I SA/Gl 1745/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. w kwestii wniosku skarżącego z dnia 4 marca 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący J. P.ak złożył wniosek z dnia 4 marca 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu zaakcentował, że żyje w nędzy i niedostatku, jest schorowany i zadłużony i nie ma widoków na poprawę swej sytuacji. Informację o stanie rodzinnym ograniczył do wzmianki o obowiązującej w jego małżeństwie rozdzielności majątkowej. Natomiast jako jedyne źródło dochodu wskazał wynagrodzenie za pracę w wysokości 200 zł brutto miesięcznie, dodając, że jest zatrudniony na 1/8 etatu. Ponadto zaznaczył, że nie posiada żadnego majątku poza udziałem wynoszącym 1/20 w odziedziczonym prawie własności nieruchomości zabudowanej domkiem letniskowym, która jednakże jest obciążona hipoteką, a wysokość należności głównej opiewa na kwotę 180.000 zł. Wraz z wnioskiem przedstawił plik kserokopii obejmujący: umowę o pracę, z której wynika deklarowany wymiar zatrudnienia i wysokość płacy zasadniczej, dokumentację medyczną, wskazującą na długotrwałe leczenie, oraz dokumenty obrazujące sytuację z kwietnia ubiegłego roku w zakresie wysokości zadłużenia w opłacie za użytkowanie wieczyste (2.845,66 zł), czynszu dzierżawnym (230,24 zł) i egzekwowanym podatku od nieruchomości (7.998,50 zł). Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia tych danych poprzez: 1) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez niego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; 2) wyjaśnienie, czy w i jakim stopniu jest spokrewniony z pracodawcą; 3) przedłożenie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez niego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących stan tych rachunków oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, jak również dokumentów dotyczących lokat, a w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte – przedstawienie potwierdzającego ten fakt zaświadczenia bankowego informującego o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w czasie ostatnich trzech miesięcy; 4) nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. złożonych przez niego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jeśli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za 2012 r.; 5) wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu korzysta z lokalu, w którym mieszka; 6) udokumentowanie (np. za pomocą odpisu księgi wieczystej), że nieruchomość do niego należąca jest obciążona hipotecznie; 7) sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem (w szczególności z zakupem leków) i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp.; 8) przedłożenie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Referendarz sądowy zaznaczył przy tym, że niezastosowanie się do wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto zwrócił uwagę, że ilekroć w wezwaniu mowa o osobach pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć także małżonkę skarżącego niezależnie od ustroju rozdzielności majątkowej obowiązującego w ich małżeństwie. W odpowiedzi skarżący złożył pismo datowane na 20 kwietnia 2014 r., w którym oznajmił, że jest zatrudniony u córki. Zaakcentował, że jego żona pobiera zasiłek dla bezrobotnych, a on utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, które otrzymuje gotówką, gdyż – w przeciwieństwie do żony – nie posiada rachunku bankowego. Dodał również, że obecnie nie ma żadnych udziałów ani lokat. Zarazem podkreślił, że razem z żoną nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Nadto wiele uwagi poświęcił prezentacji swojej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Wysokość miesięcznych wydatków na zakup leków oszacował na 26 zł. Poza złożonymi uprzednio dokumentami załączył (także w formie kserokopii): umowę o ustanowieniu w jego małżeństwie rozdzielności majątkowej, zaświadczenie pracodawcy o wypłacaniu mu gotówką wynagrodzenia za pracę, dokumenty potwierdzające, że jego żona zlikwidowała działalność gospodarczą w dniu 1 października 2013 r. i obecnie pobiera zasiłek dla bezrobotnych, którego wysokość, zgodnie z decyzją z dnia 18 lutego 2014 r., przez pierwsze trzy miesiące wynosiła – 823,60 zł, a następnie – 646,70 zł, dokumenty wskazujące obciążenie hipoteczne, zawiadomienie o wszczęciu przeciwko jego żonie egzekucji cywilnej, zawartą przez żonę umowę najmu lokalu, w którym oboje mieszkają (w umowie tej nie wskazano wysokości czynszu najmu; zastrzeżono jedynie, że wszelkie koszty związane z lokalem ponosi najemca), wybrane rachunki związane z korzystaniem z tego lokalu [opłacony przez skarżącego rachunek za prąd za wrzesień 2013 r. (161,92 zł), opłacony przez osobę trzecią na rzecz spółdzielni rachunek za czynsz za sierpień 2013 r. (347,24 zł) oraz rachunek do zapłaty za gaz za luty 2014 r. (41,10 zł)], paragon fiskalny opiewający na kwotę 12,99 zł a dokumentujący zakup w dniu 16 marca 2014 r. leków zażywanych, zgodnie z oświadczeniem, przez skarżącego, a nadto PIT-36 za 2012 r., w którym zadeklarował m. in. przychody z działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki w wysokości 2.396,79 zł i PIT-11 za 2013 r. wystawiony przez jego pracodawcę. W związku z powyższym referendarz sądowy skierował do skarżącego kolejne wezwanie do uzupełnienia danych poprzez: 1) przedłożenie wyciągu z rachunku bankowego żony skarżącego, obrazującego stan tego rachunku oraz wszystkie operacje dokonane w jego ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; 2) nadesłanie kopii zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonego przez skarżącego za 2013 r.; 3) przedstawienie dokumentów potwierdzających wysokość zaległości w opłatach za mieszkanie, np. kopii wezwań do zapłaty, monitów; 4) wskazanie wysokości czynszu najmu lokalu, w którym skarżący mieszka wraz z małżonką, oraz nadesłanie dokumentu poświadczającego zapłatę tej kwoty za ostatni miesiąc, np. pokwitowania wystawionego przez wynajmującego. Referendarz sądowy powtórzył przy tym, że niezastosowanie się do wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi osoba trzecia poinformowała, że skarżący przebywa w sanatorium. W dalszej kolejności wpłynęło pismo skarżącego z dnia 6 czerwca 2014 r., w którym podtrzymał on dotychczasowe wnioski i oświadczenia. Ponadto zasygnalizował, że jego żona przewlekle choruje. Wskazał również, że na rachunku za czynsz, który uiszczono w sierpniu ubiegłego roku, widnieje nazwisko córki wynajmującego. Wyjaśnił zarazem, że zrezygnował z udziału w spółce, gdyż wszelkie przychody przypadające na niego jako wspólnika zostały przez zarząd zadysponowane na pokrycie zobowiązań spółki. Przedstawił: kopię umowy sprzedaży udziałów w spółce za cenę 2.800 zł z dnia 7 kwietnia 2014 r., wydruki wybranych transakcji dokonanych na rachunku bankowym jego żony (wśród licznych obciążeń odnotować można operacje z dnia 26 marca 2014 r. na łączną kwotę 1356,33 zł, w tym 100 zł tytułem mandatu karnego skarżącego; tego dnia małżonka skarżącego wpłaciła na rachunek gotówką kwotę 1300 zł, a w dniu 10 marca 2014 r. przelano na jej rachunek zasiłek w kwocie 406,30 zł), kopię złożonego PIT-36 za 2013 r., które złożył (wykazano w nim przychody z działalności gospodarczej w kwocie 391.825,57 zł, koszty ich uzyskania w wysokości 292.322,03 zł i dochód w wysokości 99.503,54 zł), jak również kopie dokumentów dotyczących jego wniosków o umorzenie należności za lokale użytkowe i kopię wezwania z dnia 5 lutego 2014 r. do zapłaty zaległości w opłatach za mieszkanie w kwocie 2.679,45 zł. W dniu 23 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis tego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 9 lipca 2014 r. We wniesionym w dniu 16 lipca 2014 r. sprzeciwie skarżący zażądał uchylenia w całości powyższego postanowienia i przyznania mu prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że obce mu są przepisy prawa i bez fachowej pomocy nie jest w stanie siebie obronić. Raz jeszcze zwrócił uwagę na stan swojego zdrowia i podkreślił, że do tego stanu doprowadziła go sytuacja materialna. Jak oznajmił, nie stać go na zakup wszystkich niezbędnych leków. Dalej podkreślił, że w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa i z żoną nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Zastrzegł, że pieniądze uzyskane ze sprzedaży udziałów przeznaczył wpierw na spłatę długu względem żony, a także pożyczki zaciągniętej przez syna, zaś resztę rozdysponował na zabiegi lecznicze. Ponownie zwrócił również uwagę na wysokość zadłużenia. W tych ramach podał m. in., że ponieważ on jest zadłużony, rachunki za zaległości względem spółdzielni mieszkaniowej za lokal najmowany są wystawiane na małżonkę właściciela (najemcy), który nie żyje. Załączył następujące dokumenty (ich kserokopie): zestawienie operacji na rachunku bankowym żony za pierwsze półrocze 2014 r., potwierdzenie zadłużenia w wysokości 83.834,94 zł w podatku od nieruchomości (stan na 28 stycznia 2014 r.), potwierdzenie, zaległości osoby trzeciej w spłacie pożyczki, dla której zabezpieczenie stanowi odziedziczona nieruchomość, w kwocie 153.901,19 zł (stan na 22 kwietnia 2010 r.), jedno postanowienie organu odwoławczego (przedłożone z uwagi na zawarty w nim opis stanu zdrowia skarżącego), trzy zawiadomienia komornicze z dnia 2 lipca 2014 r. o bezskuteczności egzekucji prowadzonej przeciwko skarżącemu z uwagi na to, że wysokość wynagrodzenia za pracę, jaką otrzymuje, jest wolna od zajęcia, pismo prezesa zarządu spółki, w której był udziałowcem, z dnia 9 czerwca 2014 r. informujące o tym, że w związku ze znacznymi zobowiązaniami spółki zysk za 2013 r., na mocy uchwał wspólników, przeznaczona została na kapitał rezerwowy i pokrycie straty za 2012 r., korektę PIT-36 za 2013 r., złożoną w związku z nieotrzymaniem zysku z udziału w spółce, a także uprzednio przedstawione zaświadczenie lekarskie. W tym miejscu niezbędne jest odnotowanie, że wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Odnosząc się w pierwszej kolejności do sformułowanego w sprzeciwie wniosku o uchylenie zaskarżonego postanowienia, przytoczyć należy brzmienie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej w skrócie: p.p.s.a. Zawiera on bowiem wyjaśnienie przyczyny niemożności uwzględnienia takiego żądania, co jednakże nie stanowi przeszkody do zbadania, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z tą regulacją w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wymaga jedynie dodania, że przepis ten ma zastosowanie w rozpatrywanym przypadku. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od przypomnienia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna. By stwierdzić jej istnienie, trzeba więc poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania i to niezależnie od tego, jaki jest zakres przedmiotowy takiego wniosku. Domaganie się równocześnie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, czyli prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a.). Wykazanie przez niego niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest z kolei niezbędne do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, na które składa się tylko zwolnienie od określonych kosztów sądowych lub tylko ustanowienie wspomnianego pełnomocnika (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Odniesienie powyższego do okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy nie pozwala na stwierdzenie, by skarżący spełniał przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Zarazem wymaga podkreślenia, że decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji ma postawa skarżącego, który swą sytuację przedstawił w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Co więcej, uczynił to pomimo świadomości mankamentów swej prezentacji, na które zwrócono mu uwagę zarówno w wezwaniu do uzupełnienia danych rozpatrywanego wniosku, jak i następnie w postanowieniu referendarza sądowego. Ani bowiem przy wykonaniu wezwania, ani następnie w sprzeciwie od postanowienia, nie wyjaśnił kwestii, które są istotne dla weryfikacji zasadności zgłoszonego żądania, w tym rzetelności oświadczeń powołanych na jego poparcie. W tym kontekście trudno nie zgodzić się z referendarzem sądowym, który ocenił, że skarżący przedstawił swą sytuację w sposób selektywny i nierzetelny, a pogląd ten należy podzielić również na etapie rozpoznawania sprzeciwu. Choć bowiem skarżący niezwykle obszernie zaprezentował swą sytuację zdrowotną i stan zadłużenia (w tym celu, zupełnie niepotrzebnie, składał nawet kilkakrotnie te same materiały źródłowe), to jednak w kwestii prezentacji swoich źródeł utrzymania zachował (i być może nadal to czyni) daleko idącą powściągliwość. Szczególnie dało się to zauważyć na przykładzie dochodów z udziałów w spółce: wpierw skarżący w ogóle o nich wspomniał, następnie przedstawił dokument wykazujący poniesienie z tego tytułu straty w 2012 r., po czym wykazał, że za ubiegły rok podatkowy spółka osiągnęła już dochód, a w dalszej kolejności udokumentował, że osiągnięcie tego wyniku finansowego nie będzie jednak wiązało się z natychmiastowym otrzymaniem przez niego wypracowanego zysku. Poza tym skarżący nadal nie wyjaśnił pochodzenia 1.300 zł, którymi jego żona zasiliła swój rachunek bankowy. Wyjaśnienie tej kwestii jest istotne o tyle, że to dzięki tym środkom możliwe było zrealizowanie wszystkich dokonanych operacji ten rachunek obciążających. Fakt istniejącej w ich małżeństwie rozdzielności majątkowej pozostaje w tym względzie bez znaczenia, tym bardziej, że wbrew twierdzeniom skarżącego tworzy on wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną skoro razem mieszkają i się utrzymują (wszak należność za mandat karny skarżącego została uiszczona z rachunku bankowego jego żony). Ponadto skarżący musi mieć na uwadze to, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, w tym kosztami sądowymi. Stąd też sposób, w jaki wydatkował on kwotę otrzymaną tytułem sprzedaży udziałów w spółce nie może stanowić uzasadnienia dla braku środków na opłacenie wpisu od skargi. Z tych względów należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy, co uczyniono na podstawie powołanego wyżej art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.