I SA/Gl 184/07
WyrokWSA w Gliwicach2007-07-05
Skład orzekający: Przemysław Dumana, Teresa Randak, Krzysztof Winiarski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ egzekucyjny może prowadzić egzekucję administracyjną zaległości podatkowych, gdy zobowiązany zgłosił zarzut potrącenia wierzytelności wobec Skarbu Państwa, a organ ten nie rozpoznał tego zarzutu w trybie właściwym dla potrąceń?Ratio decidendi
Organ egzekucyjny nie może prowadzić egzekucji administracyjnej, jeśli zobowiązany zgłosił zarzut potrącenia wierzytelności wobec Skarbu Państwa, a organ ten nie rozpoznał tego zarzutu w trybie właściwym dla potrąceń. Stwierdzenie, że nie istniała przesłanka nieistnienia obowiązku podatkowego, było przedwczesne bez wcześniejszej oceny istnienia lub nieistnienia podlegającej potrąceniu wierzytelności w formie prawem przewidzianej. Dopiero zakończenie postępowania w sprawie potrącenia determinuje rozstrzygnięcie w kwestii zarzutu nieistnienia obowiązku.Stan faktyczny
Skarżący M. J. kwestionował postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o nie uwzględnieniu zarzutów na tytuły wykonawcze dotyczące zaległości z tytułu podatku VAT. Skarżący podnosił, że złożył wniosek o potrącenie wzajemnych należności z tytułu wykonanej usługi na rzecz Skarbu Państwa (Komendy Miejskiej Policji) z zaległościami podatkowymi. Organy uznały, że potrącenie może nastąpić jedynie w trybie art. 64 Ordynacji podatkowej, a nie na podstawie art. 499 Kodeksu cywilnego, i nie rozpoznały zarzutu potrącenia, prowadząc egzekucję.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. i zasądzono od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania. Stwierdzono, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, Protokolant Katarzyna Orzoł, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2007 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ( słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania 3. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. – działającego jako wierzyciela – z dnia [...] r. nr [...]. w sprawie nie uwzględnienia zarzutów M. J. na tytuły wykonawcze stanowiące podstawę egzekwowania zaległości z tytułu podatku VAT za miesiąc [...] 2005 r. i [...] 2006 r.
W uzasadnieniu postanowienia organ nadzoru wskazał, że M. J. zgłosił zarzuty wobec prowadzonego postępowania egzekucyjnego do Naczelnika Urzędu Skarbowego w T., podnosząc, iż w dniu [...] 2006 r. złożył pismo do tego urzędu wnioskując o dokonanie przerachowania wzajemnych należności, na podstawie jak to nazwał "oświadczenia o potrąceniu wzajemnych należności", który to wniosek nie został rozpatrzony. Jak zaznaczył w/w pismo celowe zostało złożone w takiej formie, gdyż treść Ordynacji podatkowej jest sprzeczna z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej tj. z art. 64 ust. 2, zgodnie z którym prawa majątkowe podlegają równej dla wszystkich ochronie oraz art. 2, zgodnie z którym Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W tym zakresie wskazał dodatkowo, że przepisy Ordynacji podatkowej, nie przewidują możliwości dokonania potrącenia przez złożenie oświadczenia, które miałoby moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe, przez co Skarb Państwa uchyla się od płacenia własnych zobowiązań. Możliwość taką gwarantuje natomiast art. 499 Kodeksu cywilnego, a więc stanowisko organów podatkowych oparte jest na niekonstytucyjnych przepisach Ordynacji podatkowej.
Dyrektor Izby Skarbowej wskazał ponadto, że na podstawie deklaracji VAT – 7 za miesiąc [...] 2005 r. i miesiąc [...] 2006 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. wystawił [...] tytuły wykonawcze wystawione w dniach:
1) [...] r. nr [...] doręczony podatnikowi w dniu [...] r. za zaległość podatkową w podatku VAT za miesiąc [...] 2005 r. na kwotę [...] zł.,
2) [...] r. nr [...] za zaległość podatkową z tytułu podatku VAT za miesiąc [...] 2006 r. na kwotę [...] zł.
3) [...] r. nr [...] za zaległość podatkową w podatku VAT za miesiąc [...] na kwotę [...] zł.
W dniu [...] i [...]2006 r. doręczone zostały zobowiązanemu zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego z rachunku bankowego i stosunku pracy M. J. obejmujące należności z tytułów z dnia [...] r. i z dnia [...] r.
W dalszej kolejności organ odwołał się do treści art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. Nr 36, poz. 161 z 1991 r. z późn. zm. ) wskazując, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:
1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;
2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;
3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;
4) błąd co do osoby zobowiązanego;
5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;
6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;
7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;
8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;
9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;
10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27.
Odnosząc się do zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu, a dotyczącego nieistnienia obowiązku podatkowego Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż strona nie uiściła należnego podatku zadeklarowanego za miesiące [...] 2005 r. i [...] 2006 r., a więc należność stała się zaległością podatkową. W ocenie organu, powyższego nie zmienia fakt, iż podatnik złożył w dniu [...] 2006 r. pismo do Urzędu Skarbowego w T. o dokonanie w trybie art. 499 K.c. potrącenia kwot zobowiązań z tytułu podatku VAT z wierzytelności przysługującej mu na podstawie faktury nr [...] wystawionej na rzecz Komendy Miejskiej Policji w T. na kwotę [...] zł. Potrącenia bowiem zobowiązań podatkowych oraz zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę może być dokonane tylko w trybie art. 64 Ordynacji podatkowej. Podejmowanie przez organ podatkowy decyzji w oparciu o treść art. 499 K.c byłoby działaniem nieuprawnionym. Organ podniósł także, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. dwukrotnie informował podatnika ( pismami z dnia [...] 2006 r. i z dnia [...] 2006 ) o możliwości skorzystania z przepisu art. 64 Ordynacji podatkowej, jednakże podatnik nie skorzystał z trybu w nim określonego. Przesądziło to o tym, że organ nie mógł – bez przedłożenia przez stronę dokumentów potwierdzających istnienie, wysokość i tytułu prawnego do należności podlegających potrąceniu – przyjąć skutecznie oświadczenia o potrąceniu wzajemnych ze Skarbem Państwa należności w trybie art. 64 Ordynacji podatkowej.
Organ wskazał ponadto, iż nie jest zadaniem organów podatkowych orzekanie o zgodności ustaw z konstytucja, a także, że wniosek o zawieszenie postępowania nie może być rozpatrzony w toczącym się postępowaniu, gdyż to ostatnie dotyczy stanowiska wierzyciela.
Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zostało zaskarżone przez zobowiązanego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
W skardze przedstawione tożsame zarzuty co w zażaleniu na postanowienie wierzyciela, wskazując, że w dniach od [...] do [...] 2006 r. Skarb Państwa reprezentowany przez Komendę Miejską Policji zamówił u skarżącego usługę na kwotę [...] zł. brutto, za którą wystawiona została faktura VAT nr [...]. Faktura ta nie została jednak uregulowana do dnia [...] 2006 r., a konsekwencji czego skarżący złożył stosowne oświadczenie w Urzędzie Skarbowym w T. oraz Komendzie Miejskiej Policji oraz dopłacił różnicę na konto Skarbu Państwa. Organ podatkowy, pomimo istnienia dwóch takich samych roszczeń odmówił uznania potrącenia wskazując na uregulowania zawarte w art. 64 Ordynacji podatkowej. W ocenie skarżącego takie działania organów naruszają treść art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który gwarantuje równą ochronę wszelkich praw majątkowych, gdyż Skarb Państwa na podstawie art. 64 Ordynacji podatkowej może bez żadnych reperkusji nie regulować własnych zobowiązań, a jednocześnie domagać się zapłaty zobowiązania z tytułu podatku VAT od transakcji, za którą nie uregulował należności. Skarb Państwa może także domagać się odsetek od własnej wierzytelności od dnia jej powstania do dnia złożenia wniosku o potrącenie z prawomocnym orzeczeniem Sądu, a to w kwocie wyższej niż wymagalna w tym samym czasie i podlegająca takiej samej zwłoce wierzytelność Skarbu Państwa wobec osoby trzeciej. Takie działanie Skarbu Państwa jest naruszeniem zasady demokratycznego państwa prawnego wynikającej z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Skarżący wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego postanowienia,
2) skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania,
3) skierowanie wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 64 Ordynacji podatkowej z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej polskiej.
Dyrektor Izby Skarbowej, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje.
Skarga jest zasadna, a zarzuty w niej zawarte zasługują na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem legalności, a więc zgodności działań administracji z obowiązującym prawem.
W sytuacji, gdy sąd administracyjny stwierdzi, iż wydana decyzja narusza prawo, to zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) uchyla decyzję w części lub całości. Uchylenie decyzji następuje w przypadku gdy, doszło do naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem Sądu, postanowienie organu odwoławczego zawiera uchybienia, które uzasadniają wyeliminowanie go z obrotu prawnego.
Kwestię sporną w rozpatrywanej sprawie stanowi zagadnienie nieistnienia egzekwowanego obowiązku. Naczelnik Urzędu Skarbowego działając jako wierzyciel, a w ślad za nim organ wyższego stopnia Dyrektor Izby Skarbowej uznali, że w rozpatrywanej sprawie zarzut zgłoszony przez skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż egzekwowany obowiązek wynika ze złożonych deklaracji VAT za miesiąc [...] 2005 r. i miesiąc [...] 2006 r., z czym nie zgadzał się skarżący wskazując na istnienie wierzytelności, która podlega potrąceniu z tytułu wykonanej usługi na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego przez Komendanta Komendy Miejskiej Policji w T..
W tym miejscu zasadne jest wskazanie na uregulowanie zawarte w treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo po postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ), zgodnie z którym "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną".
Skład orzekający w niniejszej sprawie zwraca uwagę, że w rozpatrywanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. działał niejako w potrójnej roli tj. organu podatkowego, wierzyciela oraz organu egzekucyjnego. Przy takiej kumulacji uprawnień władczych wymagana jest szczególna staranność organu, zwłaszcza w sytuacji – a taka miała miejsce w rozpatrywanej sprawie – powstania jakichkolwiek wątpliwości co do istnienia obowiązku podatkowego. Egzekwowanie obowiązku – przy istnieniu takiej wątpliwości – stanowi w ocenie Sądu – naruszenie podstawowych zasad prowadzenia postępowania. Z tych też względów Sąd w pierwszej kolejności ocenił wniosek skarżącego z dnia [...] 2006 r. w sprawie dokonania potrącenia w trybie art. 499 K.c należności z faktury VAT wystawionej na kwotę [...] zł. na rzecz Komendy Miejskiej w T. z należnościami Skarbu Państwa – Urzędu Skarbowego w T.. Należy wskazać, że wniosek ten lub jak nazwał skarżący "oświadczenie" zostało złożone w tym samym czasie co upomnienie wierzyciela – Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. wzywające do uregulowania należności z dnia [...] 2006 r. doręczone skarżącemu w dniu [...] 2006 r. Wierzyciel, który otrzymał – po w/w upomnieniu – kolejne pismo zobowiązanego z dnia [...] 2006 r. o istnieniu w/w wierzytelności, winien w pierwszej kolejności rozpatrzyć ten wniosek w formie prawem przewidzianej tj. decyzji administracyjnej lub postanowienia , a nie – jak dokonał tego w rozpatrywanej sprawie – pisemnej informacji o treści art. 64 Ordynacji podatkowej. Pozostawiając sprawę de facto nie rozstrzygniętą ( nie stanowi bowiem rozstrzygnięcia sprawy poinformowanie zainteresowanego pismem) organ podjął działania w celu przymusowego wykonania obowiązku podatkowego z tytułu należności podatkowych wynikających z deklaracji. W ocenie Sądu tylko rozstrzygnięcia sprawy mogło przesądzić o istnieniu lub nieistnieniu obowiązku podatkowego. Dyrektor Izby Skarbowej, wskazując w uzasadnieniu postanowienia na brak reakcji ze strony zobowiązanego na pouczenia zawarte w pismach dotyczących art. 64 Ordynacji podatkowej skupił się na treści § 1 art. 64 Ordynacji podatkowej, który wskazuje, że potrącenia z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa podlegają potrąceniu "na wniosek podatnika". Z treści uzasadnienia wynikało także, że to podatnik ma udokumentować wszystkie okoliczności dotyczące tego potrącenia. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela tego poglądu, gdyż organ pominął w swych rozważaniach – a to wpłynęło na ocenę legalności postanowienia wierzyciela i jednoczenie organu podatkowego – że w sprawach dotyczących potrącenia wzajemnych wierzytelności, w tym wierzytelności państwowych jednostek budżetowych organ może działać także z urzędu. Zasadnym jest zacytowanie całości w/w przepisu, gdyż jego treść obrazuje możliwości działania organów podatkowych w tychże sprawach, które w ocenie Sądu, w żaden sposób nie zostały zrealizowane w rozpatrywanej sprawie.
Art. 64. § 1. Zobowiązania podatkowe oraz zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa podlegają, na wniosek podatnika, potrąceniu z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa z tytułu:
1) prawomocnego wyroku sądowego wydanego na podstawie art. 417 lub 419 (46) Kodeksu cywilnego;
2) prawomocnej ugody sądowej zawartej w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 417 lub 419 (47) Kodeksu cywilnego;
3) nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie lub wywłaszczenia nieruchomości na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami;
4) odszkodowania za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie, uzyskanego na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego;
5) odszkodowania uzyskanego na podstawie przepisów o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz bytu Państwa Polskiego;
6) odszkodowania orzeczonego w decyzji organu administracji rządowej.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się również do wzajemnych, bezspornych i wymagalnych wierzytelności podatnika wobec państwowych jednostek budżetowych z tytułu robót budowlanych, dostaw lub usług wykonanych przez niego w trybie przepisów o zamówieniach publicznych, pod warunkiem że potrącenie dokonywane jest przez tego podatnika i z tej wierzytelności.
§ 2a. Do potrącenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę przepis art. 55 § 2 stosuje się odpowiednio.
§ 3. Potrącenia z tytułów wymienionych w § 1 i 2 można również dokonać z urzędu.
§ 4. Na wniosek podatnika wierzytelności z tytułów wymienionych w § 1 i 2 mogą być również zaliczane na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych.
§ 5. Potrącenie następuje z dniem:
1) złożenia wniosku, który został uwzględniony;
2) wydania z urzędu postanowienia o potrąceniu.
§ 6. Odmowa potrącenia następuje w drodze decyzji.
§ 6a. Potrącenie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
§ 7. Jednostka budżetowa, której zobowiązanie zostało potrącone z wierzytelności podatnika, jest obowiązana wpłacić równowartość wygasłego podatku do organu podatkowego w terminie 7 dni od dnia dokonania potrącenia. Od niewpłaconej w terminie równowartości wygasłego podatku nalicza się odsetki za zwłokę.
Z treści zacytowanego przepisu wynika przede wszystkim, że wzajemne, bezsporne i wymagane wierzytelności "podlegają potrąceniu", a więc przy takiej redakcji przepisu wynika obligatoryjność potrącenia w sytuacji, gdy spełnione są pozostałe warunki tego potracenia. Należy także wskazać, że w sytuacjach określonych w § 2 i w § 3 zacytowanego przepisu organ podatkowy może też działać z urzędu. W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy organ powziął wiadomość o istnieniu takiej należności nie oznacza to fakultatywności jego działania, a jego obowiązek do zbadania czy istnieje taka należność skoro , z kategorycznego brzmienia § 1 tego przepisu wynika, że należności tego rodzaju "podlegają potrąceniu", a przepis ten ma także zastosowanie w stosunku do wierzytelności od państwowych jednostek budżetowych, a taką niewątpliwie jest Komenda Miejska Policji w T.. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, sformułowanie "można" oznacza prawo organu do działania, delegację do "potrącania" a nie dowolność działania organu. W rozpatrywanej sprawie jest to o tyle istotne, że całość postępowania dowodowego ograniczałaby się do wystąpienia do wskazanego przez skarżącego dłużnika tj. Komendy Miejskiej Policji w T. – po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania z urzędu – z pytaniem czy wierzytelność jest bezsporna, wymagalna, czy przysługiwała skarżącemu z tytułu wykonania usługi, dostawy lub roboty budowlanej wykonanej przez niego w trybie przepisów o zamówieniach publicznych. Po otrzymanie od dłużnika odpowiedzi należało zastosować jedną z form wymienionych w tym przepisie tj. wydać decyzję o odmowie lub postanowienie o dokonanym potrąceniu. Tymczasem Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. ignorując treść wskazanego przepisu, działając jako wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze – po otrzymaniu informacji o istnieniu takiej wierzytelności – a następnie działając jako organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego i zajęcia rachunku bankowego w [...] Bank [...] S.A.
Działania takiego nie da się pogodzić z zasadą demokratycznego państwa prawnego, na którą zasadnie powołał się skarżący oraz z zasadą legalizmu – na którą wskazał Dyrektor Izby Skarbowej w uzasadnieniu postanowienia ( a która to zasada została naruszona przez organ pierwszej instancji, gdyż nawet uznanie, że organ nie jest właściwy do dokonania potrącenia w trybie kodeksu cywilnego wymagało, według tejże zasady wydanie rozstrzygnięcia w formie przewidzianej przez Ordynację podatkową tj. umorzenia postępowania lub odmowy wszczęcia postępowania ) , a która nakłada na organy administracji publicznej obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa.
Zdaniem Sądu, nie jest możliwe obiektywne ocenienie istnienia egzekwowanego obowiązku podatkowego bez rozpatrzenia w pierwszej kolejności zagadnienia istnienia potrącalnej wierzytelności. Stwierdzenie bowiem, że taka wierzytelność istnienie obliguje organ do dokonania potrącenia, które w konsekwencji może doprowadzić do wygaśnięcia zobowiązania. W tym też znaczeniu, zarzut naruszenia art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – skład orzekający w niniejszej sprawie uznał za zasadny. Uznanie bowiem, że nie istniała wskazana w nim przesłanka nieistnienia obowiązku podatkowego było co najmniej przedwczesne. Nie da się wyprowadzić takiego wniosku bez wcześniejszej oceny istnienia lub nieistnienia podlegającej potrąceniu wierzytelności i to w formie prawem przewidzianej. Zakończenia postępowania w tej drugiej sprawie determinuje zatem rozstrzygnięcie w kwestii wniesionego zarzutu i do chwili jego zakończenia – przy kumulacji funkcji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T., co już niejednokrotnie Sąd podkreślał – nie można w ogóle rozpatrywać zasadności zarzutu, gdyż jego istotę, zdaniem Sądu należy rozstrzygnąć w postępowaniu podatkowym, a to możliwe jest – w niniejszej sprawie – tylko po wyjaśnieniu okoliczności dotyczących potrącanej wierzytelności. Podkreślenia wymaga fakt, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. wydając zaskarżone postanowienie działał jako wierzyciel, a ten może domagać się wykonania obowiązków tylko podlegających wykonaniu. To, że skarżący złożył deklaracja VAT i że nie uregulował należnego z nich podatku, a więc zobowiązanie stało się zaległością – w sytuacji poinformowania organu o istnieniu potrącalnej wierzytelności – nie mogło stanowić, zdaniem Sądu podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego, bez uprzedniego sprawdzenia w/w okoliczności. Uporczywe wskazywanie przez organ, że do potrącania wierzytelności ma zastosowanie art. 64 Ordynacji podatkowej, a nie art. 499 Kc, bez podjęcia kroków zmierzających do wyjaśnienia istoty zagadnienia tj. faktycznego istnienia tej wierzytelności w trybie właśnie art. 64 dającemu uprawnienie organowi do potrącenia tej wierzytelności z urzędu, przesądza o tym, że stwierdzenie jakoby nie istniała przesłanka nieistnienia obowiązku podatkowego – naruszało zasady prowadzenia postępowania, a w konsekwencji stanowiło także naruszenie przez organ, będący jednocześnie wierzycielem art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Odnosząc się do wniosku skarżącego o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego – wniosku w celu zbadania zgodności art. 64 Ordynacji podatkowej z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 193 konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem". Jak wynika z zacytowanego przepisu wystąpienie z pytaniem prawym może mieć miejsce w sytuacji, gdy od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy. W rozpatrywanej sprawie – w ocenie Sądu – nie zachodziła konieczność występowania z takim pytaniem, gdyż po pierwsze art. 64 Ordynacji podatkowej daje pełne gwarancje w zakresie potrącania wierzytelności wzajemnych wobec Skarbu Państwa i państwowych jednostek budżetowych, po drugie wydanie rozstrzygnięcia nie było uzależnione od stwierdzenia konstytucyjności lub niekonstytucyjności w/w przepisu. Należy wreszcie wskazać, że takie działanie Sądu jest działaniem z urzędu, a nie z wniosku strony, jakkolwiek sugestie stron w tym przedmiocie stanowią cenne wskazówki i są niejednokrotnie wykorzystywane przez Sąd, co jednak nie zmienia charakteru działania Sądu w przedmiocie występowania z pytaniami prawnymi do Trybunału Konstytucyjnego.
W sumie zatem, mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie w całości, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), który przewiduje, że Sąd uwzględniając skargę na orzeczenie uchyla je w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło