I SA/Gl 165/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.S. i M.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, a w dalszej kolejności wezwanie referendarza do złożenia wniosku w formie kwalifikowanej, M.S. nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. W pierwotnym wniosku, tj. piśmie procesowym z dnia 1 lutego 2012 r. skarżący podkreślił m.in., że sposób prowadzenia spraw przez organy skarbowe jest zawiły i niezrozumiały dla niego. W druku urzędowego formularza z dnia 20 lutego 2012 r. M.S. podniósł, że pomoc prawna jest dla niego niezbędna, ponieważ nie posiada wykształcenia prawniczego. Zdaniem wnioskodawcy, względy proceduralne doprowadziły do uprawomocnienia się decyzji wydanych z rażącym naruszeniem Ordynacji podatkowej. W jego ocenie, decyzja organu podatkowego była represyjna, wydana po przegranym procesie dotyczącym postępowania podatkowego w podatku dochodowym za 2003 r. Postępowanie dotyczące 2002 roku organ podatkowy wykorzystał – zdaniem wnioskodawcy – do wydania nowej decyzji za 2003 r., "bardziej dolegliwej od decyzji, która została wznowiona na wniosek stron. W obu postępowaniach organy podatkowe dopuściły się matactwa z ogromną szkodą w stosunku do spółki A sj. mając świadomość, że wydana decyzja organu podatkowego nie uwzględnia całego materiału dowodowego, strony złożyły wniosek o wznowienie postępowania." M.S. obawia się, że stres może uniemożliwić mu przedstawienie sprawy podczas procesu, a względy proceduralne, które doprowadziły do wydania niekorzystnej decyzji nie zostaną we właściwy sposób uwypuklone. Wnioskodawca zaakcentował, że w wyniku wydanych przez organ podatkowy decyzji, działalność gospodarcza spółki została zawieszona, a wspólnicy musieli podjąć pracę zarobkową. "Pokrycie kosztów sądowych oraz opłata płatnej pomocy prawnej w znacznym stopniu uszczupli środki potrzebne [nam] na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania." Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Posiadają spółdzielcze prawo własności mieszkania o powierzchni 75 m2. Wnioskodawca nie posiada, za wyjątkiem samochodu osobowego marki Volkswagen Passat (rok prod. 2001), żadnych składników majątkowych o wartości przekraczającej 3000 euro. Łączny dochód ww. gospodarstwa zdeklarowano w kwocie 2.247,90 zł. Wnioskodawca podkreślił przy tym, że świadczenie emerytalne w kwocie 1139,97 zł jest pomniejszane o 71 zł tytułem zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie w kwocie 102,60 zł, zaś kwotę 284,99 zł potrąca komornik na rzecz organów podatkowych i ZUS. Ostatecznie świadczenie emerytalne do wypłaty wynosi 681,38 zł. Z tytułu mieszkania wydatki kształtują się na poziomie 970,09 zł, w tym: czynsz – 729,09 zł; opłaty za dostawę energii i gazu – 185,00 zł oraz telefon – 56,00 zł. Po rozliczeniu stałych miesięcznych kosztów, na żywność, lekarstwa oraz odzież pozostaje – w ocenie wnioskodawcy - kwota 820 zł. W wyniku badania wniosku co do treści, pismem z dnia 23 lutego 2012 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: 1) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektryczna, telefon; koszty ubezpieczenia, inne) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; wykonując wezwanie w tej części należało nadto uwzględnić dokumenty potwierdzające formę zapłaty ww. obciążeń (potwierdzenia wpłaty gotówkowej, potwierdzenia przelewów bankowych, inne); wykonując ten punkt wezwania należało nadto oszacować miesięczne wydatki z tytułu użytkowania samochodu; 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich czterech miesięcy; 3) nadesłanie kopii zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. i 2011 r. (o ile zostało sporządzone; jeśli nie, to należało nadesłać kopię otrzymanej informacji podatkowej za 2011 r.); 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne); w przypadku dochodów z tytułu świadczeń emerytalnych można nadesłać "odcinki" potwierdzające odbiór świadczenia; jeśli natomiast źródłem dochodu jest prowadzona działalność gospodarcza to w takim przypadku należało nadesłać kopie dokumentacji księgowej tej działalności, w tym: księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 5) wykazanie okoliczności zawieszenia prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. W wezwaniu referendarza sądowego zakreślono siedmiodniowy termin i pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do treści wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na przytoczone wyżej wezwanie, skarżący nadesłał plik dokumentów wraz z pismem przewodnim (pismo z dnia 18 marca 2012 r.), w tym: zaświadczenie o zarobkach, w którego wynika, że skarżący jest zatrudniony w wymiarze ¼ etatu w firmie B M.S. z siedzibą w D. przy ul. [...] (Oddział w D., ul. [...]) za wynagrodzeniem 360,75 zł brutto; dokumentację obrazującą stałe wydatki z tytułu utrzymania mieszkania (w tych ramach ustalono, że jest to kwota około 1.013,32 zł, w tym: ubezpieczenie z tytułu OC – 41,76 zł; dostawa gazu – 28,52 zł; czynsz – 729,09; TV kablowa – 65 zł; usługi telekomunikacyjne – 66,59 zł; dostawa energii – 82,36 zł ). Wydatki te powiększane są o kwotę 150,00 zł z tytułu zakupu paliwa do samochodu. M.S. zeznał nadto, że nie posiada jakichkolwiek rachunków bankowych ani lokat oszczędnościowych. Z zeznania podatkowego małżonki skarżącego wynika, że w 2011 r. osiągnęła dochód do opodatkowania w kwocie 22.937,00 zł. W 2010 r. była to odpowiednio kwota 13.171,00 zł. Skarżący w 2011 r. osiągnął ww. dochód w kwocie 2.253,00 zł, a w 2010 r. – 2.076,00 zł. W końcowej części pisma z dnia 18 marca 2012 r. wnioskodawca oświadczył, że po odliczeniu wszystkich stałych należności, na pozostałe wydatki pozostaje mu kwota 625,00 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Mając na uwadze wskazany przez skarżącego zakres jego wniosku należy tutaj odnotować, że przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata uzależnione jest od wykazania, że wnioskujący nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Wypada zatem odnotować, że w motywach rozpoznanego obecnie wniosku, pomijając rzecz jasna argumentację odnoszącą się do merytorycznych aspektów tej sprawy, wnioskodawca zaznaczył, że "pokrycie kosztów sądowych oraz opłata płatnej pomocy prawnej w znacznym stopniu uszczupli środki potrzebne na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania." Trzeba zatem zwrócić uwagę wnioskodawcy, że omawiana tutaj instytucja była pierwotnie nazywana "prawem ubogich". W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie NSA z dnia 2 marca 2009 r. sygn. akt II FZ 38/09, LEX nr 565935). Przenosząc to stanowisko judykatury na grunt tej sprawy należy zauważyć, że wnioskodawca nie należy do podmiotów, które zostały tam wymienione jako beneficjenci omawianej instytucji procesowej. Po pierwsze, nie jest osobą bezrobotną albowiem posiada stałe zatrudnienie, a więc stałe źródło dochodów. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że siedziba główna firmy, w której jest zatrudniony mieści się w lokalu mieszkalnym, w którym wnioskodawca zamieszkuje wraz z małżonką. Po wtóre, wnioskodawca nie jest osobą samotną. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną, która pomimo odrębnego wezwania referendarza sądowego, nie przedstawiła dokumentacji źródłowej obrazującej jej aktualne dochody. Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez J.S. zostanie jednakże rozstrzygnięty mocą odrębnego postanowienia. Nie mniej jednak, jej bierna postawa procesowa musi rzutować na ocenę ogólnie pojmowanej sytuacji M.S. Istota podejmowania rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, sprowadza się bowiem do analizy wzajemnej relacji pomiędzy środkami finansowymi posiadanymi przez wnioskodawcę, a należnymi kosztami sądowymi w konkretnej sprawie. Przyjmuje się w nadto orzecznictwie, że w sytuacji, w której "strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). Celowo zatem, przy wykorzystaniu uprawienia płynącego z art. 255 P.p.s.a., referendarz sądowy wezwał skarżącego do wykazania wysokości wszystkich dochodów w jego gospodarstwie domowym, w tym także tych, które uzyskiwane są przez jego małżonkę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W wezwaniu szczegółowo wskazano sposób w jaki należy udzielić tychże informacji, a mimo to - w sygnalizowanej tutaj części - pozostało bez odpowiedzi. Co więcej, nie przedłożono, wymienionego wśród załączników do pisma z dnia 18 marca 2012 r., odcinka emerytury otrzymywanej przez J.S. Podkreślić natomiast trzeba, iż w rozpatrywanym stanie faktycznym dokładne wyjaśnienie wszelkich, nawet drugorzędnych okoliczności ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia ze względu na stosunkowo niewielką wysokość wpisu sądowego od skargi, jaki skarżący zobowiązany jest uiścić. W konsekwencji nader doniosłym czynnikiem jest suma dochodów uzyskiwanych w jego gospodarstwie domowym, zwłaszcza wykluczenie ewentualności, iż w gospodarstwie tym osiągane są dochody z innych źródeł lub w odmiennej wysokości niż wskazane we wniosku. Szczegółowe informacje dotyczące działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego mają istotne znaczenie także w kontekście deklarowanych przez skarżącego wydatków związanych z utrzymaniem jego gospodarstwa domowego. Należy bowiem zauważyć, że część z tych wydatków może być zaliczona do pozycji kosztowych prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, jako że miejscem jej prowadzenia jest miejsce zamieszkania skarżącego i jego żony (patrz PIT/B – załącznik do zeznania PIT-36 za 2011 r.). Co więcej, "nabywcą" usług w jednej z faktur dokumentujących deklarowane przez skarżącego wydatki z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego, jest C, czyli firma J.S. (patrz [...] nr [...] z dnia 21 lutego 2012 r. z tytułu usług telekomunikacyjnych). Wypada już tylko końcowo zaakcentować, że na rozpoznanie wniosku nie mogła wpłynąć ta część obszernej argumentacji wnioskodawcy, która dotyczy działalności organów podatkowych orzekających w postępowaniu administracyjnym w tej sprawie. Za rozstrzygnięciem na korzyść skarżącego nie mogły także wpłynąć okoliczności podniesione przez niego w piśmie procesowym z dnia 1 lutego 2012 r. Mając na uwadze całość poczynionych wyżej uwag, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. oraz art. 254 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.