I SA/Gl 1565/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Sędzia WSA Monika Krywow, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 maja 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 września 2023 r. nr SKO.FE/41.4/82/2023/19864 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Postanowieniem z 29 września 2023 r. nr SKO/FE/41.4/82/2023/19864 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO, Kolegium) ‒ działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej u.p.e.a.) – po rozpoznaniu zażalenia J. S. (dalej zobowiązany, skarżący) utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta Miasta R. (organ I instancji) z 10 sierpnia 2023 r., nr [...] odmawiającego wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Kolegium przedstawiło następujący stan faktyczny i prawny. Decyzją Prezydenta Miasta R. z 23 stycznia 2007 r. (doręczoną 25 stycznia 2007 r.) ustalono podatnikowi J. S. wysokość zobowiązania podatkowego dotyczącego nieruchomości położonej w R. z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2002- 2006, w łącznej kwocie 51.271,20 zł. W związku z brakiem zapłaty całości podatku, co dotyczyło zaległości za lata 2004-2006, Prezydent Miasta wystawił 13 czerwca 2007 r. tytuł wykonawczy o nr SW1/158/2007. Tytułowi nadano 13 czerwca 2007 r. klauzulę o skierowaniu do egzekucji, a następnie wszczęto postępowanie egzekucyjne. Tytuł wykonawczy doręczono zobowiązanemu 10 lipca 2007 r. Zobowiązany pismem z 21 marca 2023 r. wniósł, za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w R., zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego SW1/158/2007 z 13 czerwca 2007 r., dotyczący wszczęcia egzekucji administracyjnej pomimo nieistnienia obowiązku. Wniósł "o umorzenie egzekucji administracyjnej w zakresie wyznaczonym tytułem egzekucyjnym SW1/158/07 UM R. oraz zawieszenie postępowania egzekucyjnego w zakresie objętym ww. tytułem egzekucyjnym do czasu rozpatrzenia sprzeciwu". Organ I instancji działając jako wierzyciel postanowieniem z 18 maja 2023 r., oddalił zarzut. Kolegium – rozpatrując zażalenie zobowiązanego – postanowieniem z 7 lipca 2023 r. uchyliło zaskarżone postanowienie. Stwierdziło, że postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte i nie zostało zakończone przed dniem wejścia w życie znowelizowanych przepisów u.p.e.a. (w tym art. art. 33 § 5 u.p.e.a.). W konsekwencji do oceny terminowości wniesienia zarzutu zastosowanie znajduje art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. obowiązujący w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Kolegium zaleciło, aby ponowie rozpatrując sprawę wierzyciel zastosował właściwe przepisy dla oceny dopuszczalności i terminowości wniesionego zarzutu, co pociąga ocenę istotnych z punktu widzenia tych przepisów ustaleń. Organ I instancji postanowieniem z 10 sierpnia 2023 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu zobowiązanego dotyczącego egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z 13 czerwca 2007 r. (doręczonego 10 lipca 2007 r.), ze względu na uchybienie terminu do jego wniesienia wyznaczonego w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Zobowiązany w zażaleniu zarzucił, że ww. postanowienie wydane zostało z naruszeniem 1) art. 33 § 1, § 2 pkt 1 oraz § 5 u.p.e.a.; 2) art. 13 u. 2 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw; 3) art. 77 k.p.a. Powtórzył argumentację ukierunkowaną na wykazanie nieistnienia dochodzonego obowiązku kwestionując zasadność i prawidłowość nałożenia na zobowiązanego ciężaru podatkowego w drodze decyzji Prezydenta Miasta z 23 stycznia 2007 r. SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Powołało art. 13 § 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070, dalej ustawa nowelizująca) i wskazało, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie u.p.e.a. i niezakończonych przed dniem wejścia w życie noweli do ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z art. 29 wspomnianej noweli z 11 września 2019 r. zmienione przepisy weszły w życie po upływie 9 miesięcy od jej publikacji w Dzienniku Ustaw, to jest z dniem 30 lipca 2020 r. Do postępowań egzekucyjnych wszczętych po tej ostatniej dacie zastosowanie znajduje nowa regulacja. Powołując art. 26 § 5 u.p.e.a. uznało, że istotne jest ustalenie znaczenia momentu wszczęcia egzekucji. W niniejszej sprawie wobec wszczęcia postępowania egzekucyjnego przed 30 lipca 2020 r. znajdują zastosowanie przepisy obowiązujące do tej daty. Z ww. art. 13 ust. 1 ustawy nowelizującej wynika, że nowe przepisy stosuje się do ściśle wskazanych środków egzekucyjnych (m.in. egzekucji z pieniędzy, ruchomości). W reżimie prawnym obowiązującym w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym sprzed obowiązywania nowelizacji, termin do zgłoszenia zarzutów wynosił 7 dni i biegł od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, co wynikało art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Z akt sprawy wynika, że w niniejszej sprawie zarówno postępowanie egzekucyjne jak i egzekucja została wszczęta przed 30 lipca 2020 r., nastąpiło to bowiem 13 czerwca 2007 r. W konsekwencji do oceny zarzutu zastosowanie znaleźć powinny przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. Termin do zgłoszenia zarzutów (tak nazwanego wówczas środka zaskarżenia) upływał z dniem 20 czerwca 2007 r. Zarzut wniesiony 23 marca 2023 r. jest w tej sytuacji spóźniony i nie może jako taki zostać rozpoznany merytorycznie przez wierzyciela, a w dalszej kolejności przez organ egzekucyjny (powołało wyroki NSA o sygn. II OSK 1085/18 oraz III FSK 821/22). Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, w związku z zarzutami zażalenia, że nie jest dopuszczalne, aby w ramach rozpoznania zarzutu weryfikować merytorycznie poprawność istnienia i treści dochodzonego obowiązku. Sprowadzić to można do stwierdzenia, że przy rozpoznaniu zarzutu nie istnienia dochodzonego obowiązku możliwe jest badanie tego czy orzeczenie z którego wynika obowiązek weszło do obrotu prawnego, a sam obowiązek jest wymagalny, lecz niemożliwe jest badanie czy orzeczenie to jest poprawne. W postępowaniu egzekucyjnym nie można oceniać czy ostateczna decyzja wymierzająca podatek była prawidłowa (powołał wyrok z 20 marca 2018 r., II FSK 1543/160. Postępowanie egzekucyjne służy wykonaniu obowiązku wynikającego z orzeczenia bądź z mocy prawa, a nie ustaleniu czy obowiązek został prawidłowo określony w orzeczeniu. Temu ostatniemu celowi służy przysługujące stronie prawo do wniesienia odwołania od decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. W skardze na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł o jego uchylenie w całości i skierowanie sprawy do merytorycznego rozpoznania przez organ I instancji. Postanowieniu zarzucił rażące naruszenie art. 33 § 1, § 2 pkt 1 oraz § 5 u.p.e.a. Za bezsporne uznał to, że postępowanie egzekucyjne pozostaje w toku. Również przyznał, że nie złożył w terminie odwołania od decyzji określającej obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości za lata 2002-2006. Wyjaśnił, że SKO ostateczną decyzją z 12 września 2011 r. (SKO/F/423/934/6246/11) odmówiło stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji z uwagi na upływ czasu, stwierdzając równocześnie, że w części podatku od nieruchomości za lata 2002 -2004 została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zauważył, że nieistnienie obowiązku jest pierwszą określoną w ustawie podstawą wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 2 pkt 1). Przesłanką wniesienia zarzutu jest więc sytuacja, w której obowiązek nie istnieje z uwagi na fakt, że w ogóle nie zaistniał. Warto też podkreślić, że okoliczność nieistnienia obowiązku nie musi być następstwem okoliczności, która nastąpiła po wydaniu tytułu wykonawczego, bowiem może zaistnieć wcześniej (powołał się na poglądy orzecznictwa i doktryny). W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 w związku z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegało postanowienie odmawiające skarżącemu wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Z niespornych okoliczności sprawy wynika, że wierzyciel Prezydent Miasta R. (organ I instancji): - wydał 23 stycznia 2007 r. decyzję, którą ustalono skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2002- 2006, doręczoną mu 25 stycznia 2007 r. (skarżący przyznał w skardze, że nie złożył w terminie odwołania od tej decyzji), - w związku z brakiem zapłaty całości podatku (zaległość za lata 2004-2006) wystawił 13 czerwca 2007 r. tytuł wykonawczy o nr SW1/158/2007, której tego samego dnia nadano klauzulę o skierowaniu do egzekucji, a następnie wszczęto postępowanie egzekucyjne, - tytuł wykonawczy doręczono skarżącemu 10 lipca 2007 r. Ponadto z akt administracyjnych wynika, że Prezydent Miasta zastosował środki egzekucyjne przewidziane w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., w postaci: - zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelności z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z 29 grudnia 2010 r. skierowanego do P. S.A., które doręczono skarżącemu 31 grudnia 2010 r., - zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z 27 lutego 2020 r. skierowanego do M. w M., które doręczono skarżącemu 3 marca 2020 r., a wobec którego nastąpił zbieg egzekucji. Skarżący pismem z 21 marca 2023 r. wniósł do wierzyciela, za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego, zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego SW1/158/2007 z 13 czerwca 2007 r., dotyczący wszczęcia egzekucji administracyjnej pomimo nieistnienia obowiązku. W piśmie tym stwierdził także, że decyzja dotycząca części podatku od nieruchomości za lata 2002-2004 została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W skardze do sądu podniósł natomiast, że "sprzeciw wniósł po wszczęciu postępowania egzekucyjnego z jego konta bankowego, a zatem dochował terminu do jego wniesienia". Zarzucił organowi, że nie rozpoznał jego merytorycznych argumentów i nie odniósł się do istoty sporu. Zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Natomiast zgodnie z − obowiązującym od 20 lutego 2021 r. – przepisem art. 26 § 3a u.p.e.a. wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą: doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym (pkt 1); podpisania tytułu wykonawczego przez osobę upoważnioną do działania w imieniu wierzyciela, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, albo opatrzenia pieczęcią, o której mowa w art. 26e § 1 pkt 4 albo 5 (pkt 2). Skarżący powołał w skardze przepisy art. 33 § 1, § 2 pkt 1 oraz § 5 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia zarzutu) wskazując, że podstawą wniesionego zarzutu jest nieistnienie obowiązku. Rację ma jednak organ, że postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie wszczęto przed dniem 30 lipca 2020 r., co ma znaczenia dla rozpoznania zarzutu wniesionego przez skarżącego. Wyjaśnić zatem ponownie należy, że na podstawie ustawy zmieniającej dokonano istotnych zmian w u.p.e.a. oraz w p.p.s.a. Zmiany te weszły w życie z dniem 30 lipca 2020 r., z wyjątkiem przepisów określonych w jej art. 29, które weszły w życie w terminach innych niż ustawa zmieniająca, tj. w terminach zakreślonych tym przepisem, które jednak nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie. Dla rozstrzygnięcia zgłoszonego przez skarżącego zarzutu istotne znaczenie ma art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej, zgodnie z którym do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (tj. u.p.e.a.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Jedynie do egzekucji z: pieniędzy, rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz rachunku prowadzonego przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową, wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku, praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innych rachunkach oraz wierzytelności z rachunków pieniężnych oraz ruchomości - wszczętych po wejściu w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (art. 13 ust. 2 ustawy zmieniającej). Zgodnie z art. 61 § 3 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym. Stosownie natomiast do treści ww. art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt 1) lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt 2). W przytoczonej regulacji przewidziano dwa możliwe momenty wszczęcia egzekucji administracyjnej: doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Zatem art. 26 § 5 u.p.e.a. stwarza alternatywę rozłączną i oznacza, że spełnienie jednego tylko warunku prowadzi do wszczęcia postępowania egzekucyjnego (por. powołany przez organ odwoławczy wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2021 r., III SA/Wa 193/21 i powołany tam wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 stycznia 2013 r., II FSK 1043/11, dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Data doręczenia tytułu wykonawczego (lub zawiadomienia o zajęciu) ma zatem decydujące znaczenie przy ocenie momentu wszczęcia egzekucji administracyjnej, nie zaś momentu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Należy zatem przyjąć, że skoro skarżącemu w dniu 10 lipca 2007 r. doręczono odpis tytułu wykonawczego, to z tym dniem wszczęto egzekucję administracyjną. Ponadto – jak wyżej wskazano – w grudniu 2010 r. oraz w lutym 2020 r. zastosowano środki egzekucyjne. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zarzuty mogą być wniesione w terminie 7 dnia od dnia doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Po upływie tego terminu zobowiązany nie tylko nie może wnieść po raz pierwszy zarzutów, ale też innych zarzutów niż wniesione w terminie. Zarzuty wniesione po terminie nie podlegają rozpatrzeniu, gdyż ani organ odwoławczy, ani sąd administracyjny nie są uprawnieni do ich rozpatrywania. Stanowisko takie jest jednolicie prezentowane w orzecznictwie i Sąd orzekający w niniejszej sprawie je podziela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 października 2022 r., III FSK 821/22 i powołane tam orzecznictwo). Skarżący we wniesionej skardze odwołuje się także do wydanej przez organ ostatecznej decyzji będącej podstawą wszczęcia egzekucji, jak również złożonego wniosku o stwierdzenie jej nieważności. Nadmienić jednak należy, że tut. Sąd prawomocnym wyrokiem z 25 kwietnia 2016 r., sygn. I SA/Gl 202/16 oddalił skargę podatnika w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od nieruchomości za lata 2002-2006. Tak więc w warunkach niniejszej sprawy organ mógł, w świetle obowiązujących przepisów prawa, ocenić stanowisko skarżącego wyłącznie w zakresie dotyczącym wniesionego zarzutu nieistnienia obowiązku. Podkreślić należy, że na obecnym etapie postępowania, nie jest możliwe ponowne rozpatrywanie merytorycznych zarzutów skarżącego dotyczących niezasadnie wydanej – w jego ocenie − decyzji dotyczącej wymiaru podatku od nieruchomości za lata 2002-2006. Zatem podjęte przez organ rozstrzygnięcie na podstawie art. 61a K.p.a. w związku z ww. przepisami u.p.e.a. należało uznać za zasadne. Z przedstawionych przyczyn Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.