I SA/Gl 1767/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 27 listopada 2013 r. przedstawiciel ustawowy A. B. – I. B. (jej matka) zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w osobie A.K. z Okręgowej Izby Radców Prawnych w G. W uzasadnieniu tego wniosku podniosła, że A. B. jest małoletnia, uczy się i nie pracuje w związku z czym nie osiąga żadnych dochodów. Ze względu na niskie dochody jej rodzice nie są w stanie pokryć żadnych kosztów związanych z postępowaniem przed Sądem. Dochody te wystarczają tylko na podstawowe wydatki związane z wyżywieniem rodziny i pokryciem opłat za mieszkanie. Brat skarżącej jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i dlatego również pozostaje na utrzymaniu rodziców. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazano, iż w skład majątku wnioskującej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wchodzą mieszkania w G. o pow. 26,68 m2 i w C. o pow. 53,10 m2. Dochody ww. gospodarstwa domowego oszacowano na kwotę 3.621,60 brutto. W druku formularza zaakcentowano nadto, że ojciec skarżącej przeszedł w operację w dniu 12 września 2013 r. i w chwili obecnej "niezbędne jest ponoszenie przez rodzinę także nieprzewidzianych wydatków związanych z leczeniem. W tej chwili jest na zwolnieniu lekarskim". Pismem z dnia 2 stycznia 2014 r. referendarz sądowy zobowiązał przedstawiciela ustawowego skarżącej do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; potwierdzenia wpłat z tytułu czynszu itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; ten punkt wezwania dotyczy zarówno mieszkania położonego w C., jak i w G.; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, jej przedstawiciela i pozostałe osoby pozostające (zameldowane /zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy (zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym; 4) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za 2012 r. - ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników; 5) udokumentowanie wydatków ponoszonych przez M. B. z tytułu leczenia; 6) nadesłanie zaświadczenia właściwego urzędu pracy potwierdzającego posiadanie przez Ł. B. statusu osoby bezrobotnej. Odpowiedzi na ww. wezwanie udzielono przy piśmie przedstawiciela skarżącej z dnia 16 stycznia 2014 r., w którym wyjaśniła, że rodzina nie zbierała rachunków za wydatki związane z leczeniem M. B. Są to jednak głównie wydatki na leki, które trzeba zażywać po operacji i w celu kuracji. W oparciu o dokumenty źródłowe nadesłane przy ww. piśmie ustalono, co następuje. Przyjęto, że udokumentowane dochody w gospodarstwie domowym skarżącej stanowią łącznie kwotę około 2.800,00 zł. Wynagrodzenia rodziców skarżącej płatne są przelewem na rachunek bankowy (taki stan rzeczy wynika z przedłożonych zaświadczeń pochodzących od pracodawców). Udokumentowane miesięczne wydatki ustalono na poziomie około 1.562,55 zł (w tym: czynsz za oba mieszkania; opłaty z tytułu zużycia gazu i energii elektrycznej; opłaty z tytułu korzystania z usług telekomunikacyjnych; [...]; ubezpieczenie). Analiza wyciągu z rachunku bankowego należącego do M. B. pozwoliła nadto stwierdzić, że na rachunku tym odnotowane zostały transakcje uznaniowe, których wartość w okresie od sierpnia do grudnia 2013 r. wyniosła 5.200,00 zł. Z tytułów tych operacji wynika, że były to wpłaty własne lub wpłaty od osób trzecich. W 2012 r. rodzice skarżącej osiągnęli dochód do podatkowania w kwocie 27.799,64 zł. Z zeznania PIT-37 za tamten okres wynika nadto, że część dochodów pochodziła z działalności wykonywanej osobiście (w tym umowy o dzieło, zlecenia). Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 200 zł. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Prawo pomocy jest instytucją o wyjątkowym charakterze, której zadaniem jest zapewnienie dostępu do Sądu podmiotom, którym brak środków finansowych nie pozwala na prowadzenie postępowania. Konstytucyjne prawo do sądu, wyrażone w art. 45 Konstytucji RP, pozostaje także w zgodzie z zasadami wyrażonymi w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych praw wolności (sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3,5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 – Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), w szczególności jej art. 6 regulującym prawo do rzetelnego procesu sądowego. Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), przy czym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (zgodnie z zakresem wyznaczonym przez skarżącą) następuje wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W toku rozpoznania wniosku stwierdzono, że przedstawiciel skarżącej nie wykazał, iż ta nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Zestawienie dochodów gospodarstwa domowego skarżącej z przewidywanymi kosztami niniejszego postępowania sądowego, w szczególności wysokością wpisu sądowego od skargi na jego obecnym etapie (200 zł), pozwoliło stwierdzić, że skarżąca będzie w stanie partycypować w tych kosztach. Analiza zgromadzonych dokumentów zrodziła nadto pewne wątpliwości, co do rzeczywistej wysokości dochodów omawianego tutaj gospodarstwa domowego. W szczególności uwagę rozpoznającego wniosek wzbudziły wyciągi z rachunku bankowego M. B., na którym odnotowano szereg transakcji uznaniowych, które nie były wypłatą wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę. Taki stan rzeczy pozwolił na wyprowadzenie konkluzji, iż inicjując niniejsze wpadkowe postępowanie, kierowano się założeniem, aby przedłożyć tylko te dowody i oświadczenia, które przemawiają na rzecz wniosku skarżącej, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. W druku formularza zdeklarowano, iż rodzice skarżącej uzyskują dochody wyłącznie z tytułu "umowy o pracę", tymczasem zeznanie podatkowe za 2012 r. pozwala przyjąć, że dochody te mogą być również pozyskiwane z innych źródeł. Na rzecz pozytywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy nie mogła przemawiać okoliczności, iż jest ona osobą małoletnią. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest już stanowisko, że w przypadku, w którym wnioskodawca nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (przykładowo w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 262/09; LEX nr 552223). Niezależnie od podniesionych wyżej argumentów, jedynie na marginesie, należy odnotować, że konstrukcja skargi, a w szczególności profesjonalizm sformułowanych tam zarzutów pod adresem zaskarżonej decyzji, nie uzasadnia potrzeby ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego. Co więcej, na obecnym etapie postępowania udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest konieczny, wobec czego odmowa przyznania prawa pomocy w tym zakresie nie pozostaje w sprzeczności z potrzebą jak najpełniejszej realizacji przysługującego skarżącemu prawa do sądu. Zgodnie bowiem z art. 175 § 3 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.