I SA/Gl 174/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że nie prowadzi działalności gospodarczej, lecz utrzymuje się z pracy dorywczej bez umowy o pracę w ramach tzw. samozatrudnienia, uzyskując dochód w wysokości 2100-2500 zł miesięcznie. Zaznaczył, że ma na utrzymaniu rodzinę, w tym bezrobotną żonę otrzymująca zasiłek w kwocie 400 zł, i płaci alimenty na syna w wysokości 1000 zł. Zwrócił uwagę na konieczność opłacenia kosztów sądowych w postępowaniach cywilnych oraz na ponoszone przez niego wydatki: czynsz za wynajęte mieszkanie (800 zł), tzw. media (około 250 zł miesięcznie; w innym fragmencie wniosku kwotę tę określono na ponad 100 zł) i opłatę za żłobek (400 zł), a nadto na problemy zdrowotne i łączące się z nimi koszty. Do wniosku załączono w szczególności kopie: zeznania podatkowego skarżącego za ubiegły rok (wykazano w nich przychód z działalności gospodarczej w wysokości 119.236,30 zł, koszty jego uzyskania w wysokości 88.572,71 zł oraz dochód w wysokości 30.663,59 zł), umowy najmu lokalu z dnia 1 sierpnia 2012 r. (zgodnie z jej § 3 pkt 2 zapłata czynszu będzie realizowana przelewem na rachunek wynajmującego wskazany w tytule płatności), terminarza spłaty kredytu (łączna rata miesięczna wynosi 522,60 zł; na terminarzu są odręczne adnotacje informujące o zapłacie rat do lipca ubiegłego roku) oraz kopii dokumentów dotyczących stanu zdrowia i kosztów utrzymania mieszkania. Pismem doręczonym w dniu 15 maja 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń, w tym uzyskiwanych w ramach tzw. Programu 500+, z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich a w razie ich likwidacji po dniu 1 stycznia 2017 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank /spółdzielczą kasę oszczędności/ lub kopię umowy o zamknięciu rachunku), dokumentów dotyczących wyniku finansowego działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego (określanej przez niego jako samozatrudnienie) oraz stanu jego przedsiębiorstwa, w szczególności kopii: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług i podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), a także ewidencji środków trwałych, zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że żona skarżącego jest osobą bezrobotną, określającego wysokość wypłacanego jej zasiłku i formę wypłaty (gotówkowa lub przelewem na rachunek bankowy), potwierdzeń zapłaty rat kredytu, alimentów oraz czynszu najmu za ostatnie trzy miesiące (wskazano, że płatności te mogą być odzwierciedlone na przesłanych wyciągach z rachunków bankowych), dokumentacji wskazującej wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (kopii faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd.), a także kopii faktur lub rachunków obrazujących te wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, które nie zostały już udokumentowane, oraz dokumentów potwierdzających płatności dokonane w tym zakresie w okresie ostatnich trzech miesięcy lub wysokość ewentualnych zaległości. Odpowiadając na wezwanie, skarżący oświadczył, że ze względu na wysoki czynsz w dniu 15 maja 2018 r. wyprowadził się z dotychczas zajmowanego mieszkania, w efekcie nie może przedstawić rachunków obrazujących bieżące koszty utrzymania i dostarczył faktury odnoszące się do poprzedniego lokalu. Podkreślił, że nie posiada własnego rachunku bankowego i alimenty opłaca z rachunku bankowego należącego do jego ojca, na który wpłaca niezbędne kwoty gotówką, ponieważ jego była małżonka stale zajmowała rachunek, z jakiego korzystał wcześniej. Wskazał, iż nie posiada środków trwałych i nie sporządza raportów kasowych z uwagi na niskie obroty. Wnioskodawca przedłożył natomiast kopie: zeznania podatkowego żony za ubiegły rok, umowy dzierżawy z dnia 5 maja 2018 r. nieruchomości stanowiącej jego obecny adres do doręczeń (według § 4 umowy czynsz miesięczny wynosi 2000 zł i płatny jest przelewem, a dzierżawca zobowiązał się do zapłaty do dnia 30 maja 2018 r. kaucji w kwocie 10.000 zł), wyciągu z rachunku bankowego jego żony (poza zasiłkiem dla bezrobotnych na rachunek wpływają przelewy od męża dokonywane za pośrednictwem rachunku bankowego jego ojca), deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące od października ubiegłego roku do marca roku bieżącego (najniższą podstawę opodatkowania, 8.279 zł, wykazano w styczniu 2018 r., najwyższą, 12.170 zł, w listopadzie 2017 r.) oraz podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ten okres (za pierwsze trzy miesiące bieżącego roku wykazano przychody miesięczne w kwotach odpowiednio: 8.278,97 zł, 9.687,37 zł oraz 10.574,78 zł oraz koszty w kwotach odpowiednio: 6.266,04 zł, 7222,94 zł i 5441,86 zł; koszty te obejmują również koszty sądowe – w styczniu wyniosły one łącznie 907 zł). Postanowieniem z dnia 16 maja 2017 r., utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia 28 czerwca 2017 r., skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie ze względu na nienależyte wykonanie obowiązku udokumentowania własnej sytuacji, w szczególności uchylenie się od przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych. Z tych przyczyn oddalono wnioski o przyznanie prawa pomocy jego i jego żony w innych sprawach, bodaj ostatnio postanowieniem z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 555/17. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tej ustawy obejmującym m.in. ustanowienie pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem tę okoliczność udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Przystępując do rozpoznania wniosku, w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w toku postępowania prawomocnie odmówiono skarżącemu prawa pomocy – postanowieniem z dnia 16 maja 2017 r. W myśl art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże wszak od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie Tymczasem skarżący ponownie nie wykonał wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku w stopniu pozwalającym na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji z punktu widzenia przesłanej przyznania prawa pomocy. Nie przedłożył w szczególności wyciągów ze swoich rachunków bankowych, mimo że z tej przyczyny odmówiono przyznania prawa pomocy jemu (i jego żonie) w tej i w innych sprawach przed Sądem. W sprawie o sygn. akt I SA/Gl 856/17, w której również złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznawany na dzisiejszym posiedzeniu, uchylił się od dostarczenia rachunku bankowego należącego do jego ojca, powołując się na tajemnicę bankową i odpowiedzialność karną za jej naruszenie. Argument ten jest bezzasadny w stopniu, który nie wymaga nawet komentarza – dość zauważyć, że tego rodzaju obawa nie stała na przeszkodzie do nadesłania wyciągu z rachunku bankowego żony skarżącego, także chronionego przecież tajemnicą bankową. W efekcie wnioskodawca próbuje uniemożliwić dostęp do rachunku bankowego, który – jak sam przyznał – jest jedynie firmowany przez jego ojca celem uniknięcia egzekucji, ale w rzeczywistości wykorzystywany przez niego do dokonywania przelewów, np. na rzecz żony, tytułem alimentów czy uiszczenia wpisu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 856/17. Wyciąg z tego rachunku to niezbędny dokument, by zbadać skalę wydatków skarżącego, wysokość sum, jakie wpłacił on na rachunek i jakie pozostają do jego dyspozycji. W tym kontekście wytknąć wypada wnioskodawcy, że nie wykonał wezwania do udokumentowania poniesienia wydatków, które, co wyraźnie wskazano w wezwaniu, mogły być podane poprzez zaznaczenie odpowiedniej pozycji na wyciągu z rachunku bankowego, tj. spłat kredytu i opłat czynszowych. W wezwaniu zastrzeżono przy tym, że chodzi o okres ostatnich trzech miesięcy, toteż nie mógł się on czuć zwolniony z obowiązku wykazania sposobu uiszczenia czynszu najmu mieszkania z tego powodu, iż z mieszkania miał się wyprowadzić w zeszłym miesiącu. Rozwijając ten ostatni wątek stwierdzić należy, że całkowicie nieprzekonujące jest wyjaśnienie, jakoby wnioskujący wyprowadził się z mieszkania ze względu na wysokie koszty utrzymania. W ubiegłym miesiącu, kiedy zresztą toczyło się już kolejne w niniejszej sprawie postępowanie z jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zawarł on umowę dzierżawy nieruchomości stanowiącej jego obecny adres do doręczeń, w której czynsz określono na kwotę znacznie wyższą (2.000 zł miesięcznie), ustanawiając jednocześnie wysoką kaucję (10.000 zł) płatną do 30 maja 2018 r. Podmiot, który przyjmuje na siebie takie zobowiązanie w trakcie rozpoznawania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie może oczekiwać uwzględnienia tego wniosku, zwłaszcza w sprawie, w której wysokość kosztów sądowych jest najmniejsza spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej i znacznie niższa od tego zobowiązania. Wbrew oświadczeniom skarżącego niepodobna przyjąć, że wykazuje on niewielkie obroty w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W świetle przedstawionych dokumentów obroty te są stabilne, co więcej dają regularnie kilkutysięczną nadwyżkę przychodów nad wydatkami. Wydatki te obejmują opłaty sądowe, i to łącznie sporo wyższe niż należne w rozpatrywanej sprawie. W takim stanie rzeczy nie sposób uznać, że poniesienie kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym będzie odczuwalnym wydatkiem dla skarżącego, a szczególnie że zaburzy płynność finansową jego przedsiębiorstwa i – jak stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. – spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.