I SA/Gl 173/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...]zł, pełnomocnik skarżącego, wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca podkreślił, że w związku z wykonaniem decyzji pierwszoinstancyjnej zajęto jego rachunki bankowe, wobec czego nie posiada on środków na zapłatę wpisu i nie ma "technicznych możliwości zapłaty". Stwierdził nadto, że nie osiąga żadnych dochodów oraz że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką wykazującą stratę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...]zł. Według wniosku większość majątku skarżącego została zajęta (z treści wniosku wynika, że wolny od zajęcia jest tylko jeden z należących do niego samochodów – o wartości około [...]zł). Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku m.in. poprzez nadesłanie: wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające w jego gospodarstwie domowym za ostatnie cztery miesiące, kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego w okresie do stycznia do kwietnia 2011 r. (sprecyzowano, że chodzi w szczególności o pełną wersję księgi przychodów i rozchodów, deklaracje VAT, raporty kasowe oraz aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych) oraz kserokopii zeznania podatkowego za ubiegły rok (zastrzeżono, że ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym), a także udokumentowanie wskazanych we wniosku zajęć. Wykonując to wezwanie, nadesłano kserokopie: zeznania podatkowego małżonki skarżącego za ubiegły rok (wykazano w nim przychód z działalności gospodarczej w kwocie [...]zł, koszty jego uzyskania w kwocie [...]zł oraz stratę w kwocie [...]zł), deklaracji dla podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do kwietnia bieżącego roku (najniższa podstawa opodatkowania, w kwocie [...] zł, została wykazana w styczniu, najwyższa, w kwocie [...]zł, w marcu), rejestru głównego księgi podatkowej za te okresy (w kwietniu małżonka skarżącego wykazała przychody w kwocie [...]zł i koszty w kwocie [...]zł, natomiast od początku roku wartości te wyniosły odpowiednio: [...]zł oraz [...]zł), tabeli amortyzacji (zgodnie z nią w ramach środków trwałych małżonka skarżącego posiada siedem samochodów, potwierdzenia zameldowania (według niego skarżący jest zameldowany pod jednym adresem wspólnie z żoną, synem, córką, jej małżonkiem i wnuczką), a także dokumentów dotyczących rachunków bankowych małżonki skarżącego (w ich świetle na rachunkach tych od lutego bieżącego roku nie dokonano jakichkolwiek operacji, jedną z ostatnich operacji, z dnia 21 stycznia 2011 r., był przelew na rachunek, z którego wyciągu nie nadesłano) oraz obrazujących koszty utrzymania gospodarstwa domowego wraz z fragmentami wyciągu z rachunku bankowego jego córki potwierdzającego opłacenie niektórych z tych kosztów. Pełnomocnik dodatkowo wyjaśnił m.in., że "średnia wysokość opłat obciążających miesięcznie budżet domowy gospodarstwa domowego wynosi około [...] zł miesięcznie", przy czym wydatki te pokrywa córka wnioskodawcy. Zastrzegł, że wnioskujący nie pozostaje w żadnym stosunku pracy i zmuszony był zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. Poinformował także, iż załączył odpis księgi wieczystej i zawiadomienie o zajęciu środka transportu, mające potwierdzać wskazane we wniosku zajęcia, jednak dokumentów tych nie znaleziono pośród nadesłanych materiałów. Skarżący wnosił już o przyznanie prawa pomocy w innej sprawie, w której jako strona skarżąca występowała również jego małżonka (sygn. akt I SA/Gl 632/10), i jego wniosek został częściowo uwzględniony – postanowieniem z dnia 20 września 2010 r. Sąd zwolnił go z wpisu od skargi w części przekraczającej [...]zł. Kwota ta została uiszczona. Postanowieniem z dnia 25 maja 2011 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu praw pomocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, iż dokumentacja nadesłana na jego wezwanie nie jest kompletna, a żaden z nadesłanych dokumentów nie dotyczy skarżącego bezpośrednio. Nie przedłożono też żadnych dokumentów dotyczących córki skarżącego. Wątpliwości budzi też w ocenie Referendarza, materiał dowodowy odnoszący się do małżonki wnioskodawcy. W terminowo złożonym sprzeciwie od postanowienia Referendarza, skarżący wskazał, iż zaskarżone orzeczenie nie jest słuszne. Zdaniem skarżącego, całkowicie chybiona jest teza, jakoby sytuacja majątkowa jego córki wpływać miała na rozstrzygniecie w przedmiocie zwolnienia od kosztów. Z kolei co do działalności gospodarczej prowadzonej przez jego żonę wskazano, iż prowadzona jest ona ze stratą netto przekraczającą [...]zł, zatem nie przynosi żadnego zysku. Sąd - zdaniem skarżącego - winien jednakże badać sytuację majątkową wyłącznie skarżącego, a nie pozostałych członków jego rodziny. Na koniec podano, że zostało wykazane, iż wnioskodawca nie ma żadnych środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych. Ponadto, stan zdrowia wnioskodawcy nie pozwala na podjęcie pracy zarobkowej, gdyż w ostatnim czasie przebył on zawał serca w wyniku czego wszczepiono mu kardiowerter. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s.319). Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy, pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość opisanemu wyżej wymogowi w szczególności w stosunku do swojej osoby. Nie dokonał tego również po otrzymaniu uzasadnienia postanowienia Referendarza z dnia 25 maja 2011 r., Poprzestał jedynie na oświadczeniach, że nie jest nigdzie zatrudniony i nie osiąga żadnych dochodów, a także o złym stanie swego zdrowia, nie potwierdzając tych twierdzeń żadnymi dowodami. Nie przedstawił np. zaświadczenia właściwych organów, że jest osobą bezrobotną, że nie złożył zeznania podatkowego za ubiegły rok czy też odpowiedniego zaświadczenia lekarskiego. Wskazać także należy, iż nie złożono również żadnych dokumentów dotyczących córki skarżącego, pozostającej wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (która zgodnie z oświadczeniem skarżącego pokrywa wszystkie wydatki związane z prowadzeniem tego gospodarstwa), poza fragmentami wyciągu z jej rachunku bankowego. Tymczasem wydatki i potrzeby finansowe osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, bezsprzecznie kształtują i jego status majątkowy. Utrwalony jest już bowiem w orzecznictwie sądowym pogląd, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy, sąd oceniając sytuację materialną strony bierze pod uwagę również dochody uzyskiwane przez członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie ze stroną (postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008r. sygn. akt I OZ 393/08 LEX nr 493832,również postanowienie NSA z dnia 26 maja 2008r. sygn. akt. 210/08 LEX nr 478983, postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008r. sygn. akt. II OZ 322/08 LEX nr 479084). Niekorzystnie dla skarżącego ocenić zatem należy, nie wykazanie dochodów innych osób pozostających w jego gospodarstwie domowym, pomimo wezwania wystosowanego do niego, przez Sąd w tymże zakresie. Podstawę prawną do wystosowania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku stanowił art. 255 p.p.s.a., który zresztą został wskazany w wezwaniu skierowanym do skarżącego. W myśl tego przepisu jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie może przy tym odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Zwrócić uwagę należy także, na kwestie przedstawionego materiału dowodowego odnoszącego się do żony skarżącego. Mimo, bowiem akcentowanej przez wnioskodawcę straty poniesionej przez jego małżonkę z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w 2010 r., działalność ta jest ciągle wykonywana i wykazuje regularne spore obroty. Nadesłane dokumenty księgowe, wykazują liczne przepływy pieniężne na znaczne sumy, co świadczy o tym, iż przedsiębiorstwo J. J. ciągle funkcjonuje. Chociażby od początku bieżącego roku, wykazano dużą nadwyżkę w wysokości [...]zł. Nie jest przy tym zasadna argumentacja skarżącego, jakoby oceny tego czy działalność prowadzona jest z zyskiem czy ze stratą dokonać można w skali roku obrotowego, a nie w skali kilku miesięcy, oceny takiej można dokonać zatem – w opinii strony skarżącej – jedynie w oparciu o deklaracje podatkową za rok poprzedni. Z tezą tą nie sposób się jednakże zgodzić, gdyż Sąd oceniając sytuację majątkową wnioskodawcy, winien wziąć pod rozwagę najbardziej aktualne dowody, a takowe wykazują nadwyżkę w przedsiębiorstwie prowadzonym przez małżonkę skarżącego. Nadto nie może umknąć uwadze Sądu, rozstrzygnięcie podjęte w przedmiocie prawa pomocy w innej sprawie toczącej się przed tut. Sądem pod. sygn. akt I SA/Gl 632/10 i przesłanek, którym kierował się Sąd wydając orzeczenie w tejże sprawie. Sąd uznał wówczas, iż skarżący jest w stanie uiścić wpis w wysokości [...]zł i kwota ta została zapłacona. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy.