I SA/Gl 1745/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska, Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.), Asesor WSA Katarzyna Stuła - Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 maja 2020 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy, organ nadzoru) postanowieniem z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 2, § 4 pkt 1 i art. 54 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 z późn. zm., dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna), po rozpoznaniu zażalenia A.S. (dalej: zobowiązana, dłużnik, skarżąca) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny, ZUS) z dnia [...] nr [...] o oddaleniu skargi na czynność organu egzekucyjnego z dnia [...] tj. zajęcie innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G. (zawiadomienie o zajęciu nr [...]). Powyższe postanowienie organu nadzoru zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu [...] ZUS wystawił na dłużnika tytuły wykonawcze o nr [...] i [...], obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za miesiące styczeń i maj 2018 r. W tym samym dniu, działając jako organ egzekucyjny nadał wyżej wymienionym tytułom klauzulę o skierowaniu do egzekucji. Organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania należności objętych powyższymi tytułami wykonawczymi zawiadomieniem z dnia [...], dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej dłużnika w [...] Urzędzie Skarbowym w G. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone zobowiązanej w dniu [...] wraz z odpisami tytułów wykonawczych, a dłużnikowi zajętej wierzytelności zajęcie doręczono w dniu [...] za pośrednictwem platformy e-PUAP. Zobowiązana pismem z dnia 25 lipca 2019 r. wniosła skargę na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego dokonaną zawiadomieniem z dnia [...], nr [...], wnosząc o jej uchylenie. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] oddalił skargę na czynność organu egzekucyjnego z dnia [...]. Zobowiązana pismem z dnia 24 września 2019 r. wniosła zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego, wnosząc o jego uchylenie, z powodu rażącego naruszenia prawa. W uzasadnieniu podniosła, iż zajęcie narusza prawo, gdyż podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego winno stanowić zarządzenie prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej oddziału, który wszczął postępowanie, a które to zarządzenie nigdy oficjalnie nie zostało opublikowane. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy publiczne mogą działać wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. W związku z tym, skoro Dyrektor Oddziału ZUS w Z. działa na podstawie zarządzenia, do treści którego nikt spoza ZUS nie ma dostępu, to działanie takie narusza Konstytucję i tym samym narusza prawo. Zarządzenia prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej powinny zostać oficjalnie opublikowane. Jeśli do tego nie doszło, to nie mogą być stosowane. Rozpoznając sprawę organ odwoławczy na wstępie swoich rozważań omówił przepisy ustawy egzekucyjnej mające zastosowanie w sprawie, a w szczególności: art. 54 § 1 i 4, art. 1a pkt 2 i stwierdził, że oceniając w postępowaniu zażaleniowym czynności egzekucyjne, zaskarżone w trybie art. 54 § 1 ustawy egzekucyjnej, skupia się na kwestiach formalno-prawnych, które odnoszą się do prawidłowości działania organu egzekucyjnego. W tym zakresie analizuje przepisy prawa dotyczące sposobu oraz formy dokonania tych czynności egzekucyjnych, z uwzględnieniem zarzutów postawionych przez zobowiązaną wobec czynności egzekucyjnej dokonanej zawiadomieniem z dnia [...]. Organ nadzoru podniósł, że w przedmiotowej sprawie, organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 5 ustawy egzekucyjnej, tj. egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych. Działanie organu egzekucyjnego było zgodne z art. 89 u.p.e.a. Zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej zawierało wszystkie elementy oznaczone w przepisie art. 67 § 2 ustawy egzekucyjnej we wzorze obowiązującym na dzień dokonania zaskarżonej czynności, określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1804). Zastosowanie środka egzekucyjnego było więc zgodne z przepisami prawa regulującymi tę kwestię. Organ nadzoru, analizując czynności organu egzekucyjnego podejmowane przy dokonaniu zajęcia, nie stwierdził uchybień formalnoprawnych, które skutkowałyby uwzględnieniem skargi, a następnie zażalenia. Odnosząc się do zarzutów zażalenia organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z treścią art. 19 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej, organy administracji publicznej zobligowane zostały do przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. W zakresie właściwości rzeczowej przepis art. 19 § 4 u.p.e.a. wskazuje między innymi zakres działania Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w stosowaniu środków egzekucyjnych w egzekucji z należności pieniężnych. Przepis art. 73 § 3 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U z 2019 r. poz. 300 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.) stanowi, że do zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy tworzenie, przekształcanie i znoszenie terenowych jednostek organizacyjnych oraz określanie ich siedziby, właściwości terytorialnej i rzeczowej. Z kolei w oparciu o przepis § 2 ust. 3 pkt 1 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011 r. (Dz. U. z 2011 r., nr 18, poz. 93), Prezes Zakładu wydaje akty wewnętrzne, w tym zarządzenia w sprawie terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, oraz określa właściwość terytorialną zasięgu działania i siedzib terenowych jednostek organizacyjnych. Zgodnie z zarządzeniem Nr 10 Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 marca 2008 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. obejmuje zakresem działania teren miasta G. Przepisy ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 296) nie przewidują publikacji zarządzeń Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Dziennikach Urzędowych. Zdaniem organu odwoławczego podniesiona przez zobowiązaną kwestia naruszenia prawa w wyniku braku publikacji zarządzenia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie znajduje uzasadnienia. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. jest organem egzekucyjnym uprawnionym rzeczowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego, przepis art. 22 § 2 ustawy egzekucyjnej, jako kryterium ustalenia właściwego miejscowo organu egzekucyjnego wskazuje miejsce zamieszkania lub siedziby zobowiązanego w odniesieniu do egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości. W skardze na postanowienie organu odwoławczego, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca stwierdziła, że zaskarża postanowienie w całości z powodu rażącego naruszenia prawa i wnosi o jego uchylenie. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ono prawa. Na wstępie rozważań należy wskazać, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucją postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 778/13; z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3396/14 – wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty (postanowienia i zarządzenia), na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w tym trybie mogą bowiem podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi są zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. Skarga służy kontroli prawidłowości stosowania przez organy egzekucyjne środków egzekucyjnych, zmierzających do bezpośredniego wyegzekwowania należności. Tak więc istotą skargi na czynność egzekucyjną jest kontrola poprawności jej dokonania na gruncie przepisów normujących tryb postępowania przy zastosowaniu konkretnego środka egzekucyjnego. Zatem Sąd dokonując kontroli czynności egzekucyjnej, zaskarżonej w trybie art. 54 § 1 u.p,e.a. bada kwestie formalno-prawne, odnoszące się do prawidłowości działania organu egzekucyjnego w zakresie dokonanej czynności. I tak zgodnie z art. 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. tj. egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych, a jego działanie było zgodne z art. 89 ustawy egzekucyjnej. W myśl art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określone w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. (§ 2). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem. (§ 3). W sprawie będącej przedmiotem skargi, zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej zawierało wszystkie elementy wymienione w art. 67 § 2 u.p.e.a. i odpowiadało wzorowi obowiązującemu na dzień dokonania zaskarżonej czynności, określonemu w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1804). Zastosowanie środka egzekucyjnego było więc zgodne z przepisami prawa regulującymi tę kwestię. Organ egzekucyjny doręczył skarżącej zawiadomienie z dnia [...] wraz z odpisami tytułów wykonawczych - w dniu [...]. Z kolei zawiadomienie dłużnikowi zajętej wierzytelności doręczono w formie elektronicznej w dniu [...]. Zgodnie bowiem z art. 89a § 3 u.p.e.a. zawiadomienie o zajęciu i inne pisma w ramach egzekucji z nadpłaty lub zwrotu podatku sporządza się i doręcza z użyciem środków komunikacji elektronicznej w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 67 § 2c. W świetle obowiązujących i omówionych wyżej przepisów dokonane zajęcie było więc zgodne z prawem. Zgodnie z treścią art. 19 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. organy administracji publicznej zobligowane są do przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. W zakresie właściwości rzeczowej art. 19 § 4 u.p.e.a. wskazuje między innymi zakres działania Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w stosowaniu środków egzekucyjnych w egzekucji z należności pieniężnych. Z kolei art. 73 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. stanowi, że do zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy tworzenie, przekształcanie i znoszenie terenowych jednostek organizacyjnych oraz określanie ich siedziby, właściwości terytorialnej i rzeczowej. W oparciu o przepis § 2 ust. 3 pkt 1 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011 r. (Dz.U. z 2011 r., nr 18, poz. 93), Prezes Zakładu wydaje akty wewnętrzne, w tym zarządzenia w sprawie terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, oraz określa właściwość terytorialną zasięgu działania i siedzib terenowych jednostek organizacyjnych. Zgodnie z zarządzeniem Nr 10 Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 marca 2008 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. obejmuje zakresem działania teren miasta G. Przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 296) nie przewidują publikacji zarządzeń Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Dziennikach Urzędowych, a więc nie można przyznać racji stronie skarżącej, że doszło do naruszenia prawa i to w stopniu rażącym. Tak więc Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. jest organem egzekucyjnym uprawnionym rzeczowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Natomiast art. 22 § 2 u.p.e.a. jako kryterium ustalenia właściwego miejscowo organu egzekucyjnego wskazuje miejsce zamieszkania lub siedziby zobowiązanego w odniesieniu do egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości z zastrzeżeniem § 2a-3a. Jak wynika z akt sprawy, miejscem zamieszkania skarżącej są G. Reasumując czynność organu egzekucyjnego z dnia [...] tj. zajęcie innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G. należy ocenić jako zgodną z przepisami prawa oraz prawidłowo dokonaną. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) oddalił skargę.