I SA/Gl 191/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej- umorzenie zaległości podatkowej wskutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych), 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić; W skardze z dnia 29 grudnia 2009 r. D. S. zwróciła się do Sądu między innymi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W dalszej kolejności, w ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 17 lutego 2010 r., skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek wskazała, że od wielu lat jej jedynym źródłem dochodu jest świadczenie emerytalne, które podlega częściowo zajęciu egzekucyjnemu. Obecnie świadczenie, po potrąceniach wynosi [...] zł. Skarżąca dodała nadto, że jest osobą schorowaną i w związku z tym miesięczne koszty leczenia stanowią kwotę około [...] zł. D. S. posiada zaciągnięty kredyt na kwotę około [...]zł. Oświadczyła przy tym, że spłaca to zobowiązanie w ratach o różnej wysokości, w zależności od posiadanych środków pieniężnych. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem. Nie posiada jakiegokolwiek majątku ani zasobów pieniężnych. Łączny dochód tego gospodarstwa wynosi [...]zł brutto. D. S. dodała, iż ponosi wysokie koszty utrzymania mieszkania w łącznej kwocie [...] zł. Oświadczyła przy tym, że mąż uiszcza należności z tytułu dostawy gazu i energii elektrycznej. Dodała, iż J.S. nie partycypuje w ponoszeniu opłaty czynszowej, przez co rośnie zadłużenie z tego tytułu. Pismem z dnia 22 lutego 2010 r. zwrócono się do skarżącej o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych. W tych ramach zobowiązano skarżącą do: wykazania za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon, ubezpieczenie itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże opłat należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby pozostające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia te winny zawierać adnotację o wysokości zajęć komorniczych oraz informację o sposobie wypłaty świadczeń (przelew bankowy, wypłata gotówkowa, inne); w przypadku świadczeń rentowych bądź emerytalnych należało przedłożyć kopię ostatniego "odcinka" właściwego świadczenia; przedłożenie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącą i jej męża (lub ich wspólnego zeznania); jeśli zeznanie roczne nie zostało jeszcze złożone to należało nadesłać kopie: informacji o dochodach (PIT-11) bądź roczne obliczenie podatku (PIT-40); udokumentowanie aktualnie spłacanych miesięcznych obciążeń kredytowych skarżącej i jej męża (w ramach należało nadesłać kopie układów ratalnych bądź kopie potwierdzeń wpłat dokonywanych z tego tytułu). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała plik dokumentów, w tym: rachunek wystawiony przez J. A. i skierowany do D. K. z tytułu czynszu najmu na kwotę [...]zł, "wniosek o wcześniejszą całkowitą spłatę pożyczki", z którego wynika, że skarżąca posiada zobowiązanie wobec A na kwotę [...]zł wraz z opłatą za prowadzenie rachunku (stan na dzień 18 czerwca 2009r.), wezwanie do zapłaty z tytułu zadłużenia za lokal w kwocie [...]zł, zawiadomienie ZUS, z którego wynika, że od 1 marca 2010 r. skarżąca otrzymuje z tytułu świadczenia emerytalnego kwotę [...]zł, pismo ZUS z dnia 30 listopada 2009 r., skierowane do Naczelnika I Urzędu Skarbowego w K., z którego wynika, że świadczenie emerytalne skarżącej będzie potrącane o kwotę [...]zł, decyzja o waloryzacji emerytury, z którego wynika, że świadczenie skarżącej od dnia 4 marca 2010 r. wynosi [...]zł po potrąceniach egzekucyjnych, PIT-40A (dochód brutto za 2009 r. wyniósł [...]zł.) W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 17 marca 2010r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Następnie w terminowo złożonym sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia referendarza, skarżąca wskazała, iż referendarz sądowy w swojej argumentacji pomija okoliczność, iż posiada ona zadłużenie na ponad 17 tysięcy złotych tytułem zaległości czynszowych. Dalej wskazała, iż jej mąż w ogóle nie opłaca czynszu, który wynosi [...] zł. Otrzymując miesięcznie emeryturę w wysokości [...] zł nie jest ona w stanie uiszczać pełnej kwoty za czynsz, przez co stale rośnie jej zadłużenie z tego tytułu. Powyższe wskazuje zatem- w opinii skarżącej- że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Dodała też, iż przeznacza pewne kwoty z emerytury na zwykłe potrzeby związane z egzystencją, musi bowiem kupować leki, żywność, czasem odzież i obuwie. Jej mąż płaci jedynie za gaz i prąd oraz dokłada się do żywności. Nadto skarżąca posiada zadłużenie w A, które sama musi regulować. Na koniec podkreśliła, iż jej mąż nie chce udzielić jej informacji o swoich zadłużeniach oraz dochodach, nie chce rozmawiać o posiadanych środkach finansowych, ani też udostępnić rozliczenia podatkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt.1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Odnosząc tę regulację do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, iż w jej sytuacji zachodzi przesłanka do uwzględnienia wniosku w całości. Nie wykonała ona bowiem wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku w wystarczającym stopniu tj. umożliwiającym ocenę tej sytuacji w sposób wolny od wątpliwości. Nie uczyniła tego także po otrzymaniu postanowienia referendarza sądowego. Podstawę prawną do wystosowania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku stanowił art. 255 p.p.s.a., który zresztą został wskazany w wezwaniu skierowanym do skarżącej. W myśl tego przepisu jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie może przy tym odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Bezsprzecznie również stosownie do art. 255 p.p.s.a. wezwanie takie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmówienia przyznania prawa pomocy. Utrwalony jest już w orzecznictwie sądowym pogląd, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy sąd oceniając sytuację materialną strony bierze pod uwagę również dochody uzyskiwane przez członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie ze stroną (postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008r. sygn. akt I OZ 393/08 LEX nr 493832,również postanowienie NSA z dnia 26 maja 2008r. sygn. akt. 210/08 LEX nr 478983, postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008r. sygn. akt. II OZ 322/08 LEX nr 479084). Podsumowując, skarżąca miała obowiązek wykonać wezwanie w części odnoszącej się do osoby pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym tj. jej męża i fakt, iż tego nie uczyniła, nie pozwala na uwzględnienie jej wniosku w całości. W tym miejscu zaznaczyć godzi się, iż skarżąca nie wykonała także wezwania w zakresie złożenia wyciągów z jej rachunku bankowego (z pisma A z dnia 18 czerwca 2009r. wynika bowiem, iż skarżąca winna uiścić opłaty także z tytułu prowadzenia rachunku osobistego). Nie można jednak tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt.2 p.p.s.a. obowiązek uiszczenia kosztów sądowych limitowany jest granicami koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Poniesienie kosztów postępowania nie może mianowicie w myśl przywołanego przepisu, wiązać się z uszczerbkiem dla tegoż utrzymania, a wykazanie niebezpieczeństwa powstania takiego uszczerbku uprawnia do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym według art. 245 § 3 p.p.s.a. m. in. częściowe zwolnienie od opłat sądowych. Ocena sytuacji skarżącej uzasadnia przyjęcie, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do niej zachodzi. Niewątpliwie bowiem jej jedyny dochód stanowi emerytura w wysokości [...] zł (po potrąceniach). Skarżąca posiada również zaległość, tytułem nieopłacania czynszu za zajmowany lokal. Na marginesie warto nadto zauważyć, iż udział profesjonalnego pełnomocnika na tym etapie postępowania sądowego nie jest konieczny, skoro – zgodnie z art. 175 § 3 pkt.1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 p.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt.2 p.p.s.a. działając w oparciu o art. 260 tej ustawy orzeczono jak w sentencji.