I SA/Gl 1631/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Suleja (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego z dnia 7 kwietnia 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Po otrzymaniu w dniu 19 marca 2014 r. odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi skarżący K.S. złożył w dniu 10 kwietnia 2014 r. wniosek datowany na 7 kwietnia 2014 r. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie "adwokata lub radcy prawnego w celu fachowego sporządzenia skargi kasacyjnej". W uzasadnieniu podkreślił, że znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji rodzinnej i nie stać go na pełnomocnika z wyboru. Jak oznajmił, wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, trzema dorosłymi synami i małoletnią wnuczką, niemniej jednak tylko dwaj synowie pracują: jeden za minimalne wynagrodzenie w wysokości 1580 zł brutto, drugi dorywczo na podstawie umowy zlecenia za kwotę około 600 zł miesięcznie, natomiast skarżący otrzymuje emeryturę, której wysokość po odjęciu zajęć komorniczych wynosi 880 zł. Znaczna część uzyskiwanych środków jest przeznaczana na leczenie małżonki skarżącego, która oczekuje na przyznanie świadczenia rentowego. Nie posiadają żadnego majątku poza domem o powierzchni 150 m2 . Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia tych danych poprzez nadesłanie: 1) zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym; 2) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności potwierdzenia wypłaty emerytury skarżącego za ostatni miesiąc i kopii decyzji o waloryzacji tego świadczenia, kopii umów o pracę i zlecenia synów skarżącego lub zaświadczeń ich pracodawcy oraz zleceniodawcy o wysokości wynagrodzenia wypłaconego im w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), a ponadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 3) kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; 4) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących stan tych rachunków oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, jak również dokumentów dotyczących lokat, a w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte – przedstawienie potwierdzającego ten fakt zaświadczenia bankowego informującego o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy; 5) dokumentu poświadczającego, że małżonka skarżącego nadal nie pracuje; 6) zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że ten syn skarżącego, który, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, nie pracuje, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia – przedstawienie zaświadczenia właściwego organu podatkowego, że osoba ta nie złożyła zeznania podatkowego za dwa ostatnie lata podatkowe; 7) dokumentacji wskazującej miesięczną wysokość wydatków pozostających w związku z leczeniem małżonki skarżącego, w szczególności z zakupem leków (np. faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp.); 8) kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Referendarz sądowy zaznaczył przy tym, że niezastosowanie się do wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący złożył pismo z dnia 30 kwietnia 2014 r., w którym wskazał, że jego żona "przebywa na chorobowym" od 1 lipca 2013 r., niepracujący syn przez pierwsze dwa miesiące 2014 r. był hospitalizowany i nadal nie pracuje ani nie pobiera żadnych świadczeń, a najstarszy syn, który – zgodnie z treścią wniosku – otrzymuje minimalne wynagrodzenie, nie mieszka ze skarżącym i nie wspiera go finansowo. Nadto skarżący podniósł, że jego emerytura nie wystarcza na pokrycie wszystkich wydatków. Jak podał, koszt opału stanowi równowartość 2.500 zł. Do pisma załączył: potwierdzenie wypłaty emerytury w kwocie 898,53 zł, wezwanie do zapłaty zaległości w opłatach za energię elektryczną w łącznej wysokości 408,68 zł, fakturę za dostawę wody i odprowadzanie ścieków opiewającą na kwotę 254,74 zł oraz pierwszą, trzecią i czwartą stronę zeznania podatkowego PIT-36 jego i jego żony za 2013 r. W następnie złożonym piśmie z dnia 4 maja 2014 r. skarżący dodał, że nie ma wszystkich paragonów za leki żony, a jego niepracujący syn w przeciągu ostatnich 2-3 lat nie składał zeznań podatkowych. Wówczas skarżący przedstawił też: dwa wystawione na niego nakazy płatnicze na łączne zobowiązanie pieniężne na lata 2013 i 2014, w których wyszczególniono: budynek mieszkalny "poz" (183 m2), budynek mieszkalny "rol" (225,24 m2), dwa budynki gospodarcze (730 m2), grunty pozostałe (2.288 m2), użytki rolne (0,0475 m2) i lasy (0,1380 m2). Ponadto złożył dokumentację medyczną swojej żony, cztery paragony potwierdzające zakup leków w dniach: 19 lipca 2013 r. (161,70 zł), 2 września 2013 r. (91,91 zł), 4 marca 2014 r. (77,40 zł) i 4 kwietnia 2014 r. (75,80 zł) oraz potwierdzenie zadłużenia kredytowego w wysokości 27.510,78 zł. W dniu 26 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, podkreślając, że poznanie sytuacji, w jakiej skarżący się znajduje, nie było możliwe z powodu niewystarczającego wykonania wezwania, które do niego skierowano. Zwrócił też uwagę, że zarówno we wniosku, jak i odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył rozbieżne oświadczenia dotyczące swego stanu rodzinnego, a deklaracje dotyczące majątku pozostają w sprzeczności z przedstawionymi dokumentami. Odpis tego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 16 czerwca 2014 r. We wniesionym w dniu 23 czerwca 2014 r. sprzeciwie skarżący wyraził przekonanie, że analiza jego stanu majątkowego i sytuacji życiowej, przeprowadzona w oparciu o zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, przesądza o konieczności uwzględnienia jego wniosku. Podkreślił, że nie ma żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, a z posiadanych nieruchomości obecnie nie uzyskuje dochodów. Wspólne gospodarstwo domowe tworzy z małżonką, synem i rodziną drugiego syna. Ich dom wymaga kapitalnego remontu. Utrzymują się z emerytury skarżącego (880 zł) i wynagrodzenia jednego z synów (1181,38 zł). Dalej skarżący podkreślił, że swą sytuację udokumentował materiałami, które posiada, a twierdzenie, iż prezentacja ta ma charakter wybiórczy i obejmuje jedynie te dokumenty, które potwierdzałyby tezę o trudnej sytuacji finansowej, jest krzywdząca. Odnosząc się do zarzutu braku spójnych oświadczeń co do sytuacji mieszkaniowej, stwierdził, że należy odróżnić zameldowanie od zamieszkiwania i pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym, a w piśmie z dnia 30 kwietnia 2014 r. zadeklarował, że mieszka wraz z małżonką, dwoma dorosłymi synami i małoletnią wnuczką, zaś trzeci syn – wyprowadził się. Zaakcentował także, że wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru przewyższałoby jego możliwości płatnicze, tym bardziej, że jest ono ustalane indywidualnie i zależy od nakładu pracy, który w rozpatrywanym przypadku byłby znaczny. W tym miejscu odnotowania wymaga, że skarżący występował już z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w takim samym zakresie, a ostatnio w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1296/13 odmówiono mu uwzględnienia tego żądania. Niezbędne zarazem staje się dodanie, że w niniejszej sprawie skarżący uiścił 500 zł tytułem wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna. By stwierdzić jej istnienie, trzeba więc poznać sytuację wnioskodawcy. Domaganie się tylko ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a więc prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z powyższego, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przekonania oceniającego do uwzględnienia zasadności zgłoszonego żądania. Tym bardziej zatem powinien on należycie ustosunkować się do wezwania do uzupełnienia przedstawionych danych, ponieważ zmierza ono do usunięcia wątpliwości powstałych podczas oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy. Odniesienie tych spostrzeżeń do rozpatrywanego przypadku nie pozwala na stwierdzenie, by skarżący spełniał przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zarazem wymaga podkreślenia, że decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji ma właśnie postawa skarżącego, który swą sytuację przedstawił w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Co więcej, uczynił to pomimo świadomości mankamentów swej prezentacji, na które zwrócono mu uwagę zarówno w wezwaniu do uzupełnienia danych rozpatrywanego wniosku, jak i w postanowieniu referendarza sądowego. Ani bowiem przy wykonaniu wezwania, ani następnie w sprzeciwie od tego postanowienia, nie wyjaśnił kwestii, które są istotne dla weryfikacji zasadności zgłoszonego żądania, w tym rzetelności oświadczeń powołanych na jego poparcie. W tym kontekście trudno nie zgodzić się z referendarzem sądowym, który ocenił, że przedstawiony przez skarżącego materiał zawiera ewidentne luki i jest niespójny. Nie ulega wątpliwości, że dla oceny zdolności płatniczej wnioskodawcy przesądzające znaczenie ma poznanie, a następnie zestawienie jego wpływów i kosztów. Niemniej istotne jest ustalenie, z kim tworzy gospodarstwo domowe, a także w jakiej wysokości osoby te partycypują w kosztach wspólnego utrzymania. Tymczasem w rozpatrywanym przypadku skarżący nie przedstawił zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem jego miejsca zamieszkania, a oświadczenia, które złożył w tym zakresie, są wszak rozbieżne. W kwestii dochodów wykazał wyłącznie wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego. Równocześnie zaprezentował kopię tylko fragmentu zeznania podatkowego, pomijając, co istotne, tę stronę, w której następuje wyliczenie źródeł przychodów. Nadto nie udokumentował dochodów swoich synów. Poza tym nie odniósł się do pytania o posiadane rachunki bankowe. Nie wykazał też stosownymi dokumentami tego, że jego żona oraz jeden z synów nie są zatrudnieni. Z kolei przedstawione kopie nakazów płatniczych przeczą złożonemu oświadczeniu, jakoby dom stanowił jedyny składnik majątkowy jego i jego rodziny. Powyższe okoliczności mają znaczenie przesądzające dla negatywnej oceny badanego wniosku, gdyż ich skutkiem jest brak możliwości odtworzenia pełnego obrazu rzeczywistej sytuacji skarżącego. Nie sposób więc uznać, by w rozpatrywanym przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając to na względzie, należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy, co uczyniono na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.