I SA/Gl 167/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie kary porządkowej wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 6 kwietnia 2009 r. W. S. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentując wniosek wskazał na brak pracy oraz brak środków finansowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwiema córkami. Nie posiada jakiegokolwiek majątku. Dochód gospodarstwa oznaczono w kwocie [...] zł brutto. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia, wziąwszy przy tym pod uwagę, że skarżący bądź jego małżonka występowali już wcześniej do Sądu o przyznanie prawa pomocy w innych postępowaniach z ich skarg, pismem z dnia 9 kwietnia 2009 r., wezwano W. S. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: "1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektryczna, woda, telefon, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości, ubezpieczenie itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, 3) nadesłanie zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń za okres ostatnich trzech miesięcy (ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym) – zaświadczenia te winny być opatrzone adnotacją o sposobie wypłaty świadczeń (przelew, wypłata gotówką, inne); 4) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] (np. akt własności, odpis z księgi wieczystej, umowa darowizny, najmu, użyczenia, itp.), 5) nadesłanie zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2007-2008 (ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników), 6) wykazanie okoliczności braku dochodów skarżącego poprzez nadesłanie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o braku zaliczek na podatek dochodowy bądź przez nadesłanie zaświadczenia urzędu pracy potwierdzającego status osoby bezrobotnej." W cytowanym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie do jego treści w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej także w skrócie: P.p.s.a. Wezwanie doręczono skarżącemu do rąk własnych w dniu 4 maja 2009 r., co znajduje potwierdzenie w zwrotnym pokwitowaniu odbioru, zamieszczonym w aktach tej sprawy. Wezwanie to pozostało jednak bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 211 tej ustawy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Przepis ten nakłada na Sąd (referendarza sądowego) obowiązek zbadania zasadności wniosku strony w dwóch aspektach: przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych spoczywających na stronie w ramach jej udziału w postępowaniu oraz jej (rzeczywistych) możliwości finansowych. Art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 [za:] postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II FZ 344/08, niepubl.). Zgodnie więc z treścią art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Należy podkreślić, że zastosowanie w tej sprawie art. 255 P.p.s.a. było nieodzowne albowiem w wyniku analizy oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach w zestawieniu z zawartością akt spraw, w których skarżący bądź jego małżonka ubiegali się uprzednio o przyznanie prawa pomocy (np. sygn. akt: I SA/Gl 1396/06 i I SA/Gl 1397/06), ujawniły się wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji skarżącego. Co więcej, w obecnie rozpoznanym wniosku (druk PPF) nie wskazano na obciążenia budżetu gospodarstwa domowego skarżącego. Wiedza w tym zakresie jest niezbędna dla oszacowania możliwości płatniczych skarżącego. Brak takich informacji skutkuje przyjęciem, iż wniosek o przyznanie praw pomocy posiada istotne mankamenty dowodowe. Trzeba zatem podkreślić w tym miejscu, że skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z Sądem, ponieważ nie zareagował na wezwanie do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącego, co więcej może wzmocnić wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Akcentowana wyżej bierna postawa skarżącego nie pozwala w konsekwencji uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.