I SA/Gl 153/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu radcy prawnego P.S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 marca 2018 r. o oddaleniu wniosku o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi Z.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 27 marca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił radcy prawnemu P.S. – pełnomocnikowi skarżącej Z.B., ustanowionemu z urzędu, przyznania wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. Pismem z dnia 27 stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżącej, ustanowiony w ramach prawa pomocy, wniósł o przyznanie kosztów udzielonej pomocy prawnej, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części. Do wniosku załączył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku oddalającego skargę w niniejszej sprawie. Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej obejmował również koszt przejazdu do Sądu celem złożenia opinii oraz koszty korespondencji kierowanej wcześniej do Sądu i związanej z doręczeniem odpisu opinii stronie. Dnia 19 marca 2018 r. stwierdzono, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie została sporządzona z zachowaniem należytej staranności, w wyniku czego wystąpiono do Okręgowej Izby Radców Prawnych o wyznaczenie nowego pełnomocnika dla skarżącej. Postanowieniem z dnia 27 marca 2018 r. referendarz sądowy oddalił wniosek radcy prawnego P.S. o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej. W uzasadnieniu tego postanowienia referendarz sądowy podnosił, że pomoc prawna udzielona z urzędu musi spełniać określone standardy profesjonalizmu i staranności, co nie pozwala przyznać wynagrodzenia za czynności nieodpowiadające tym wymogom, w szczególności za sporządzenie środków zaskarżenia nieskutecznych wyłącznie z przyczyn leżących po stronie pełnomocnika. Ponadto rozpoznający wniosek wskazywał, że nie było konieczności, aby pełnomocnik odbywał podróż do Sądu celem złożenia opinii, skoro pozostałe pisma przesyłał pocztą, nadto nie może zostać zwrócony wydatek poniesiony na doręczenie stronie odpisu opinii, która pozbawiona była wartości procesowej. Z kolei koszt korespondencji skierowanej do Sądu, jako wydatek drobny i zwykle występujący przy okazji postępowania sądowego, powinien być pokryty z opłaty, jaką przyznano pełnomocnikowi wcześniejszym postanowieniem z dnia 5 grudnia 2017 r. W sprzeciwie od powyższego postanowienia radca prawny wniósł o jego zmianę przez Sąd, o wstrzymanie jego wykonalności, przyznanie od Skarbu Państwa kosztów niepłaconej pomocy prawnej, tj. sprzeciwu oraz sporządzenia opinii o nie stwierdzeniu podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, wniósł również w szczególności o doręczenie kopii (odpisów) protokołu z posiedzenia niejawnego z dnia 27 marca 2018 r. oraz protokołu z posiedzenia w przedmiocie rozpoznania jego sprzeciwu. Pełnomocnik zarzucił postanowieniu referendarza naruszenie art. 250 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: P.p.s.a.), względnie § 4 tego przepisu, w związku z art. 250 § 1 P.p.s.a., oraz § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. Naruszenie powyższe miało zdaniem pełnomocnika miejsce przez przyjęcie, że: uwzględnienie wniosku pełnomocnika o przyznanie wynagrodzenia jest wykluczone, pełnomocnik nie wykazał się należytą starannością, opinia pozbawiona była wartości procesowej, w efekcie – nie przysługuje mu wynagrodzenie za instancję drugą, w tym nawet za koszt korespondencji. Uzasadniając w sposób obszerny sprzeciw pełnomocnik podnosił, iż referendarz sądowy "jak można sądzić bezzasadnie przyjął inter alia, że przyznanie wnioskowanego wynagrodzenia jest wykluczone, że pełnomocnik nie wykazał się należytą starannością". Zdaniem wnoszącego sprzeciw, referendarz nadmienił jedynie bardzo ogólnie, że dnia 19 marca 2018 r. stwierdzono, iż opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie została sporządzona z zachowaniem należytej staranności, w wyniku czego wystąpiono do Okręgowej Izby Radców Prawnych o wyznaczenie nowego pełnomocnika dla skarżącej. Pełnomocnik podniósł, że organem właściwym do stwierdzenia, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności jest sąd w znaczeniu procesowym, a kompetencji takich nie można przyznać przewodniczącemu ani tym bardziej referendarzowi sądowemu. Następnie pełnomocnik zaznaczył, że nie można zgodzić się z daleko uznaniową konstatacją, iż pomoc prawna z urzędu (opinia) nie spełniała wymogów profesjonalizmu i staranności. Wskazywał, że wykonał w sprawie wszystkie czynności, jakie na obecnym etapie postępowania były możliwe, z zachowaniem niezbędnego poziomu profesjonalizmu, uwzględniając przy tym znaczny nakład pracy. Powołując się na literaturę przedmiotu zaznaczył również, że ocena podstaw kasacyjnych ma zawsze, nawet w najbardziej oczywistych przypadkach, charakter subiektywny i nie może decydować o dyskwalifikacji opinii w kontekście przesłanki z art. 177 § 5 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że w myśl art. 250 § 1 P.p.s.a. wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Z kolei stosownie do § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715, dalej w skrócie: rozporządzenie), koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: opłatę ustaloną zgodnie z jego przepisami (pkt 1) oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego (pkt 2). Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia, opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynoszą 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Zaznaczyć jednocześnie należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 P.p.s.a., jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną (por. postanowienia NSA: z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 720/04; z dnia 16 czerwca 2010 r. sygn. akt II FZ 143/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2015r. sygn. akt I GSK 2012/13, LEX nr 1748630; postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2014 r. sygn. akt I OZ 1226/13, LEX nr 1452190). Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu (referendarza sądowego) ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, ONSAiWSA 2005/5/93). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy zaznaczyć, że zasadnie referendarz sądowy przyjął w zaskarżonym postanowieniu, iż wykluczone jest uwzględnienie wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w zakresie sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz kosztów przejazdu pełnomocnika do Sądu celem złożenia opinii i kosztów korespondencji. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że w rozpatrywanej sprawie uznano, iż opinia pełnomocnika o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. Pełnomocnik nie dokonał bowiem analizy wyroku tut. Sądu pod kątem podstaw kasacyjnych, natomiast zupełnie bezpodstawnie zarzucił Sądowi brak powołania w wyroku art. 174 P.p.s.a. określającego podstawy kasacyjne, traktując to jako uchybienie procesowe. Opinia ta zawiera nadto w przeważającej części stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku a nie jego analizę pod kątem przesłanek z art. 174 P.p.s.a. (por. pismo sędziego sprawozdawcy z dnia 19 marca 2018 r., w aktach sprawy). Pełnomocnik nie wykazał się zatem należytą starannością, co wyklucza możliwość przyznania mu wynagrodzenia za sporządzenie opinii, pozbawionej wartości procesowej i nie spełniającej określonych standardów profesjonalizmu, jakich wymagać należy od radcy prawnego. Brak było jednocześnie podstaw do zwrotu pełnomocnikowi kosztów złożenia opinii oraz kosztów korespondencji, o co wnosił, bowiem koszty korespondencji, jako wydatki drobne i zwykle występujące przy okazji postępowania sądowego, co do zasady pokrywane są z przyznawanego wynagrodzenia (por. postanowienie NSA z 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 31/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie wynagrodzenie takie zostało pełnomocnikowi przyznane postanowieniem z dnia 5 grudnia 2017 r. Końcowo należy zauważyć, że brak jest podstaw prawnych do rozpoznania zawartego w sprzeciwie wniosku pełnomocnika o wstrzymanie wykonalności zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Zgodnie bowiem z cytowanym już wyżej art. 260 § 2 P.p.s.a. wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków, wstrzymuje jego wykonalność. Brak jest również podstaw do przyznania wnioskowanych w sprzeciwie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w zakresie tego sprzeciwu, albowiem przepisy cytowanego wyżej rozporządzenia nie zawierają regulacji w tej materii, nadto wynagrodzenie przysługuje za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 marca 2018 r. odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 260 § 1, § 2 i § 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.