I SA/Gl 1581/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, , , po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 kwietnia 2017 r. w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. z tytułu sprzedaży nieruchomości w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił E. K. (dalej również: "skarżąca", "wnioskodawczyni") przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. Prawomocnym postanowieniem z dnia 26 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ustalono wówczas, że E. K. zamieszkuje w domu mieszkalnym, który na podstawie decyzji z [...] o pozwoleniu na budowę, wydanej na rzecz jej syna – W. K., został wzniesiony na działce nr [...] należącej również do niego. Ta ostatnia okoliczność wynika także z zaświadczenia Starosty Powiatowego w B. z dnia 11 września 2012 r. (patrz ww. akta administracyjne). Dom ten zamieszkiwany jest przez wnioskującą oraz jej syna wraz z żoną. Nadto referendarz sądowy wskazał, że łączny dochód tych trzech osób zamyka się w kwocie 7.448,93 zł (stan na listopad 2016 r.), z czego 2.123,16 zł to dochód E. K.. Na podstawie oświadczenia wnioskującej ustalono, że przyczynia się do utrzymania kosztów ponoszonych w tej nieruchomości w kwocie 600 zł co drugi miesiąc. Ponadto rozpoznający wniosek podkreślił, że rachunek bankowy, ani żaden inny dokument nie potwierdza natomiast cyklicznego wsparcia na rzecz córki w kwocie 400 zł. Udokumentowano natomiast na gruncie wyciągów z rachunków bankowych, że skarżąca spłaca zobowiązania kredytowe w łącznej kwocie około 458 zł miesięcznie. We wskazanym na wstępie orzeczeniu odnotowano nadto, że pozostałą, dość obszerną, dokumentację w aktach sprawy (I SO/Gl 3/17) stanowią wyciągi dokumentujące pojedyncze transakcje uznaniowe i obciążeniowe na rachunkach bankowych należących do syna wnioskującej i jego małżonki. Transakcje te, poza licznymi spłatami zobowiązań kredytowych, wskazywały na wysokość należności z tytułu usług telekomunikacyjnych, jak również należności za paliwo do samochodu. Dotyczyły również wydatków ponoszonych z tytułu utrzymania budynku. Ustalono na ich podstawie, że miesięczny koszt mediów (w tym: energia elektryczna, gaz i woda) kształtuje się na poziomie 486,40 zł (średnia wyliczona na podstawie transakcji obciążeniowych rachunek W. K.). W ramach wskazanego na wstępie orzeczenia zważono, że nie mogą na korzyść wniosku skarżącej przemawiać, skądinąd udokumentowane, okoliczności partycypowania w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego. Na gruncie zgromadzonego w sprawie materiału źródłowego nie sposób było przypisać wnioskującej takiego obowiązku przede wszystkim dlatego, że nie posiada tytułu prawnego do tej nieruchomości. Powinność taka nie wynikała zatem w tym konkretnym przypadku ani z regulacji Kodeksu cywilnego dotyczących stosunków własności i praw rzeczowych ograniczonych, ani z regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Partycypacja w rzeczonych kosztach jest – była zdaniem rozpoznającego – jedynie przejawem dobrej woli wnioskującej, co dyskwalifikuje ją w charakterze beneficjenta prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, wszak nienależne środki pieniężne mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Referendarz sądowy wskazał, że za przyznaniem skarżącej prawa pomocy nie mogą również przemawiać rozliczne zobowiązania kredytowe, zarówno jej, jak i pozostałych domowników. Postanowienie z dnia 26 stycznia 2017 r. wraz z całą zawartością sprawy z wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy (I SO/Gl 3/17) dołączono do akt niniejszej sprawy. W ramach postępowania toczącego się ze skargi E. K. pod sygn. akt I SA/Gl 1581/16 wniosek o przyznanie prawa pomocy został ponowiony w piśmie skarżącej z dnia 26 marca 2017 r. W tych ramach zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, akcentując - jak poprzednio - swoją sytuację materialną i rodzinną. W nadesłanym jednocześnie druku PPF skarżąca oświadczyła, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, a jej dochód miesięczny stanowi łącznie kwotę 2.157,03 zł. Poinformowała jednocześnie, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą łącznie 2.164,16 zł, w tym m.in. raty kredytu – 428,16 zł oraz koszt utrzymania domu – 600 zł. Do wskazanej wyżej korespondencji skarżąca dołączyła m.in. wyciąg z jej rachunku bankowego za okres od 1 stycznia 2017 r. do 27 marca 2017 r. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz sądowy podkreślił, że za uwzględnieniem wniosku skarżącej nie mogło przemawiać jego uzasadnienie zawarte w piśmie z dnia 26 marca 2017 r., które nawiązuje do merytorycznych aspektów sprawy administracyjnej. Referendarz sądowy wskazał, że rozpoznanie złożonego przez skarżąca wniosku o przyznanie prawa pomocy winno w niniejszej sprawie nastąpić zgodnie z art. 165 ppsa, wedle którego postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Rozpoznający wniosek uznał, że nie zaistniały jakiekolwiek okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę stanowiska przyjętego w postanowieniu z dnia 26 stycznia 2017 r. Referendarz sądowy wskazał, ze skarżąca w dalszym ciągu ponosi wydatki, które nie są konieczne w rozumieniu przyjętym w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Skoro skarżąca niezmiennie ponosi wydatki, których ponosić nie musi – dotyczące utrzymania domu, do którego skarżąca nie posiada tytułu prawnego – to jej sytuacji nie można postrzegać przez pryzmat socjalnych standardów utrzymania. Ponadto referendarz sądowy, odnosząc się do pomniejszania budżetu domowego skarżącej poprzez wspieranie córki w opłatach czynszowych i spłacie zadłużenia kredytowego, wskazał na utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. W końcowej części uzasadnienia postanowienia referendarz sądowy podsniósł, że źródeł finansowania kosztów sądowych niniejszego postępowania, w zakresie w jakim ich poniesienie nakłada art. 199 ppsa., skarżąca winna dostrzec w ograniczeniu wydatków, które w jej odczuciu są konieczne, a w rzeczywistości takie nie są. Wspomniał, że środki pieniężne przekazane na rzecz syna w ramach przelewu zatytułowanego "góry" w całości pokryłyby wpis sądowy od skargi w tej sprawie, który z zasady jest najwyższą z opłat w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego skarżąca złożyła w dniu 28 kwietnia 2017 r., ponownie wskazując na swoje problemy zdrowotne i trudną sytuację finansową. Uzasadniając sprzeciw, skarżąca podniosła, że " nie umiem przeżyć choć dorabiam do renty rodzinnej. Żywią mnie pod koniec m-ca dzieci". Odnosząc się do twierdzenia referendarza sadowego dotyczącego przelewu zatytułowanego "góry", skarżąca poinformowała, że będzie to jej pierwszy od 2012 r. kilkudniowy wyjazd z wnukiem i córką. Koszt wyjazdu skarżąca pokryła z trzynastej pensji otrzymanej za pracę w przedszkolu, a znaczną jego część pokryła dotacja z A. Do sprzeciwu skarżąca załączyła: oświadczenia swojego syna W.K. i córki K. B. - dotyczące sytuacji finansowej skarżącej, wydruk listy transakcji dokonanych na rachunku bankowym skarżącej w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 20 kwietnia 2017 r., kopie recept, kopię podania do Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. w sprawie zawieszenia egzekucji komorniczej, kopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] o zwolnieniu w miesiącu kwietniu b.r. spod egzekucji administracyjnej 100% środków pieniężnych wynikających z tytułu wynagrodzenia za pracę, zajętych czynnością egzekucyjną nr [...], fakturę za zakup leków, kopię pisma o przekazaniu przez Departament Spraw Obywatelskich KPRM pisma skarżącej do Izby Skarbowej w K. oraz kopie dokumentów dotyczących sytuacji finansowej córki skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "ppsa", (w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 ppsa instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. m.in. zwolnienie od kosztów sądowych– następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Trzeba bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 ppsa) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może więc zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, z uwagi na ponoszone przez skarżąca wydatki, które nie są konieczne w rozumieniu przyjętym w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Sąd podziela stanowisko referendarza dotyczące braku zobowiązania skarżącej do łożenia na utrzymanie domu, do którego skarżąca nie ma tytułu prawnego oraz wspierania przez skarżącą swojej córki w opłatach czynszowych i spłacaniu kredytu. Ponadto Sąd wskazuje, że odnosząc się do zaprezentowanych powyżej informacji dotyczących instytucji prawa pomocy, skarżąca nie należy do kręgu osób ubogich. Skarżąca posiada stały miesięczny dochód w wysokości 2.157,03 zł, a należy przy tym podkreślić, że wnioskodawczyni nie ma nikogo na utrzymaniu, co oznacza, że posiadane dochody może wydatkować wyłącznie na potrzeby własne. Sąd wskazuje, że nie sposób uznać, że przeznaczenie przez skarżącą kwoty 600 zł na kilkudniowy wyjazd wypoczynkowy stanowi dokonanie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi, co zgodnie z ww. orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest konieczne dla przyznania prawa pomocy, a tym samym przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli. W świetle powyższego referendarz sądowy słusznie przyjął, że skarżąca nie spełnia przesłanek umożliwiające skorzystanie z instytucji prawa pomocy. Powyższego zapatrywania nie zmieniają w ocenie Sądu okoliczności podane w złożonym sprzeciwie. Zestawienie sumy comiesięcznych dochodów wnioskodawczyni z udokumentowanymi comiesięcznymi kosztami utrzymania jej gospodarstwa domowego pozwala uznać, że skarżąca posiada środki pieniężne, które mogą być przeznaczone m.in. na koszty prowadzonego postępowania sądowego. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 ppsa orzeczono jak w sentencji.