I SA/Gl 187/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, , , po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 kwietnia 2018 r. w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia w trybie wznowienia postępowania decyzji ostatecznej w sprawie podatku od nieruchomości za 2010 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił K. S. (dalej: skarżąca, wnioskodawczyni, strona) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. Składając skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie strona, reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego, wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W urzędowym formularzu PPF, nadesłanym wraz ze skargą wnioskodawczyni zeznała, że gospodarstwo domowe prowadzi samotnie. Wskazała dalej, że posiada nieruchomości, których łączną wartość oszacowała na kwotę 1.480.000,00 zł, zaznaczając przy tym, że są one obciążone hipotekami na około 3,5 mln zł. Jedynym źródłem dochodu skarżącej jest renta chorobowa w kwocie 920,00 zł netto. Podniosła przy tym, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W piśmie z dnia 16 marca 2018 r. referendarz sądowy wezwał do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w szczególności: 1) złożenie odpisu tytułu prawnego, na którego podstawie skarżąca zajmuje lokal będący adresem jej zamieszkania; 2) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w lokalu będącym miejscem zamieszkania skarżącej - dodatkowo należało wskazać na wzajemne relacje tych osób, w szczególności należało uwzględnić S. S. i A. S., który w ramach postępowania administracyjnego odbierał adresowaną do skarżącej korespondencję jako dorosły domownik; 3) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, wodę, energię elektryczną) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego - wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne) a w przypadku występowania zaległości z tytułu opłat za użytkowanie lokalu należało tę okoliczność wykazać za pomocą aktualnych zaświadczeń właściwych podmiotów; 4) udokumentowanie zobowiązań o charakterze kredytowo-pożyczkowym - w tych ramach należało nadesłać m.in. kopie układów ratalnych, wskazujących jednocześnie na pozostałe do spłaty saldo; 5) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych lub w SKOK posiadanych przez skarżącą i osoby zameldowane/zamieszkałe w jej gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących wszystkie operacje obciążeniowe i uznaniowe dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank/SKOK, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; w tych ramach należało uwzględnić m.in. rachunek bankowy nr [...], z którego skarżąca dokonała wpłaty z tytułu wpisu sądowego od skargi w sprawie o sygn. I SA/Gl 1050/17); 6) udokumentowanie wysokości dochodów skarżącej z okresu ostatnich czterech miesięcy; 7) udokumentowanie dochodów pozostałych osób zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącej - w tych ramach należało przedłożyć zaświadczenia o wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy, zaświadczenia zakładów pracy winny zawierać informację o sposobie wypłaty wynagrodzenia w kwocie netto (wypłata gotówką, przelew bankowy, inne), zaś ewentualne dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), ewidencji przychodów, zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp. (w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności); 8) nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącej oraz innych osób zamieszkałych/zameldowanych w gospodarstwie domowym skarżącej za rok 2016 (w tych ramach należało nadto nadesłać kopie informacji podatkowych za 2017 r.); 9) udokumentowanie zabezpieczenia nieruchomości wskazanych w druku PPF (pkt 7.1.); 10) udokumentowanie obciążeń oraz pożytków wynikających z posiadania ww. nieruchomości (w tych ramach należało nadesłać m.in. kopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości lub łącznego zobowiązania pieniężnego). Jednocześnie w powyższym wezwaniu pouczono, że ilekroć w wezwaniu jest mowa o osobach zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącej, należało przez to rozumieć wszystkie te osoby, które współkształtują jej sytuację materialną, np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania wspólnego miejsca zamieszkania. W odpowiedzi na wezwanie (w piśmie z dnia 28 marca 2018 r.) pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że pod adresem ul. [...] [...] w Z. znajduje się większa ilość zabudowań, a lokal zajmowany przez skarżącą stanowi przedmiot władania "A" Sp. z o.o. S.K.A., która użyczyła skarżącej pokój z łazienką. Stwierdził, że z faktu odbierania korespondencji przez S. S. (siostrę skarżącej) i A. S. (ojca skarżącej) nie można wywodzić, że osoby te wspólnie zamieszkują ze skarżącą. Pełnomocnik wyjaśnił, że pod ww. adresem mieści się dom rodziców wnioskodawczyni, restauracja oraz budynek będący we władaniu wspomnianej wcześniej Spółki. Wskazał że skarżąca, pomimo literalnej treści umowy użyczenia lokalu nie ponosi kosztów jego utrzymania i stwierdził, iż "Pokrywają je prawdopodobnie, ze względu na sytuację majątkową skarżącej, jej rodzice." Zdaniem pełnomocnika skarżąca nie posiada żadnych zobowiązań o charakterze kredytowo-pożyczkowym. Z tytułu posiadanych nieruchomości nie ponosi żadnych obciążeń, ani nie uzyskuje żadnych pożytków. Pełnomocnik poinformował, iż skarżąca "nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego" ani nie posiada rachunków bankowych zaś wpłata, o której mowa była w wezwaniu referendarza sądowego została dokonana na poczcie i jest to rachunek techniczny Banku "B" S.A. Do powyższego pisma dołączono: umowę użyczenia lokalu (pokój wraz z łazienką); przekazy pocztowe, wskazujące na to, iż dochód skarżącej z tytułu świadczenia ZUS kształtuje się obecnie na poziomie 772,35 zł; PIT-40A za rok 2016 wraz z PIT-37 za ten okres (wynika z nich, że jedynym źródłem dochodu skarżącej była wówczas wspomniana wyżej renta; dochód brutto wyniósł 13.788,24 zł); PIT-40A za 2017 r. (wypłacono świadczenie rentowe w kwocie 12.834,64 zł brutto); wydruki z przeglądarki elektronicznej księgi wieczystej wskazujące na obciążenia hipoteczne na dwóch nieruchomościach. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie podkreślił on przede wszystkim, że obecnie przed tut. Sądem zawisło łącznie pięć postępowań ze skarg wnioskodawczyni, przy czym wszystkie te sprawy objęte są wpisem stałym w kwocie po 200,00 zł. Referendarz sądowy podniósł, że nie sposób postrzegać sytuacji materialnej skarżącej w kategoriach socjalnych standardów utrzymania, tym samym nie może być ona beneficjentem wnioskowanej pomocy. W tych ramach zaznaczył, że wnioskodawczyni z jednej strony zadeklarowała, iż mieszka w pokoju z łazienką, tworząc odrębne gospodarstwo domowe, z drugiej zaś strony ustalono, iż pod adresem będącym jej miejscem zamieszkania przebywają pozostali członkowie jej rodziny, pokrywający wydatki związane z jej utrzymaniem. Zdaniem referendarza sądowego taka sytuacja domowa skarżącej odpowiada definicji pojęcia "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym", przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych. Konsekwencją takiego założenia są mankamenty dowodowe wniosku. W kosztach wspólnego miejsca zamieszkania partycypuje rodzina skarżącej, której członkowie posiadają udziały w spółkach prawa handlowego oszacowane na kwotę co najmniej 23.541.400,00 zł (co ustalono na podstawie pobieżnej analizy elektronicznej wyszukiwarki KRS). Prezesem większości tych podmiotów pozostaje osoba, będąca jednocześnie prezesem spółki "A" Sp. z o.o. w Z., będącej komplementariuszem spółki, która użyczyła skarżącej lokal mieszkalny. Wzajemna sieć powiązań tychże podmiotów i kapitałowy udział członków rodziny skarżącej pozwoliły zdaniem referendarza przyjąć, że dzięki wsparciu tej rodziny wnioskodawczyni będzie w stanie ponieść koszty sądowe niniejszego postępowania oraz pozostałych spraw, zainicjowanych przed tut. Sądem. Nadto, referendarz zaznaczył, że skarżąca jest właścicielem nieruchomości, których wartość oszacowała łącznie na kwotę 1.480.000,00 zł, akcentując fakt ich obciążenia hipotekami. Taki stan rzeczy nie wyklucza jednak możliwości pozyskiwania z nich pożytków, a ograniczeniem w tym zakresie nie powinien być sygnalizowany przez pełnomocnika skarżącej "brak środków niezbędnych w celu aktywnego korzystania z nieruchomości", gdyż z akt administracyjnych nie wynika, aby w trakcie umowy użytkowania posiadanych przez nią gruntów ponosiła spektakularne wydatki na utrzymanie infrastruktury nieruchomości. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącej wniósł o jego zmianę w całości i orzeczenie o przyznaniu jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącej ponownie podkreślał, że przy ul. [...] [...] w Z. znajduje się większa ilość zabudowań, w tym dom zamieszkały przez rodziców skarżącej, budynek użytkowy w którym znajduje się restauracja oraz budynek będący we władaniu spółki "A" Sp. z o.o. S.K.A., w którym skarżąca korzysta z lokalu z łazienką, użyczonych jej przez ww. spółkę. Zdaniem pełnomocnika brak jest podstaw by twierdzić, że skarżąca prowadzi z kimkolwiek gospodarstwo domowe – jest osobą dorosłą (38 lat), zamieszkuje w osobnym budynku i utrzymuje się z renty rodzinnej. W kwestii posiadanych przez stronę nieruchomości pełnomocnik zaznaczył, że obciążone są one bardzo wysokimi hipotekami (około 3,5 mln zł) i praktycznie niemożliwe jest, aby znalazły one nabywców. Ponownie stwierdził, że wnioskodawczyni nie posiada środków niezbędnych do aktywnego korzystania z nieruchomości. Do sprzeciwu dołączono kopię umowy użyczenia lokalu położonego w Z. przy ul. [...] [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Wskazać jednak przyjdzie, że przytoczony powyżej przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 P.p.s.a. Należy zaznaczyć, iż rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonym wyżej przepisie. Na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Wskazuje na to użyte w treści art. 246 P.p.s.a. pojęcie "wykazać", które oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805). Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na wnioskodawcy, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową. W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy przyjmując, że skarżąca dzięki wsparciu rodziny będzie w stanie ponieść koszty sądowe, nadto jest ona właścicielem nieruchomości mogących stanowić źródło pozyskiwania pożytków. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż w jej przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zauważyć należy przede wszystkim, że referendarz sądowy słusznie przyjął, iż w sprawie zachodziły podstawy do wystosowania obszernego wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, które były niezbędne dla oceny zdolności płatniczych wnioskodawczyni i które zmierzało do ustalenia, czy i w jakim zakresie na skarżącej ciąży obowiązek ponoszenia wydatków z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego oraz ustalenia, czy pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Zdaniem Sądu rację ma referendarz sądowy, iż sytuacja domowa skarżącej, ustalona w nn. sprawie, wbrew twierdzeniu strony o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego, odpowiada definicji pojęcia "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym", przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie ze wskazaną linią orzeczniczą, pojęcie to obejmuje stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które jest związane z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (por. postanowienie NSA z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 569/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z akt sprawy wynika przy tym, iż wszelkie płatności z tytułu utrzymania nieruchomości w której przebywa skarżąca pokrywają członkowie jej rodziny, przebywający pod tym samym adresem. Uznać zatem można, iż osoby te współkształtują sytuację majątkową strony. W wezwaniu referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wyraźnie przy tym pouczono, że ilekroć jest w nim mowa o osobach zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącej należy przez to rozumieć wszystkie osoby, które współkształtują jej sytuację materialną, np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania wspólnego miejsca zamieszkania. Jak trafnie zwrócił uwagę referendarz sądowy, w wyniku analizy elektronicznej wyszukiwarki KRS ustalone zostało, iż siostra i matka skarżącej posiadają udziały w spółkach prawa handlowego oszacowane na kwotę co najmniej 23.541.400,00 zł, zaś prezesem większości tych podmiotów pozostaje osoba, która jednocześnie jest prezesem spółki "A" Sp. z o.o. w Z., będącej komplementariuszem spółki, która użyczyła stronie lokal mieszkalny. Pomiędzy podmiotami gospodarczymi, w których udziały posiadają członkowie rodziny skarżącej istnieje zatem wzajemna sieć powiązań. Wszystkie powyższe okoliczności pozwalają uznać w związku z tym, iż skarżąca przy wsparciu rodziny jest w stanie ponieść koszty sądowe niniejszej sprawy oraz pozostałych spraw zawisłych przed tut. Sądem. Dalej zauważyć należy, że jak słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy, skarżąca jest właścicielem nieruchomości, których wartość oszacowała na kwotę łącznie 1.480.000,00 zł. Wprawdzie strona zaznaczyła, iż obciążone są one hipotekami, nie oznacza to jednak zakazu korzystania z tych nieruchomości. Hipoteka stanowi bowiem jedynie zabezpieczenie wierzytelności (por. art. 65, art. 68 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece; Dz.U. z 2017 r., poz. 1007 ze zm.). Wierzyciel hipoteczny nie uzyskuje w związku z tym prawa do rozporządzania nieruchomością ani do jej obciążania i pobierania z niej pożytków. Zdaniem Sądu możliwe jest zatem pobieranie z tych nieruchomości pożytków, a z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca ponosiła spektakularne wydatki na utrzymanie infrastruktury nieruchomości. Końcowo zaznaczyć należy, że także w ramach sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego nie nadesłano żadnych dodatkowych (nowych) dokumentów źródłowych ani nie zwrócono uwagi na okoliczności, które byłyby nieznane rozpoznającemu wniosek o przyznanie prawa pomocy na wcześniejszym etapie postępowania. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.