I SA/Gl 189/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A sp. z o.o. w C. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi A sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2010 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania A sp. z o.o. w C. (dalej jako "skarżąca" lub "Spółka") przyznania prawa pomocy. Przedstawiając stan sprawy, referendarz sądowy wskazał, że Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zauważył, że w złożonym wniosku oświadczyła, że nie posiada żadnych środków w kasie, a jej rachunki bankowe zostały zajęte. Ponadto w rubryce nr 6 urzędowego formularza dotyczącej wysokości kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych została wpisana kwota [...] zł, w rubryce 7 odnoszącej się do wartości środków trwałych wnioskodawcy (według bilansu za ostatni rok) wpisano kwotę [...] zł., zaś w rubryce 8 (wysokość zysków lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu) kwotę [...] zł. Do wniosku zostało dołączone niepodpisane oświadczenie na temat stanu rachunków bankowych Spółki. W związku z powyższym referendarz sądowy wezwał pełnomocnika Spółki do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: odpisu ostatniego sprawozdania finansowego strony skarżącej (bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej), odpisu aktualnej ewidencji środków trwałych strony skarżącej, odpisu zeznania podatkowego skarżącej w podatku dochodowym od osób prawnych za dwa ostatnie lata podatkowe, odpisów deklaracji strony skarżącej na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, odpisów raportów kasowych skarżącej za trzy ostatnie miesiące, wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Zastrzegł przy tym, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte w sposób całkowicie wykluczający korzystanie z nich przez Spółkę, należy przedłożyć zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych Spółce w okresie ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżacej przedstawił: niepodpisane wyjaśnienie, według którego ewidencja środków trwałych Spółki została zabezpieczona przez prokuraturę, oraz stwierdzenie, że Spółka aktualnie żadnych środków trwałych i wartości materialnych i niematerialnych nie posiada, oraz kserokopie, które nie zostały przez niego poświadczone: deklaracji dla podatku od towarów i usług za okres od sierpnia ubiegłego roku do stycznia bieżącego, w których wykazano jedynie podatek naliczony do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...] zł, niepodpisanego oświadczenia, załączonego już do wniosku, na temat stanu rachunków bankowych Spółki, potwierdzeń sald tych rachunków na dzień 31 grudnia 2015 r., zeznań Spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za lata 2014-2015, przy czym z deklaracji CIT-8 za 2015 r. wykazano przychód w kwocie [...] zł, koszty jego uzyskania w kwocie [...] zł oraz stratę w kwocie [...] zł. Ponadto złożono kopię sprawozdania finansowego na dzień 31 grudnia 2015 r., z którego wynika, że kwota zobowiązań Spółki wynosi [...] zł (przy czym jest ona niższa od kwoty z początku roku wynoszącej [...] zł) oraz że doszło do spadku wartości aktywów trwałych z [...] zł na początku roku do kwoty [...] zł na końcu. Spółka wykazała też środki i aktywa pieniężne w wysokości [...] zł, zaś w informacji dodatkowej zapowiedziano poszerzenie zakresu działalności w 2016 r. o nowe usługi, zapewniające poprawę wyniku finansowego i dalszą intensyfikację działalności handlowej w kraju). Pełnomocnik skarżącej nadesłał również wydruk z konta raportowego z dnia 8 kwietnia 2016 r. za styczeń ubiegłego roku (saldo konta raportowego wynosiło wówczas [...] zł). Referendarz sądowy odnotował także, że Spółce odmówiono już prawa pomocy w postępowaniu w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 2366/15 – ostatnio postanowieniem z dnia 26 października 2016 r., utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia 28 listopada 2016 r. Dokonując oceny wniosku referendarz sądowy wskazał na treść art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") i stwierdził, że z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy, zaś w orzecznictwie podnosi się, iż uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w przywołanym art. 246 § 2 P.p.s.a. Podkreślił przy tym, że przyznanie osobie prawej prawa pomocy wchodzi w rachubę dopiero wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Powinna ona zatem udowodnić tę okoliczność, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową, zaś minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. W ocenie referendarza można tego wymagać szczególnie od podmiotów reprezentowanych przez profesjonalnych pełnomocników. Oceniając wniosek referendarz sądowy wskazał, że pełnomocnik Spółki wykonał wezwanie w sposób niepełny i niepozwalający na wolną od wątpliwości ocenę jej sytuacji, zaś przedłożony materiał dowodowy dotknięty jest mankamentami dostrzeżonymi już w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 2366/15, w której dostarczono analogiczne dokumenty. Zdaniem referendarza sądowego brak było podstaw do tego, by odstąpić od oceny wyrażonej w wydanych w tamtej sprawie prawomocnych orzeczeniach. W konsekwencji referendarz sądowy wyraził pogląd, że brak środków na potrzeby postępowania może wynikać przed wszystkim z raportów kasowych, odzwierciedlających stan gotówki i płatności dokonywane w tej formie, oraz wyciągów z rachunków bankowych. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca poprzestała na złożeniu jedynie oświadczeń (w wypadku rachunków bankowych nawet bez podpisu), które poparte zostały raportem pochodzącym sprzed roku, wskazującym stan kasy w styczniu ubiegłego oraz potwierdzenie sald rachunków bankowych na dzień 31 grudnia 2015 r. Oceniając dokumenty te, referendarz sądowy stwierdził, że z pewnością nie są aktualne i nie zawierają informacji, które były wymagane wezwaniem, tj. o płatnościach gotówkowych i bezgotówkowych dokonanych przez Spółkę w okresie ostatnich trzech miesięcy i o ilości środków, jakie pozostawały w tym czasie od jej dyspozycji, ewentualnie o braku takich środków, stanowiącym w szczególności rezultat zajęcia rachunków bankowych. Podkreślił również, w ślad za poglądem wyrażonym w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 2366/15, że nie wykazanie w składanych deklaracjach jakichkolwiek kwot nie oznacza brak środków, lecz obrotu podlegającego opodatkowaniu wspomnianym podatkiem. Podobnie ocenił pozostały materiał dowodowy, tj. wskazał, że zeznania w podatku dochodowym od osób prawnych oraz sprawozdanie finansowe zawierają dane o ograniczonej przydatności dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem odnoszą się do sytuacji Spółki do dnia 31 grudnia 2015 r. Zauważył przy tym, że co prawda sytuacja finansowa Spółki w tym okresie nie mogła być uznana za korzystną ze względu na znaczne zadłużenie Spółki i stratę z działalności, jednakże wszystkie wartości ujawnione w rozpatrywanych dokumentach były znaczne, nierzadko sięgające kwot milionowych. W ocenie referendarza sądowego dowodzi to dużej skali działalności prowadzonej przez Spółkę oraz rozmiarów majątku wykorzystywanego do tego celu, co w konsekwencji uzasadnia pytanie o obecny stan rzeczy, zwłaszcza jeżeli zważyć na zapowiedź intensyfikacji tej działalności w 2016 r., uczynioną w informacji dodatkowej za 2015 r. Od powyższego postanowienia Spółka wniosła sprzeciw zarzucając rozstrzygnięciu referendarza sądowego dowolną a nie swobodną ocenę twierdzeń skarżącej dotyczących braku jakichkolwiek dochodów i środków na pokrycie kosztów postępowania z uwagi na zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nieosiąganie żadnych dochodów oraz braku środków na rachunkach bankowych i w kasie Spółki wyrażające się uznaniem tych twierdzeń za gołosłowne, a w konsekwencji dokonanie błędnych ustaleń faktycznych i uznaniu, że skarżąca nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych, mimo, że nie posiada ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Reprezentujący Spółkę pełnomocnik stwierdził, że do sprawy została załączona stosowna dokumentacja potwierdzająca brak dostatecznych środków, zaś złożone oświadczenia prezesa skarżącej są zbieżne i korespondują z faktem zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej. Podkreślił, że okoliczność ta wynika również z postanowienia sądu upadłościowego z dnia 25 marca 2013 r. oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki z powodu braku środków pozwalających na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Z oświadczenia prezesa zarządu skarżącej wynika również, że stan majątkowy Spółki nie zmienia się od lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z §2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy osobie prawnej może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W niniejszej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy wskazując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny jej sytuacji majątkowej wobec uchylenia się przez nią od wykonania wezwania do przedstawienia dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację majątkową. W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie wymaganych dokumentów, uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej, zaś złożenie przez jej pełnomocnika dokumentów odnoszących się do lat poprzednich za niewystarczające. Co więcej, podkreślenia wymaga, że Skarżąca z uwagi na uprzednio rozpoznawane wniosku przez tut. Sąd miała świadomość konieczności ich złożenia oraz tego jakie są konsekwencje wybiórczego potraktowania wezwania referendarza sądowego, a mimo to dokumentów dotyczących aktualnej jej sytuacji finansowej i majątkowej nie przedstawiła. Przyjdzie również stwierdzić, że oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości wskazuje jedynie, że w marcu 2013 r. spółka nie posiadała środków na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, a które to koszty są niewspółmierne z wpisem w niniejszej sprawie. Co więcej powoływane oświadczenie prezesa skarżącej nie znajduje odzwierciedlenia w złożonych dokumentach, albowiem jeżeli Spółka zaprzestała prowadzenia działalności, to nie powinna wykazywać ona dochodu np. 2015 r., zaś jej wspólnicy nie powinni zatwierdzać sprawozdania, w którym przesądza się o kontynuacji trwania Spółki a nadto decyduje o poszerzeniu zakresu jej działalności. W konsekwencji po stronie Spółki ciążył obowiązek złożenia dokumentów wskazanych w wezwaniu a odnoszących się do obecnej jej sytuacji majątkowej i finansowej. Nie przedłożenie takich dokumentów powoduje, że referendarz sądowy nie miał możliwości zbadania rzeczywistej sytuacji skarżącej, na której w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie zaś z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 Ppsa orzeczono jak w sentencji.