadku, mając na uwadze art. 6 ust. 1 u.p.o.l. rzeczywiście istniałyby podstawy do zastosowania art. 245 § 1 ust. 1 pkt 3 lit. a) o.p. Wreszcie, możliwa jest i taka sytuacja prawna, że R. i J. M. sporny grunt zajęli przed stwierdzeniem w marcu 2013 r. prawomocności postanowienia o przysądzeniu własności, ale do czasu tegoż stwierdzenia nie uważali się za jego właścicieli, co odpowiadałoby posiadaniu zależnemu, a nie samoistnemu, co również nie czyniłoby z nich podatników w okresie posiadania zależnego. Jednak powyższe możliwości nie zostały przez organ wyjaśnione na tyle, aby stwierdzić, która z nich faktycznie w tej sprawie zaistniała. Nie zostało więc należycie przeprowadzone postępowanie dowodowe, co obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania bezpośrednio wynikają z powyższych rozważań Sądu. Przy czym, w celu ustalenia okresu posiadania spornej nieruchomości oraz jego charakteru (samoistne, zależne) przez R. i J. M., organ może przeprowadzić inne dowody, poza przesłuchaniem tych osób, wszelkie, które uzna za pożyteczne dla wyjaśnienia stanu sprawy. 6. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 1 i art. 210 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną na posiedzeniu niejawnym kwotę 200 zł złożył się tylko wpis, ponieważ skarżący działający osobiście, nie wykazał, że poniósł inne koszty niezbędne do celowego dochodzenia jego praw.