I SA/Gl 1747/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Asesor WSA Monika Krywow (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 marca 2020 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości A S.A. w upadłości w G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako "Dyrektor" lub "organ nadzoru"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 17, art. 18, art. 64c § 6a, § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm., dalej jako "u.p.e.a."), po rozpoznaniu zażalenia Syndyka Masy Upadłości A S.A. w upadłości w G. (dalej "skarżący") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. (dalej jako "organ egzekucyjny" oraz "wierzyciel") z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie obciążenia A S.A. w upadłości w G. (dalej jako "upadły") kosztami egzekucyjnymi w wysokości [...] zł powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów własnych. Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec spółki A S.A. w G. (dalej jako "Spółka") w oparciu o tytuły własne o nr [...] do [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], obejmujące nieuregulowany podatek od towarów i usług, podatek dochodowy od osób fizycznych, zryczałtowany podatek dochodowy od przychodów z innych źródeł za lata 2016-2018. W toku czynności zajęte zostały rachunki bankowe m.in. w B S.A., C S.A., D S.A., E S.A., a także zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w F S.A. oraz G S.A. Postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w G., [...] Wydział Gospodarczy ogłosił upadłość Spółki, a postanowienie to uprawomocniło się z dniem [...] r. W związku z ogłoszeniem upadłości Spółki organ egzekucyjny pismem z dnia [...] r., skierowanym do sędziego komisarza ustanowionego przez ten Sąd oraz do skarżącego, zgłosił wierzytelności należące do II i III kategorii zaspokojenia, wyszczególniając kwoty należności głównych, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia oraz odsetek od zaległości podatkowych. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne w oparciu o art. 59 § 10 u.p.e.a. w zw. z art. 146 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 498, dalej jako "u.p.u."). Skarżący pismem z dnia 24 czerwca 2019 r., w oparciu o treść art. 64c § 7 u.p.e.a. wystąpił z wnioskiem jednocześnie domagając się obciążenia kosztami egzekucyjnymi Wierzyciela. Pismem z dnia [...] r. organ egzekucyjny zawiadomił skarżącego o wysokości pozostałych do uregulowania kosztów egzekucyjnych, jakie obciążają zobowiązanego. Pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny ustalił koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł i obciążył nimi upadłego. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie: 1. art. 64c § 1 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie i art. 64c § 4 w zw. z art. 64c § 4d u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i obciążenie upadłego kosztami egzekucyjnymi, mimo że nie mogą być one ściągnięte od upadłego i obciążają Skarb Państwa; 2. art. 64 § 4 u.p.e.a. na skutek wielokrotnego pobierania opłat egzekucyjnych pomimo, że obciążone nimi czynności były następnie ponawiane. Podkreślił, że na mocy art. 146 u.p.u. postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenie upadłości, a postępowanie to umarza się po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Tym samym koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. W świetle art. 64c § 4 u.p.e.a. nie można nimi obciążyć upadłego. Odwołał się przy tym do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 3267/13. Podkreślił także, że opłaty za dokonane zajęcia pobiera się tylko raz, co wynika z art. 64 § 4 u.p.e.a. Organ nadzoru utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie wskazując na art. 146 i art. 342 ust. 1 i 2 u.p.u. oraz fakt zgłoszenia wierzytelności do masy upadłości, stwierdził, że po ogłoszeniu upadłości majątek zobowiązanego podlega podziałowi według zasad przewidzianych w przepisach tej ustawy. Zdaniem Dyrektora odzyskanie kosztów egzekucyjnych jest uprawnione w trybie zgłoszenia wierzytelności sędziemu komisarzowi, co organ egzekucyjny uczynił. W ocenie organu nadzoru wobec zgłoszenia wierzytelności nie wystąpił przypadek niemożności ich uregulowania przez zobowiązanego, gdyż nie można wykluczyć, że organ egzekucyjny odzyska wierzytelności podatkowe i koszty egzekucyjne. Tym samym wydając zaskarżone postanowienie organ egzekucyjny stwierdził jedynie fakt ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego i określił ich wysokość. Ponadto organ nadzoru wskazał, że opłaty za zajęcie rachunków bankowych zostały naliczone tylko raz, natomiast naliczenie tej opłaty przy ponownym zajęciu możliwe było na podstawie art. 64 § 5 u.p.e.a. Sposób naliczenia kosztów, w ocenie Dyrektora, jest czytelny i w odniesieniu do konkretnego tytułu wykonawczego można wyliczyć wysokość kosztów egzekucyjnych w oparciu o datę czynności. Skoro zatem organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych w toku prowadzonego postępowania uprawniony był do naliczenia kosztów w oparciu o art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. w wysokościach wskazanych w tych przepisach. Odwołał się przy tym do treści art. 64 § 9 i § 10 tej ustawy. W skardze na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie: 1. art. 64c § 4 u.p.e.a. przez błędne zastosowanie i art. 64c § 4 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie i obciążenie upadłego kosztami egzekucyjnymi, mimo że koszty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego; 2. art. 64 § 4 u.p.e.a. poprzez wielokrotne pobieranie opłat egzekucyjnych, pomimo że czynności egzekucyjne były powielane; 3. art. 8 § 1 i § 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w skutek powołania w uzasadnieniu argumentów sprzecznych z wydanym rozstrzygnięciem. Tym samym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu podtrzymał argumentację co do niemożności obciążania kosztami upadłego, jak również co do sposobu ich naliczania. Odwołał się przy tym do orzecznictwa sądów administracyjnych w tym zakresie. W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał przy tym stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie są dwie kwestie. Po pierwsze możliwości obciążania kosztami upadłego w sytuacji, w której ogłoszenie upadłości zobowiązanego nastąpiło w toku postępowania egzekucyjnego. Drugą kwestią jest wysokość tych kosztów, w szczególności kwestia sposobu ich naliczania. Rozpoznając niniejszą sprawę w pierwszej kolejności zauważyć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, na podstawie art. 146 ust. 1 u.p.u., oznacza zakaz prowadzenia egzekucji w administracji, a tym samym pozbawia organ egzekucyjny uprawnienia do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Powyższy pogląd został zaprezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II FSK 400/05 oraz z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 3267/13 i zachowuje swą aktualność. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela zapatrywania wyrażone w tych wyrokach i w związku z tym posłuży się argumentacją w nich zawartą. Należy zatem przypomnieć, że z wyrażonej w art. 64c § 1 u.p.e.a. zasady, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, nie można wyprowadzić wniosku, iż organ egzekucyjny jest wierzycielem zobowiązanego w rozumieniu art. 189 u.p.u., czyli, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, posiada wobec zobowiązanego roszczenie podlegające zaspokojeniu z masy upadłości zobowiązanego. Z zasady tej, w kontekście art. 64 § 5 u.p.e.a. wynika jedynie, że organ egzekucyjny ma prawo ściągnąć koszty egzekucyjne od zobowiązanego, w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela należności pieniężnej (art. 64c § 6 u.p.e.a.). Umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, na podstawie art. 146 ust. 1 u.p.u., oznacza zakaz prowadzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego, a tym samym pozbawia organ egzekucyjny uprawnienia do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego (obciążenie kosztami) mogło bowiem nastąpić jedynie przy zastosowaniu środków egzekucji administracyjnej należności pieniężnych w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela (art. 64c § 5 i § 6 u.p.e.a.). Skoro postępowanie egzekucyjne uległo umorzeniu z mocy prawa, to ściągnięcie kosztów przez organ egzekucyjny od zobowiązanego nie jest już możliwe. Taką właśnie sytuację przewiduje art. 64c § 4 u.p.e.a., który stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 64c § 1 u.p.e.a. Zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a., jeżeli koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, koszty te pokrywa wierzyciel. Z wykładni językowej i systemowej tego przepisu wynika, że ma on zastosowanie do stanów faktycznych, w których koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego i niezależnie od tego czy wynika to z przyczyn faktycznych, czy prawnych. Przy czym zwrot normatywny "nie mogą być one ściągnięte" należy rozumieć jako nieściągnięte w ogóle (z przyczyn faktycznych czy prawnych). Ponieważ ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, przyjmuje się, że art. 64c § 4 u.p.e.a. znajduje zastosowanie nie tylko wtedy, gdy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie on w stanie pokryć kosztów egzekucyjnych lub gdy wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych. Innymi słowy, ustawodawca w tym przepisie nie stanowi o przyczynach, na skutek których koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, a tym bardziej nie odróżnia powodów faktycznych i prawnych. W piśmiennictwie przyjmuje się, że analizowany przepis znajdzie zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, gdy w toku postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego. że nie będzie faktycznej możliwości ściągnięcia od niego kosztów egzekucyjnych (por. D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, str. 678). Z sytuacją taką będziemy również mieli do czynienia, gdy zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego można by te koszty zaspokoić, lub gdy wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych. Podobnie będzie w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego np. z powodu ogłoszenia upadłości zobowiązanego czy też z powodu jego śmierci (por. W. Grześkowiak, Komentarz Lex 2010 r.). W konsekwencji należy uznać, że unormowania zwarte w art. 64c § 4 - § 6 u.p.e.a. wykluczają uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego, będącego upadłym, wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych. Wierzytelność ta istniała wobec zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego i miała podstawę w tytule wykonawczym wystawionym przez wierzyciela dochodzonej w tym postępowaniu należności pieniężnej. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny nie ma już podstawy do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od upadłego, stąd zobowiązanym do pokrycia tych kosztów jest wierzyciel należności pieniężnej objętej tytułem wykonawczym, a to stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a. O braku możliwości obciążenia zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi po umorzeniu postępowania egzekucyjnego przesądza pośrednio również art. 64c § 7 u.p.e.a., z którego wynika, że postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny może wydać z urzędu jedynie wobec wierzyciela, a tylko postanowienie w tym przedmiocie może być dla organu egzekucyjnego tytułem do dochodzenia należnych mu kosztów egzekucyjnych po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, w toku którego koszty te powstały. W świetle powyższego należało uznać, że zaskarżone postanowienie i poprzedzające go postanowienie organu egzekucyjnego naruszają art. 64c § 4 u.p.e.a., bowiem wbrew treści tego przepisu w niniejszej sprawie obciążono kosztami egzekucyjnymi upadłego. Tymczasem, jak trafnie wskazuje skarżący, nie jest możliwe ich ściągnięcie, z uwagi na zakaz prowadzenia postępowania egzekucyjnego wynikający z art. 146 § 1 u.p.u. Wobec stwierdzonej wadliwości należało uchylić zarówno zaskarżone postanowienie, jak i w oparciu o treść art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a.") postanowienie organu egzekucyjnego. Rozpoznając ponownie sprawę organy zobowiązane będą do zastosowania się do wykładni wynikającej z niniejszego uzasadnienia, w szczególności art. 64c § 4 u.p.e.a. w zw. z art. 146 u.p.u. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę nie wypowiedział się co do wysokości kosztów, albowiem uznał je za przedwczesne, wobec stwierdzenia, że koszty postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie nie powinny obciążać zobowiązanego. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie art. 146 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a. Na koszty te złożyła się kwota 100 zł tytułem wpisu od skargi, kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwota 480 zł stanowiąca wynagrodzenie pełnomocnika ustalona w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).