I SA/Gl 186/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia w trybie wznowienia postępowania decyzji ostatecznej w sprawie podatku od nieruchomości za 2009 r. wskutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi w tej sprawie jest decyzja organu podatkowego wydana w trybie wznowienia postępowania administracyjnego. Decyzja taka jest - na mocy § 2 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) - objęta w postępowaniu przed sądem administracyjnym wpisem stałym w kwocie 200 zł. W ramach urzędowego formularza wniosku z dnia 5 marca 2018 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznała, że gospodarstwo domowe prowadzi samotnie. Wskazała dalej, że posiada nieruchomości, których łączną wartość oszacowała na kwotę 1.480.000,00 zł, zaznaczając przy tym, że są one obciążone hipotekami na około 3,5 mln zł. Jedynym źródłem dochodu skarżącej jest renta chorobowa w kwocie 920 zł netto. W wyniku analizy ww. oświadczenia oraz akt administracyjnych sprawy, pismem z dnia 16 marca 2018 r., zobowiązano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie odpisu tytułu prawnego, na którego podstawie skarżąca zajmuje lokal będący adresem jej zamieszkania; 2) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w lokalu będącym miejscem zamieszkania skarżącej; dodatkowo należało wskazać na wzajemne relacje tych osób; w szczególności należało uwzględnić S. S. i A. S., który w ramach postępowania administracyjnego odbierał adresowaną do skarżącej korespondencję jako dorosły domownik; wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, wodę, energię elektr.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); w przypadku występowania zaległości z tytułu opłat za użytkowanie lokalu należało tą okoliczność wykazać za pomocą aktualnych zaświadczeń właściwych podmiotów; 4) udokumentowanie zobowiązań o charakterze kredytowo-pożyczkowym; w tych ramach należało nadesłać m.in. kopie układów ratalnych, wskazujących jednocześnie na pozostałe do spłaty saldo; 5) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych lub w SKOK posiadanych przez skarżącą i osoby zameldowane/zamieszkałe w jej gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących wszystkie operacje obciążeniowe i uznaniowe dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank/SKOK, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; w tych ramach należało uwzględnić m.in. rachunek bankowy nr [...], z którego skarżąca dokonały wpłaty z tytułu wpisu sądowego od skargi w sprawie I SA/Gl 1050/17; 6) udokumentowanie wysokości dochodów skarżącej z okresu ostatnich czterech miesięcy; 7) udokumentowanie dochodów pozostałych osób zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącej; w tych ramach należało przedłożyć zaświadczenia o wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia zakładów pracy winny zawierać informację o sposobie wypłaty wynagrodzenia w kwocie netto (wypłata gotówką, przelew bankowy, inne); ewentualne dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), ewidencji przychodów, zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 8) nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącej oraz innych osób zamieszkałych/zameldowanych w gospodarstwie domowym skarżącej za rok 2016; w tych ramach należało nadto nadesłać kopie informacji podatkowych za 2017 r.; 9) udokumentowanie zabezpieczenia nieruchomości wskazanych w druku pkt 7.1. PPF; 10) udokumentowanie obciążeń oraz pożytków wynikających z posiadania ww. nieruchomości; w tych ramach należało nadesłać m.in. kopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości lub łącznego zobowiązania pieniężnego. W treści wezwania pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Jednocześnie zwrócono uwagę skarżącej, że ilekroć w wezwaniu jest mowa o osobach zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącej, należało przez to rozumieć wszystkie te osoby, które współkształtują jej sytuację materialną, np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania wspólnego miejsca zamieszkania. W ramach pisma procesowego z dnia 28 marca 2018 r. pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że pod adresem [...] [...] w Z. znajduje się większa ilość zabudowań, a lokal zajmowany przez skarżącą stanowi przedmiot władania "A" Sp. z o.o. S.K.A., która to użyczyła skarżącej pokój z łazienką. Z faktu odbierania korespondencji przez S. S. (siostra skarżącej) i A. S. (ojciec skarżącej), nie można wywodzić wniosku, że osoby te wspólnie zamieszkują ze skarżącą. Pełnomocnik wyjaśnił, że pod ww. adresem mieści się dom rodziców skarżącej, restauracja oraz budynek będący we władaniu wspomnianej wcześniej Spółki. Wskazał dalej, że skarżąca, pomimo literalnej treści umowy użyczenia lokalu, nie ponosi kosztów jego utrzymania. "Pokrywają je prawdopodobnie, ze względu na sytuację majątkową skarżącej, jej rodzice." Skarżąca nie posiada żadnych zobowiązań o charakterze kredytowo-pożyczkowym. Z tytułu posiadanych nieruchomości nie ponosi żadnych obciążeń, ani nie uzyskuje żadnych pożytków. Do przybliżonego wyżej pisma dołączono: umowę użyczenia lokalu (pokój wraz z łazienką); przekazy pocztowe, wskazujące na to, iż dochód skarżącej z tytułu świadczenia ZUS kształtuje się obecnie na poziomie 772,35 zł; PIT-40A za 2016 wraz z PIT-37 za ten okres (wynika z nich, że jedynym źródłem dochodu skarżącej była wówczas wspomniana wyżej renta; dochód brutto wyniósł 13.788,24); PIT-40A za 2017 r. (wypłacono świadczenie rentowe w kwocie 12.834,64 zł brutto); wydruki z przeglądarki elektronicznej księgi wieczystej wskazujące na obciążenia hipoteczna na dwóch nieruchomościach. W chwili obecnej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach zawisło łącznie pięć postępowań ze skarg K. S. Wszystkie sprawy objęte są wpisem stałym, o którym mowa na wstępie. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Należy w punkcie wyjścia podkreślić, że bez względu na zakres prawa pomocy, co do zasady to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 Pp.s.a.). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (np. poprzez zwolnienie od kosztów sadowych) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05; dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc poczynione wyżej uwagi na grunt tej sprawy należy stwierdzić, że nie sposób sytuacji materialnej skarżącej postrzegać w kategoriach socjalnych standardów utrzymania, a tym samym skarżąca nie może być beneficjentem wnioskowanej pomocy. Uzasadnienie tej konstatacji wymaga dwutorowej analizy. Po pierwsze, wypada odnotować w tym miejscu, że skarżąca zdeklarowała z jednej strony, iż mieszka w wynajętym pokoju z łazienką, tworząc odrębne gospodarstwo domowe. Z drugiej zaś strony ustalono, że pod adresem, będącym jej miejscem zamieszkania, przebywają pozostali członkowie jej rodziny, którzy pokrywają wydatki związane z jej utrzymaniem. Zdaniem orzekającego, taka sytuacja domowa skarżącej, wbrew lansowanej przez nią koncepcji, odpowiada definicji pojęcia "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym", przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przez to pojęcie należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (postanowienie NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06; dostępne na stronie internetowej j.w.). Na gruncie zgromadzonego materiału źródłowego, a przede wszystkim oświadczeń skarżącej można przyjąć, że w omawianym przypadku nie mamy do czynienia z dwoma odrębnymi gospodarstwami, tym bardziej, że z oświadczeń tych wynika, iż wszystkie płatności z tytułu utrzymania nieruchomości, w której skarżąca przebywa, dokonywane są przez osoby, które – jak twierdzi skarżąca - nie prowadzą z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Konsekwencją przyjętego założenia są mankamenty dowodowe wniosku. W wezwaniu z dnia 16 marca 2018 r. wyraźnie pouczono przecież skarżącą, że przez osoby zamieszkałe/zameldowane w gospodarstwie domowym skarżącej należy rozumieć wszystkie te osoby, które współkształtują jej sytuację materialną np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania wspólnego miejsca zamieszkania. Niewątpliwie w omawianym przypadku w owych kosztach partycypuje rodzina skarżącej. W tym zakresie, jedynie na podstawie, co należy podkreślić, pobieżnej analizy elektronicznej wyszukiwarki KRS, ustalono, że siostra i matka skarżącej posiadają udziały w spółkach prawa handlowego oszacowanych na kwotę co najmniej 23.541.400,00 zł (patrz KRS nr: [...], [...], [...], [...], [...]). Prezesem większości tych podmiotów pozostaje osoba, która jest jednocześnie prezesem spółki "A" Sp. o.o. w Z., będącej komplementariuszem spółki, która użyczyła skarżącej wspomniany lokal mieszkalny. Wzajemna sieć powiązań tych wszystkich podmiotów, kapitałowy udział członków rodziny skarżącej, pozwoliły przyjąć, że skarżąca, dzięki wsparciu rodziny, będzie w stanie ponieść koszty sądowe niniejszego postępowania, jak i pozostałych spraw, które zainicjowała przed tutejszym Sądem. Po wtóre, niezależnie od wskazanej wyżej przyczyny odmowy przyznania prawa pomocy, należy podkreślić, że skarżąca jest właścicielem nieruchomości, których wartość oszacowała w druku PPF łącznie na kwotę 1.480.000,00 zł, akcentując jednocześnie, że są one obciążone hipotekami. Taki stan rzeczy nie oznacza jednak zakazu korzystania z tychże nieruchomości, a stanowi jedynie zabezpieczenie wierzytelności (patrz art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece – Dz. U. z 2017 r., poz. 1007 ze zm.). Z istoty tej formy zabezpieczenia wynika, że wierzyciel nie uzyskuje prawa do rozporządzania nieruchomością, ani jej obciążania i pobierania pożytków nawet w celu zaspokojenia wierzytelności hipotecznej. Uprawnienie to przysługuje nadal właścicielowi nieruchomości (por. I. Heropolitańska (w:) I. Heropolitańska, A. Tułodziecka, K. Hryćków-Mycka, P. Kuglarz, Ustawa o księgach wieczystych i hipotece oraz przepisy związane. Komentarz, Warszawa 2013, s. 125). Hipoteka jest jedynym ograniczonym prawem rzeczowym, które nie uszczupla uprawnień właściciela nieruchomości (użytkownika wieczystego) albo uprawnionego z tytułu innych praw majątkowych obciążonych hipoteką ani do swobodnego rozporządzania przedmiotem hipoteki, ani do korzystania z niego z wyłączeniem innych osób; dotyczy to w szczególności pobierania pożytków i innych dochodów z rzeczy. Granicą zachowanej przez właściciela nieruchomości pełni uprawnień wynikających z treści prawa własności jest dopiero oddziaływanie na nieruchomość w taki sposób, który może pociągnąć za sobą zmniejszenie jej wartości w stopniu zagrażającym bezpieczeństwu hipoteki; w takim wypadku wierzyciel może żądać zaniechania tych działań (por. S. Rudnicki, Hipoteka jako zabezpieczenie wierzytelności, rozdz. VIII, publ.: LexisNexis 2008). Przywołane wyżej stanowisko doktryny nie wyklucza więc pozyskiwania pożytków z posiadanych nieruchomości. Ograniczeniem w tym zakresie nie powinien być także, sygnalizowany przez pełnomocnika skarżącej, "brak środków niezbędnych w celu aktywnego korzystania z nieruchomości". Z akt administracyjnych sprawy nie wynika bowiem, aby w trakcie umowy użytkowania posiadanych przez nią gruntów ponosiła spektakularne wydatki na utrzymanie infrastruktury nieruchomości. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.