I SA/Gl 174/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2017 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika celem sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia kończącego postępowanie w niniejszej sprawie. Podkreślił, że stawki rynkowe, jakie są przyjęte w tym zakresie, wahają się od 2000 do 3000 zł i przekraczają zarówno jego możliwości płatnicze, jak i – i to wielokrotnie – kwotę, wokół której ogniskuje się spór (50 zł). Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką małoletnich synów oraz że nie posiada żadnego wartościowego majątku, zamieszkując w wynajmowanym lokalu. Według wniosku dochody rodziny ograniczają się do wpływów z działalności gospodarczej skarżącego ("3.098 zł brutto minus ZUS") oraz wynagrodzenia jego małżonki. Pośród miesięcznych kosztów utrzymania wymieniono wydatki na tzw. media (150 zł), czynsz (1200 zł) oraz leki (130 zł). Do wniosku załączono kopie: zeznania podatkowego skarżącego za ubiegły rok (wykazano w nich przychód z działalności gospodarczej w wysokości 121.962,25 zł, koszty jego uzyskania w wysokości 84.779,06 zł oraz dochód w wysokości 37.183,19 zł, od którego odliczono stratę z lat ubiegłych w wysokości 25.297,87 zł), aneksu do umowy o pracę jego żony z listą płac za styczeń bieżącego roku (według listy płac na rachunek bankowy przekazano kwotę 1398,89 zł), umowy najmu lokalu z dnia 1 sierpnia 2012 r. (zgodnie z jej § 3 pkt 2 zapłata czynszu będzie realizowana przelewem na rachunek wynajmującego wskazany w tytule płatności) oraz dokumentów dotyczących kosztów utrzymania i stanu zdrowia. Pismem doręczonym w dniu 24 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń, w tym uzyskiwanych w ramach tzw. Programu 500+, z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez osoby pozostające ze skarżącym w gospodarstwie domowym za lata 2015-2016, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, dokumentów dotyczących wyniku finansowego działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz stanu jego przedsiębiorstwa, w szczególności kopii: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług i podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), a także ewidencji środków trwałych, dokumentacji wskazującej wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (kopii faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd.), a nadto kopii faktur lub rachunków obrazujących te wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, które nie zostały już udokumentowane, oraz dokumentów potwierdzających płatności dokonane w tym zakresie w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym dowodu uiszczenia czynszu najmu, lub wysokość ewentualnych zaległości. Odpowiadając na wezwanie, skarżący przedstawił te same dokumenty co poprzednio, a dodatkowo kopie: decyzji z dnia 28 lutego 2017 r. przyznającej skarżącemu świadczenie wychowawcze na syna (według niej świadczenia ma być wypłacane na rachunek bankowy deklarowany we wniosku) wraz z pismem w sprawie jego wniosku o stwierdzenie nieważności tej decyzji ze względu na odmowę przyznania tego świadczenia na drugiego syna pozostającego pod przemienną opieką jego i jego byłej żony oraz zeznania podatkowego obecnej żony za ubiegły rok (poza przychodami ze stosunku pracy wykazano w nim również przychód z praw autorskich w wysokości 19.900 zł). Wyjaśnił zarazem, że otrzymuje dochody z pracy wykonywanej bez umowy o pracę oraz że syn z poprzedniego małżeństwa mieszka z nim tylko okresowo i otrzymuje od niego alimenty w wysokości 1000 zł. Zaznaczył, iż od stycznia 2012 r. nie otrzymuje dochodów z działalności gospodarczej. Jak podkreślił, nie posiada rachunku bankowego, a czynsz za mieszkanie opłaca gotówką i nie posiada dowodów wpłat (opłaty za tzw. media mają być regulowane z rachunku jego ojca). Z kolei z żona, z którą zaprowadził rozdzielność majątkową, nie godzi się na partycypację w jego kosztach sądowych. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tej ustawy obejmującym m.in. ustanowienie pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem tę okoliczność udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Tymczasem skarżący wykonał tego rodzaju wezwanie jedynie w niewielkiej części, skoro nadesłał w większości te same dokumenty, które załączył już do wniosku, i dodatkowo złożył oświadczenia o treści pozostającej w sprzeczności z tym, co z tych dokumentów wynika. Wręcz niezrozumiałe w szczególności jest twierdzenie, że nie prowadzi on działalności gospodarczej od kilku lat, lecz utrzymuje z wynagrodzenia za pracę wykonywaną bez stosownej umowy, w sytuacji gdy w zeznaniu podatkowym za ubiegły rok wykazał on dochód właśnie z tej działalności, i to uwzględniając stratę z lat ubiegłych. Dochód ten jest zresztą nadwyżką wysokich przychodów nad kosztami ich uzyskania, które wielokrotnie przewyższają wskazane we wniosku stawki za sporządzenie skargi kasacyjnej, jakie mają być przyjęte na rynku usług prawniczych. Uzasadnia to przypuszczenie, że skarżący uchylił się od przedłożenia dokumentów dotyczących jego dochodów, zwłaszcza jeżeli zważyć, iż jako źródło tych dochodów wskazał przecież we wniosku własną działalność. Podobnie ocenić wypada wyjaśnienia wnioskodawcy na temat rachunków bankowych. Ustosunkowując się do wezwania o nadesłanie wyciągów z takich rachunków posiadanych nie tylko przez niego, ale i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, poinformował o braku rachunków, mimo że jednocześnie dostarczył dokumenty źródłowe, które tę informację wykluczają. W decyzji przyznającej mu świadczenie wychowawcze na syna zastrzeżono jednoznacznie, że świadczenie będzie wypłacane na rachunek podany we wniosku. Analogicznie w świetle umowy najmu czynsz najmu ma być opłacany przelewem, podczas gdy skarżący zaznaczył, że należność tę uiszcza gotówką i nie dysponuje żadnym pokwitowaniem w tym zakresie. Wreszcie zgodnie z listą płac jego żony wynagrodzenie płatne jest przelewem na rachunek bankowy. Niewątpliwie zatem wezwanie w rozpatrywanej części nie zostało wykonane, co nie pozwala ustalić stanu rachunków bankowych i operacji dokonywanych na nich w ostatnim okresie, czyli okoliczności kluczowych z punktu widzenia możliwości płatniczych i co za tym idzie przesłanek przyznania prawa pomocy. W rozważanym kontekście odnotowania wymaga, że nie przedstawiono potwierdzeń zapłaty kosztów utrzymania oraz że w zeznaniu podatkowym żony skarżącego wykazano też przychody z tytuły praw autorskich, niewiele niższe od przychodów ze stosunku pracy. Można zakładać, iż wyciągi z rachunków bankowych byłyby podstawą do poczynienia ustaleń w tej materii. Bez znaczenia pozostaje przy tym rodzaj ustroju majątkowego obowiązującego w małżeństwie skarżącego, choćby była to rozdzielność majątkowa, której skądinąd nie udokumentowano. Ten ostatni ustrój nie wyłącza wszak zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Otóż rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242). Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.