I SA/Gl 1653/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Rotter (spr.), Sędziowie WSA: Agata Ćwik-Bury, Beata Machcińska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 4 października 2022 r. nr 2401-IEE.711.839.2022.2/MSL UNP:2401-22-220871 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z 4 października 2022 r. nr 2401-IEE.711.839.2022.2/MSL UNP; 2401-22-220871 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 54 § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia B. B. (dalej: zobowiązana, strona lub skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej: Dyrektor ZUS, organ) z 2 sierpnia 2022r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 23 maja 2022 r. Dyrektor ZUS, będący wierzycielem, wystawił wobec zobowiązanej tytuł wykonawczy nr TW4480022009851, obejmujący należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2021 r. do grudnia 2021 r. i jako organ egzekucyjny, stosownie do art. 19 § 4 u.p.e.a., nadał powyższemu tytułowi klauzulę o skierowaniu do egzekucji. W dniu 24 maja 2022 r. Dyrektor ZUS sporządził zawiadomienie o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Oddziale Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. Zawiadomienie wraz z tytułami wykonawczymi zostały doręczone zobowiązanej 9 czerwca 2022 r. Pismem z 14 czerwca 2022 r. zobowiązana, na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., wniosła skargę na powyższe czynności egzekucyjne, zarzucając: - bezzasadne i bezprawne dokonanie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, - niedopuszczalność egzekucji, - brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia o jakim mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. W uzasadnieniu argumentowała, że czynności egzekucyjne zostały dokonane niezasadnie, gdyż organ nie jest władny do podejmowania żadnych czynności egzekucyjnych w celu przymusowego wykonania zobowiązania, mianowicie brak ku temu podstaw faktycznych i prawnych. Właśnie z tych względów zajęcie powinno zostać uchylone. Pismem z 24 czerwca 2022 r. organ egzekucyjny wezwał zobowiązaną do uzupełnienia w terminie 7 dni, braków formalnych skargi z 14 czerwca 2022 r., poprzez uzasadnienie żądania. Pismem z 18 lipca 2022 r. strona uzupełniła braki formalne powyższej skargi. Postanowieniem z 2 sierpnia 2022 r. organ oddalił skargę na czynność egzekucyjną z 14 czerwca 2022 r. Uzasadniając swoje stanowisko powołał w szczególności przepisy art. 54 § 1 u.p.e.a. argumentując, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie kwestionowaniu czynności o charakterze faktycznym i to tylko takich, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie. Oznacza to, że skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej. Tymczasem skarga strony tego rodzaju czynności nie kwestionuje i w konsekwencji organ nie ma prawnej możliwości odniesienia się do kwestii, które mogą być badane w trybie zarzutów. Niezależnie od tego organ wyjaśnił skarżącej okoliczności przesłania dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego zobowiązanej, zaznaczając, że zaskarżona czynność egzekucyjna została wykonana w sposób prawidłowy i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa a podstawą prawną obowiązku określonego w tytule wykonawczym była zaś deklaracja złożona przez płatnika składek. W postanowieniu wskazano, że wyboru środka egzekucyjnego dokonuje organ, natomiast zobowiązany może wskazać inny środek, który jest tak samo skuteczny, a mniej uciążliwy dla zobowiązanego. Organ stosuje taki środek, który jawi się jako najbardziej adekwatny i skuteczny w danych okolicznościach. Jednakże zobowiązana nie wskazała innego, mniej uciążliwego środka egzekucyjnego, z którego możliwe było skuteczne przeprowadzenie egzekucji egzekwowanej należności. W zażaleniu z 26 sierpnia 2022 r. strona zarzuciła brak podstawy prawnej i faktycznej do wydania postanowienia, a także błędną interpretację przepisów u.p.e.a. W szczególności podniosła, że Dyrektor ZUS nie jest władny do podejmowania czynności egzekucyjnych mających na celu doprowadzenie do przymusowego wykonania zobowiązania. Ponadto organ powinien był uwzględnić, że zobowiązana nie posiada wolnych środków pieniężnych i poza świadczeniem emerytalnym nie posiada innych źródeł dochodu. Pomijając powyższe organ zastosował zbyt uciążliwe środki egzekucyjne. Poza tym wystawione tytuły wykonawcze stwierdzające istnienie zaległości podatkowych są wadliwe i zajęcie powinno zostać uchylone. DIAS zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora ZUS. Uzasadniając swoje stanowisko organ w szczególności wskazał na treść art. 54 § 1 u.p.e.a i stwierdził, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych. Regulacja art. 54 u.p.e.a. ma na celu przede wszystkim umożliwienie weryfikacji prawidłowości dokonanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora czynności o charakterze wykonawczym, technicznym. Nie zastępuje ona innych środków procesowych, które przysługują zobowiązanemu na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Skarga na czynności egzekucyjne w tym trybie nie może być uniwersalnym środkiem zaskarżenia, za pomocą którego można skutecznie kwestionować ewentualne wadliwości postępowania egzekucyjnego, a które winny być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie, np. w art. 33 u.p.e.a. Innymi słowy, zarzuty nie mogą być przedmiotem analizy w postępowaniu skargowym z art. 54 u.p.e.a. Co do prawnych podstaw prowadzenia postępowania egzekucyjnego i zastosowania środka egzekucyjnego, organ odwoławczy powołał art. 19 § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych wobec zobowiązanej. Podkreślił, że przepis art. 19 § 4 u.p.e.a. wyznacza nie tylko właściwość rzeczową organu egzekucyjnego tam wymienionego, lecz również jego właściwość miejscową skoro do egzekucji należności pieniężnych uprawniony jest Dyrektor tego Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako jednostki organizacyjnej Zakładu, który dokonuje wypłat danych świadczeń, a więc i poboru składek. Oczywistym jest, że wierzycielem wymienionych w art. 19 § 4 u.p.e.a. należności pieniężnych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako państwowa jednostka organizacyjna posiadająca osobowość prawną, której w oznaczonym zakresie, przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej. Organem egzekucyjnym jest zaś Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którego kompetencje, zakres i sposób działania wyznaczają przepisy ustawy egzekucyjnej. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działa jako organ egzekucyjny z mocy samego prawa (art. 19 § 4 u.p.e.a.). Jego usytuowanie w strukturach organizacyjnych Zakładu w powiązaniu z wypełnieniem obowiązków organu egzekucyjnego powoduje, że jest on podmiotem personifikującym Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Organ przypomniał również, że wyboru środka egzekucyjnego dokonuje organ, natomiast zobowiązany może wskazać inny środek, który jest tak samo skuteczny, a mniej uciążliwy dla zobowiązanego jednakże zobowiązana nie wskazała innego, mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Podsumowując DIAS stwierdził, że organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego, wszystkie wymogi formalnoprawne wymienione w art. 89 u.p.e.a. zostały przez ten organ spełnione, a czynność została przeprowadzona prawidłowo. W skardze na powyższe postanowienie zobowiązana zarzuciła brak podstawy prawnej i faktycznej do wydania postanowienia, błędną wykładnię przepisów u.p.e.a. oraz brak podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia należności pieniężnych ze świadczeń emerytalno-rentowych. W konsekwencji wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest prawidłowość zajęcia przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 19 § 4 u.p.e.a. Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Zatem już z treści powyższego przepisu wynika, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowanie egzekucji w trybie przepisów u.p.e.a. w zakresie należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. W niniejszej sprawie tytuł wykonawczy o nr TW4480022009851 obejmuje należności z tytułu składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres 09/2021-12/2021, dlatego też Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. był uprawniony do wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o powyższe tytuły. Należy także zauważyć, że stosownie do art. 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Zgodnie zaś z § 2 tego artykułu organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W myśl art. 1a ww. ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o środku egzekucyjnym - rozumie się przez to: a) w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję: - z pieniędzy, - z wynagrodzenia za pracę, - ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, - z rachunków bankowych, - z innych wierzytelności pieniężnych, - z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, - z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, - z praw majątkowych zarejestrowanych w rejestrze akcjonariuszy, - z weksla, - z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, - z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, - z pozostałych praw majątkowych, - z ruchomości, - z nieruchomości. Porównanie treści art. 1a i art. 19 § 4 u.p.e.a. wskazuje zatem, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ egzekucyjny jest uprawniony do dokonywania czynności egzekucyjnych w sposób ograniczony, tj. jedynie poprzez do stosowanie egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny zajął przysługujące skarżącej świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. Stosownie do postanowień art. 79 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, zwanych dalej "świadczeniami", przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Stosownie do art. 67 § 2 zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera: 1) oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego; 2) oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności; 3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego; 4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę zajęcia, a w przypadku jednolitego tytułu wykonawczego lub zagranicznego tytułu wykonawczego - również wskazanie jego rodzaju; 5) kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia; 6) kwotę kosztów egzekucyjnych; a) opłaty manipulacyjnej, b) opłaty za czynności egzekucyjne, c) wydatków egzekucyjnych, d) opłaty egzekucyjnej, e) powstałych w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 w przypadku, o którym mowa w art. 64ca § 2; 7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia; 8) pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia; 9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego. W konsekwencji Sąd stwierdza, iż zawiadomienie z dnia 24 maja 2022r. nr ZAS480022000459 wystawione zostało zgodnie z wzorem określonym w Załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych i zawierają wszystkie niezbędne elementy wynikające z ww. przepisów. Powyższe zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone skarżącej dnia 9 czerwca 2022r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego. Sąd wskazuje, że stosownie do art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Zatem w świetle art. 54 § 1 u.p.e.a. przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną mogą być tylko i wyłącznie wady tej czynności. Skarga na czynność egzekucyjną nie jest bowiem uniwersalnym środkiem zaskarżenia. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia, a tym bardziej nie ocenia się braku doręczenia upomnienia, niedopuszczalności egzekucji oraz wadliwości tytułów wykonawczych. Zarzuty te nie mogą być przedmiotem analizy w postępowaniu skargowym z art. 54 u.p.e.a., albowiem ustawodawca przewidział możliwość wniesienia odrębnego środka zaskarżenia w postaci zarzutów (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Stąd też Sąd nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) orzekł jak w sentencji.