I SA/Gl 1755/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), Asesor WSA Mikołaj Darmosz, Sędzia WSA Borys Marasek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi K. Sp. z o.o. w R. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 października 2023 r. nr 480000/0976640/2023 480000/71/403449/2023 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. 1. K sp. z o.o. w R. (dalej: skarżąca lub spółka) wniosła skargę na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. 2. Stan sprawy. 2.1. Pismem z 21 sierpnia 2023 r. spółka złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej do tytułów wykonawczych o nr od TW1480023007523 do TW1480023007525, TW4480023013967 i od TW4480023013969 do TW4480023013970. W treści złożonych zarzutów z 21 sierpnia 2023 r. spółka wskazała na rażące naruszenie prawa. Pismem z 1 września 2023 r. organ wezwał spółkę do uzupełnienia braków formalnych złożonych zarzutów poprzez określenie istoty i zakresu żądania oraz dowodów uzasadniających żądanie w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia zarzutów bez rozpoznania. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi. 2.2. Postanowieniem z 18 września 2023 r. organ nie uznał za uzasadnione wniesione zarzuty. 2.3. Dnia 28 września 2023 r. spółka złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie złożonych zarzutów z 21 sierpnia 2023 r. 2.4. Zaskarżonym w nn. sprawie postanowieniem Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając jako organ drugiej instancji utrzymał w mocy postanowienie z dnia 18 września 2023 r. W uzasadnieniu na wstępie wskazał, że na podstawie art. 83 c § 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497 – u.s.u.s.) dla postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez Zakład jako wierzyciela na podstawie przepisów postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje się odpowiednio przepis art. 83 ust. 4 ww. ustawy, z tym, że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dalej organ zacytował treść art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm. - u.p.e.a.). Następnie wyjaśnił, że nieistnienie obowiązku jest pierwszą określoną w ustawie podstawą wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Przesłanką wniesienia zarzutu jest więc sytuacja, w której obowiązek nie istnieje z uwagi na fakt, że w ogóle nie zaistniał. Podkreślono, że okoliczność nieistnienia obowiązku nie musi być następstwem okoliczności, która nastąpiła po wydaniu tytułu wykonawczego, bowiem może zaistnieć wcześniej. Jak wskazano w orzecznictwie sądów administracyjnych, zobowiązany wnosząc zarzut na omawianej podstawie, powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał. Dnia 10 sierpnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Z., działając jako wierzyciel, wystawił tytuły wykonawcze o nr od TW1480023007523 do TW1480023007525, TW4480023013967 i od TW4480023013969 do TW4480023013970 obejmujące składki za okres od marca do maja 2023 r. na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne. Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Podstawą do wystawienia ww. tytułów wykonawczych była deklaracja rozliczeniowa. Tak więc, istnienie obowiązku opłacenia składek wynikało z tego tytułu. Wskazane należności do zapłaty w deklaracji rozliczeniowej odzwierciedlają kwoty wykazane przez wierzyciela w wystawionych tytułach wykonawczych. Tym samym zarówno obowiązek, jak i podmiot zobowiązany został prawidłowo określony przez wierzyciela w ww. tytułach wykonawczych. Błąd co do zobowiązanego jest kolejną okolicznością uzasadniającą wniesienie zarzutu. Z błędem co do zobowiązanego mamy do czynienia w przypadku, w którym środek egzekucyjny zastosowano wobec podmiotu faktycznie niebędącego zobowiązanym w tym postępowaniu. Może to nastąpić w dwóch przypadkach. Po pierwsze, gdy organ egzekucyjny lub egzekutor podjęli czynności egzekucyjne wobec osoby, którą błędnie uznali za zobowiązanego i której doręczyli tytuł wykonawczy wraz z pouczeniem o prawie wniesienia zarzutów. Po drugie, gdy w tytule wykonawczym wskazano osobę, na której nie ciąży obowiązek. Jak przyjmuje się w literaturze, zarzut błędu co do osoby zobowiązanego dotyczy kontroli formalnej tożsamości osoby, co do której prowadzi się egzekucję. Organ egzekucyjny prawidłowo uznał spółkę jako zobowiązaną, w związku z czym doręczył tytuły wykonawcze oraz pouczył o prawie wniesienia zarzutów. W tytułach wykonawczych została prawidłowo wskazana spółka, na której ciążył obowiązek. Stwierdzenie tej sytuacji nastąpiło poprzez porównanie danych spółki (m.in. nr NIP i REGON) zawartych w deklaracji rozliczeniowej stanowiącej podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych. Brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagalne, jest kolejną przesłanką wystąpienia zobowiązanego z zarzutem w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawa ta stanowi sankcję dla naruszenia zasady upomnienia, wyrażonej w art. 15 u.p.e.a., której istotą jest indywidualne zagrożenie zobowiązanemu zastosowania środków egzekucyjnych w przypadku, gdy dobrowolnie nie wykona obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. Organ ustalił, że w aktach egzekucyjnych sprawy jest zwrotne potwierdzenie odbioru upomnień egzekucyjnych. Upomnienia egzekucyjne zostały spółce doręczone 4 i 6 lipca 2023 r. Wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części jest okolicznością, której wystąpienie stanowi podstawę wniesienia zarzutu przez zobowiązanego. Przesłanką wniesienia zarzutu jest więc sytuacja, w której obowiązek nie istnieje z powodu jego wykonania. Spełnienie tej przesłanki następuje również w przypadku upływu czasu, z którym przepisy prawa wiążą przedawnienie się obowiązku, albo w przypadku wystąpienia innych okoliczności uregulowanych w przepisach prawa skutkujących wygaśnięciem obowiązku. Zarzut będzie zasadny także w sytuacji umorzenia obowiązku w przewidzianym w odrębnych przepisach prawa trybie. Również w orzecznictwie sądowym podnosi się, że organ jest zobligowany uwzględnić zarzut strony, jeśli okaże się, że obowiązek, w stosunku do którego prowadzona jest egzekucja, został wykonany lub umorzony w całości albo w części, przedawnił się, wygasł lub w ogóle nie istniał. W przypadku spółki nie doszło ani do wygaśnięcia obowiązku w całości, ani w części. Organ nie odnotował żadnych wpłat na poczet przedmiotowych tytułów wykonawczych, które mogły spowodować wygaśnięcie obowiązku, nawet częściowe. Nie doszło również do umorzenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Dalej podano, że zgodnie z art. 24 pkt 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Tytuły wykonawcze o numerach od TW1480023007523 do TW1480023007525, TW4480023013967 i od TW4480023013969 do TW4480023013970, obejmujące składki za okres od marca do maja 2023 r. na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne. Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Bez względu na okoliczności mogące mieć wpływ na zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia, należności wykazane. w ww. tytułach wykonawczych nie uległy przedawnieniu. Ostatnim zarzutem jest brak wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b artykułu 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. O braku wymagalności obowiązku decydują takie okoliczności, jak odroczenie terminu wykonania obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych. Przepis używa także sformułowania "brak wymagalności obowiązku z innego powodu". Usytuowanie tego zapisu w art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. wskazuje, że podstawą zarzutu mogą być też inne zdarzenia, które powodują, że zobowiązanie nie może być egzekwowane. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest zgodny pogląd, że chodzi tu o zdarzenia tego rodzaju jak odroczenie terminu bądź rozłożenie na raty i należeć będą do tych okoliczności takie zdarzenia, jak wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Dokonując analizy merytorycznej sprawy organ nie dopatrzył się innych przyczyn wpływających na brak wymagalności obowiązku. Nie wystąpiły żadne przeszkody formalno-podmiotowe lub przedmiotowe. Tytuły wykonawcze zostały wystawione w oparciu o deklaracje rozliczeniowe. 3.1. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zarzucono mu rażące naruszenie prawa i wniesiono o jego uchylenie. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. 4. W wyniku przeprowadzonej kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub z naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec braku naruszeń prawa o takim ciężarze gatunkowym nie było podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Prezes ZUS utrzymał w mocy postanowienie, którym oddalono zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Skarżąca pomimo wezwania nie określiła istoty zarzutów. Wskazała jedynie na rażące naruszenie prawa. 5. Na wstępie dostrzeżenia wymaga, że postępowanie, w którym doszło do wydania zaskarżonego postanowienia, zostało zainicjowane wskutek złożenia przez skarżącą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, a zatem skorzystania z uprawnienia, o którym mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a. Przepis ten statuuje bowiem prawo zobowiązanego do wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Nadto na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie (art. 34 § 3 u.p.e.a.). Z kolei art. 83c ust. 1a u.s.u.s., który jest lex specialis w stosunku do art. 34 § 3 u.p.e.a. - stanowi, że do postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez ZUS jako wierzyciela na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Oznacza to, że od takiego postanowienia strona może złożyć do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyjaśnić należy, że art. 83c ust. 1a u.s.u.s. został dodany przez art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070). Na podstawie tej ustawy znowelizowano m. in. u.p.e.a. Dalej jak wynika z art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą takiego zarzutu może być: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Z kolei w myśl art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że prawo do wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 u.p.e.a.) nie umożliwia zgłoszenia zarzutu jakiegokolwiek, lecz jedynie takiego, który został przewidziany przez ustawodawcę w art. 33 § 2 u.p.e.a. O zakresie rozpatrzenia sprawy decyduje zatem treść zgłoszonego zarzutu. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 14 września 2007 r., I OSK 522/07 to właśnie na osobie, do której skierowano tytuł wykonawczy, spoczywa obowiązek wskazania, na której z okoliczności wymienionych w art. 33 u.p.e.a. opiera swój zarzut. Na związanie organu podstawą prawną zarzutów i jego ograniczony zakres kognicji w tej materii wskazuje orzecznictwo sądowe przyjmujące, że jeżeli zobowiązany wskazał jednoznacznie podstawę prawną zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego w terminie do jego złożenia, to nawet jeżeli organ zauważyłby, że uzasadnienie zarzutu odpowiada innemu przypadkowi, wskazanemu w art. 33 u.p.e.a., nie jest uprawniony do działania z urzędu i zbadania zarzutu pod kątem spełnienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 33 tejże ustawy (wyroki NSA z: 8 czerwca 2021 r., III FSK 3542/21; 17 maja 2012 r., II FSK 2267/10; 6 marca 2012 r., II FSK 1441/10). W niniejszej sprawie pomimo wystosowania przez organ do skarżącej, wezwania do uzupełnienia braków formalnych zarzutów poprzez określenie istoty i zakresu żądania pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania i braku odpowiedzi na to wezwanie, organ wydał merytoryczne postanowienie w przedmiocie zarzutów i nie uznał za uzasadniony żadnego z zarzutów wskazanych w art. 33 u.p.e.a. W ocenie Sądu w zaistniałej sytuacji, organ nie był uprawniony do działania z urzędu i zbadania zarzutu pod kątem spełnienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Organ winien wydać postanowienie zgodnie z rygorem, jakim nadał w piśmie z dnia 1 września 2023 r. Uchybienie to jednakże, nie miało wpływu na wynik sprawy, albowiem jak zasadnie uznał organ, w oparciu o posiadaną dokumentację w sprawie, żaden z zarzutów o którym mowa w art. 33 § 2 u.p.e.a. nie był zarzutem zasadnym. 6. Organ słusznie wywiódł, że nieistnienie obowiązku jest pierwszą określoną w ustawie podstawą wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Przesłanką wniesienia zarzutu jest więc sytuacja, w której obowiązek nie istnieje z uwagi na fakt, że w ogóle nie zaistniał. Dnia 10 sierpnia 2023 r. zostały wystawione tytuły wykonawcze obejmujące składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca do maja 2023 r. Podstawą do wystawienia ww. tytułów wykonawczych była deklaracja rozliczeniowa. Tak więc, istnienie obowiązku opłacenia składek wynikało z tego tytułu. Wskazana należność do zapłaty w deklaracji rozliczeniowej odzwierciedla kwoty wykazane przez wierzyciela w wystawionych tytułach wykonawczym. Tym samym zarówno obowiązek, jak i podmiot zobowiązany prawidłowo został określony w ww. tytułach wykonawczych. Błąd co do zobowiązanego jest kolejną okolicznością uzasadniającą wniesienie zarzutu. Z błędem co do zobowiązanego mamy do czynienia w przypadku, w którym środek egzekucyjny zastosowano wobec podmiotu faktycznie niebędącego zobowiązanym w tym postępowaniu. W tytułach wykonawczym wystawionych w nn. sprawie, została prawidłowo wskazana spółka, na której ciążył obowiązek. Stwierdzenie tej sytuacji nastąpiło poprzez porównanie danych skarżącej (m. in. nr NIP i REGON) zawartych w deklaracji rozliczeniowej stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagalne, jest kolejną przesłanką wystąpienia zobowiązanego z zarzutem w sprawie egzekucji administracyjnej. W aktach egzekucyjnych sprawy są zwrotne potwierdzenia odbioru upomnień egzekucyjnych. Upomnienia egzekucyjne zostały doręczone skarżącej dnia 4 i 6 lipca 2023 r. Wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części jest okolicznością, której wystąpienie stanowi podstawę wniesienia zarzutu przez zobowiązanego. Przesłanką wniesienia zarzutu jest więc sytuacja, w której obowiązek nie istnieje z powodu jego wykonania. Spełnienie tej przesłanki następuje również w przypadku upływu czasu, z którym przepisy prawa wiążą przedawnienie się obowiązku, albo w przypadku wystąpienia innych okoliczności uregulowanych w przepisach prawa skutkujących wygaśnięciem obowiązku. Zarzut będzie zasadny także w sytuacji umorzenia obowiązku w przewidzianym w odrębnych przepisach prawa trybie. W przypadku skarżącej nie doszło ani do wygaśnięcia obowiązku w całości, ani w części. Nie odnotowano żadnych wpłat na poczet ww. tytułów wykonawczych, które mogły spowodować wygaśnięcie obowiązku, nawet częściowe. Nie doszło również do umorzenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Także należności wykazane w ww. tytułach wykonawczych dotyczące 3-5/2023 nie uległy przedawnieniu. Ostatnim zarzutem jest brak wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b artykułu 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. O braku wymagalności obowiązku decydują takie okoliczności, jak odroczenie terminu wykonania obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych. Przepis używa także sformułowania "brak wymagalności obowiązku z innego powodu". Usytuowanie tego zapisu w art. 33 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. u.p.e.a. wskazuje, że podstawą zarzutu mogą być też inne zdarzenia, które powodują, że zobowiązanie nie może być egzekwowane. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest zgodny pogląd, że chodzi tu o zdarzenia tego rodzaju jak odroczenie terminu bądź rozłożenie na raty, należeć będą do tych okoliczności takie zdarzenia, jak wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Nie dopatrzono się innych przyczyn wpływających na brak wymagalności obowiązku. Nie wystąpiły żadne przeszkody formalno- podmiotowe lub przedmiotowe. 7. Z powyższych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – p.p.s.a.) i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.