I SA/Gl 155/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopada 2023 r. sprawy ze skargi T. Sp. z o.o. w R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 17 listopada 2022 r. nr 2401-IOV3.4103.93.2022.8/DAG UNP: 2401-22-258270 w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2019 r. postanawia odrzucić skargę. Zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia 17 listopada 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej w skrócie: "DIAS") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia 8 czerwca 2022 r. o przedłużeniu T. Sp. z o.o. w R. (dalej w skrócie: "skarżąca", "Spółka") terminu zwrotu kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2019 r. Pismem procesowym z dnia 28 grudnia 2022 r. adwokat D.S. (dalej także w skrócie: "kurator") wniósł skargę na powyższe postanowienie organu drugiej instancji, deklarując, że jest kuratorem skarżącej. W oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 2 lutego 2023 r. ww. kurator został wezwany do uzupełnienia braku formalnego skargi przez złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego sposób reprezentacji strony skarżącej (odpis z KRS), w szczególności wykazującego umocowanie kuratora do reprezentowania Spółki (odpis postanowienia Sądu Rejonowego w G. [...] Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt [...]), zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W wezwaniu doręczonym adresatowi w dniu 23 lutego 2023 r. pouczono stronę skarżącą, że należy je wykonać w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Przy piśmie procesowym z dnia 2 marca 2023 r. kurator przedłożył: 1) kopię postanowienia referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w G.[...] Wydziale Gospodarczym Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt [...], na mocy którego: a) na podstawie art. 42 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (obecnie - Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm.; dalej: "k.c.") został ustanowiony kuratorem skarżącej w celu podjęcia (w terminie dwunastu miesięcy od dnia wydania postanowienia) wszelkich czynności zmierzających do powołania albo uzupełnienia składu zarządu skarżącej, a w razie potrzeby – jej likwidacji; b) na podstawie art. 138 § 3 w związku z art. 138d § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (obecnie Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm.) został ustanowiony pełnomocnikiem ogólnym skarżącej celem reprezentowania skarżącej w prowadzonych wobec niej kontrolach podatkowych i postępowaniach podatkowych (w tym postępowaniach odwoławczych) oraz w innych sprawach należących do właściwości organów podatkowych; 2) wydruk dokumentu (informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców ze stanem na dzień 2 marca 2023 r.), z którego wynikało w szczególności, że: a) organem uprawnionym do reprezentacji skarżącej jest jej zarząd; b) nikt nie wchodzi w skład tego organu; c) wspólnikami skarżącej pozostają S. T. i D. T.; d) adres skarżącej został wykreślony; e) żaden z ustanowionych dla skarżącej kuratorów nie został umocowany do działania w jej imieniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z tych względów, na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 10 marca 2023 r., zobowiązano kuratora, działając w oparciu o art. 31 § 1 P.p.s.a., do przedłożenia dokumentu, z którego wynika umocowanie kuratora do reprezentowania skarżącej Spółki przed sądami administracyjnymi. W wezwaniu doręczonym adresatowi w dniu 20 kwietnia 2023 r. zakreślono termin 3 miesięcy, pod rygorem odrzucenia skargi (art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a.). W piśmie dnia 10 maja 2023 r. adwokat D.S. sformułował wniosek o ustanowienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kuratora procesowego dla skarżącej względnie zwrócenie się do Sądu Rejonowego w G. o ustanowienia kuratora dla skarżącej celem reprezentowania jej interesów w zakresie złożenia skargi inicjującej niniejsze postępowanie oraz w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi. W motywach wniosku zaakcentował, że czas, na jaki został ustanowiony kuratorem skarżącej, został przedłużony do dnia 10 marca 2024 r. na mocy postanowienia referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w G. [...] Wydziale Gospodarczym Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 16 marca 2023 r., sygn. akt [...], którego odpis załączył. Dalej podkreślił, że nie istnieje możliwość uzupełnienia braków w składzie zarządu skarżącej i oznajmił, że czynności podejmowane przezeń w tym przedmiocie okazały się nieskuteczne wobec postawy udziałowców, którzy niezmiennie uważają, że sprzedali swe udziały, mimo że nie są w stanie tego wykazać. Na dowód tego przedłożył kopię korespondencji z tymi osobami, którą załączył na poparcie wniosku, jaki w przedmiocie likwidacji skarżącej i ustanowienia dla niej likwidatora złożył w dniu 10 marca 2023 r. w Sądzie Rejonowym w G.. Na koniec przedstawił również odpis postanowienia referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w Gl. [...] Wydziale Gospodarczym Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 17 kwietnia 2023 r., sygn. akt [...]. Orzeczeniem tym oddalono jego wniosek z dnia 10 kwietnia 2023 r., w którym, jako kurator skarżącej, domagał się rozszerzenia swego umocowania w ten sposób, by obejmowało ono również inicjowanie postępowań sądowoadministracyjnych w imieniu skarżącej i reprezentowanie skarżącej w toku tych postępowań. U podstaw tego rozstrzygnięcia legło stwierdzenie braku legitymacji ustanowionego kuratora spółki do wystąpienia z takim żądaniem. Pismem doręczonym adresatowi w dniu 10 lipca 2023 r. poinformowano kuratora, że kuratora dla strony niemającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania, ustanawia sąd na wniosek strony przeciwnej (art. 30 § 1 P.p.s.a.). W piśmie procesowym z dnia 13 lipca 2023 r. kurator Spółki zwrócił się do Sądu o wystąpienie do DIAS o wskazanie, czy składa on wniosek o ustanowienie kuratora w trybie art. 30 § 1 P.p.s.a. Podkreślił, że brak podjęcia takich działań może skutkować realnym pozbawieniem Spółki prawa do Sądu i tym samym rozpoznania jej sprawy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Odpis ww. pisma kuratora Sąd doręczył stronie przeciwnej w dniu 30 sierpnia 2023 r. Odpowiadając na ww. wniosek kuratora, DIAS zauważył (patrz pismo z dnia 5 września 2023 r.), że w sprawie nie występuje przesłanka, o której mowa w art. 30 § 1 P.p.s.a., w szczególności organ nie podejmuje wobec skarżącej żadnej czynności niecierpiącej zwłoki. Organ zauważył nadto, że nie istnieje w tej sprawie przeszkoda dla ustanowienia kuratora na zasadach ogólnych, jak też zmiany zakresu umocowania kuratora na postawie art. 603 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego. Odpis ww. odpowiedzi DIAS doręczono kuratorowi Spółki w dniu 16 października 2023 r. Wspomnieć w tym miejscu trzeba, że w repertorium Wydziału I tutejszego Sądu zarejestrowanych zostało kilka spraw Spółki, w których zaistniała tożsama sytuacja procesowa, w tym w sprawach: I SA/Gl 1577/22 i I SA/Gl 1578/22. Postanowieniami z dnia 7 listopada 2023 r. Sądu odrzucił skargi w obu ww. sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Uzasadniając przyjętą konkluzję należy w punkcie wyjścia odnotować, że stosownie do art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Zgodnie z kolei z art. 58 § 2 p.p.s.a. odrzucenie skargi z powyższego powodu nastąpi dopiero wówczas, gdy brak nie zostanie uzupełniony. Natomiast w myśl art. 31 § 1 P.p.s.a. jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. W przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się do właściwego sądu opiekuńczego. W okolicznościach analizowanego przypadku nie budzi wątpliwości, że skarga inicjująca przedmiotowe postępowanie sądowoadministracyjne została wniesiona przez osobę, która nie wykazała swojego umocowania do działania w imieniu skarżącej ani w momencie składania skargi, ani na późniejszym etapie postępowania, w szczególności nie uczyniła tego w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi. Z uwagi na tożsamość zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym, w dalszej części rozważań Sąd obszernie nawiąże do rozważań przyjętych we wspomnianych wcześniej orzeczeniach z dnia 7 listopada 2023 r., co podyktowane jest m.in. koniecznością zachowania elementarnej jednolitości orzeczniczej, nakazującej jednakowe rozstrzyganie tych samych okoliczności faktycznych. Nawiązując zatem do ww. postanowień Sądu należy podkreślić, że z dokumentów zgromadzonych w aktach tej sprawy wynika, że adwokat D.S. został ustanowiony kuratorem Spółki w celu podjęcia wszelkich czynności zmierzających do powołania albo uzupełnienia składu jej zarządu, a w razie potrzeby – jej likwidacji. Ponadto umocowano go do reprezentowania skarżącej w prowadzonych wobec niej kontrolach podatkowych i postępowaniach podatkowych (w tym postępowaniach odwoławczych) oraz w innych sprawach należących do właściwości organów podatkowych. Niewątpliwie w zakresie tym nie mieściło się więc upoważnienie do działania w imieniu skarżącej w postępowaniu sądowoadministracyjnym i stan ten nie uległ zmianie także obecnie. W świetle bowiem danych ujawnionych w rejestrze przedsiębiorców umocowanie adwokata D. S. jako kuratora skarżącej zostało wprawdzie rozszerzone postanowieniem Sądu Rejonowego w G. [...] Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 2 sierpnia 2023 r., sygn. akt [...]. Na tej podstawie został on jednak upoważniony do reprezentacji skarżącej we wszelkich prowadzonych wobec niej postępowaniach administracyjnych i sądowych postępowaniach odwoławczych od decyzji administracyjnych w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nadal zatem poza zakresem umocowania pozostała reprezentacja w sprawach sądowoadministracyjnych. Wymaga nadto odnotowania, że fakt ustanowienia adwokata D. S. kuratorem skarżącej w celu podjęcia wszelkich czynności zmierzających do powołania albo uzupełnienia składu jej zarządu świadczy o tym, że już w chwili wniesienia skargi skarżąca takiego zarządu nie miała. Potwierdzają to zresztą dane z rejestru przedsiębiorców. Wynika z nich bowiem, że stan ten trwa nieprzerwanie co najmniej od dnia 14 maja 2020 r., kiedy to wykreślono ostatniego z dotychczas ujawnionych członków jej zarządu. Z drugiej strony te same dane rejestrowe wskazują na to, że wspólnikami skarżącej niezmiennie pozostają S. T. i D. T.. Istnieją zatem osoby zdolne do powołania zarządu skarżącej. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że wpisy do rejestru przedsiębiorców korzystają z domniemania prawdziwości, a to stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2023 r., poz. 685 ze zm.). Rzecz jasna domniemanie to jest wzruszalne, niemniej jednak w rozpatrywanym przypadku nie zostało wzruszone. W tym względzie ujawnieni wspólnicy skarżącej powoływali się co prawda na to, że wspólnikami tymi już nie są, gdyż sprzedali swe udziały. Okoliczności te, jak przyznał sam kurator skarżącej, nie zostały jednak w żaden sposób wykazane ani nawet uwiarygodnione. Zarazem żadnych innych okoliczności wskazujących na brak możliwości powołania zarządu nie wskazano. Na gruncie poczynionych wyżej uwag uznano, że ujawnieni wspólnicy Spółki nie wykazali braku zdolności do powołania jej zarządu. Skutkować to musiało przyjęciem, że braki w składzie tego organu dają się uzupełnić, jak tego wymaga art. 31 § 1 P.p.s.a., co skądinąd dostrzegł także DIAS. W dalszej kolejności, zgodnie z brzmieniem tego przepisu, determinowało to konieczność wyznaczenia terminu do ich uzupełnienia i zakomunikowania tego adwokatowi D. S. jako temu podmiotowi (kuratorowi skarżącej), który skargę wniósł. Jako że wystosowane w tym przedmiocie wezwanie zostało mu doręczone w dniu 20 kwietnia 2023 r., ostatnim dniem trzymiesięcznego terminu do jego wykonania był czwartek 20 lipca 2023 r. Termin ten upłynął jednakowoż bezskutecznie, skargę należało zatem odrzucić stosownie do art. 58 § 1 pkt 5 w związku z art. 58 § 2 p.p.s.a. Wymaga też podkreślenia, że przeszkodą do podjęcia tej kwalifikacji nie mogło być złożenie przez kuratora wniosków, z których jeden dotyczył ustanowienia dla skarżącej kuratora przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, a drugi – zwrócenia się przez ten Sąd do Sądu Rejonowego w G. o ustanowienie takiego kuratora. W toku postępowania kurator wskazał wyłącznie na jedną z podstaw prawnych złożonych przez siebie wniosków, a mianowicie art. 30 § 1 P.p.s.a. Przepis ten nie ma jednakże zastosowania w niniejszym przypadku. Zgodnie bowiem z jego brzmieniem, ustanowienie kuratora dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania następuje na wniosek strony przeciwnej. Sytuacja taka nie ma miejsca w niniejszym przypadku, wszak DIAS nie znalazł podstaw faktycznych do zastosowania tego przepisu. Poza tym dochodzi do niego tylko w przypadku podejmowania czynności niecierpiącej zwłoki, co także nie miało miejsca. Z ostrożności procesowej należy zauważyć, że w omawianym przypadku nie ma także zastosowania art. 80 P.p.s.a., z którego wynika, że ustanowienie dla jednostki organizacyjnej kuratora następuje wtedy, gdy jednostka ta nie ma organów albo jej organy są nieznane z siedziby. Mowa tu jednak o kuratorze do doręczeń (zob. art. 78 P.p.s.a.), a zatem instytucji, której zastosowanie w analizowanym przypadku byłoby zbędne z uwagi na to, że skarga została wniesiona przez kuratora, a zatem osobę, której adres jest znany. Z kolei art. 42 § 1 k.c. wskazuje co prawda na konieczność ustanowienia kuratora dla osoby prawnej, która nie może być reprezentowana lub prowadzić swoich spraw ze względu na brak organu albo brak w składzie organu uprawnionego do jej reprezentowania. W odniesieniu do podmiotu inicjującego postępowanie sądowoadministracyjne warunek ten należy jednak uznać za spełniony jedynie wtedy, gdy braków tych nie jest on w stanie uzupełnić we własnym zakresie. Trudno bowiem nie zauważyć, że odmienna wykładnia tego przepisu niweczyłaby sens art. 31 § 1 P.p.s.a., a ponadto prowadziłaby do wyręczania osób odpowiedzialnych za powołanie organów jednostek organizacyjnych w obowiązku zapewnienia tym podmiotom zdolności funkcjonowania w obrocie prawnym w sytuacji, gdy to nie przeciwko tym podmiotom, lecz na ich rzecz dane postępowanie zostało wszczęte. Wniosek o ustanowienia kuratora dla skarżącej Spółki nie mógł zatem odnieść zamierzonego skutku ani nawet uchronić wnoszącego skargę przed następstwem upływu terminu do uzupełnienia braków w składzie organów uprawnionych do reprezentacji skarżącej. Wobec tego skarga podlegała odrzuceniu i stąd wydanie niniejszego orzeczenia stało się konieczne, co też orzeczono w części dyspozytywnej, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. w zw. z art. 58 § 2 tej ustawy.