I SA/Gl 196/18

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. odmówić skarżącemu ustanowienia adwokata; 2. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Otrzymawszy zawiadomienie o rozprawie, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W związku z tym sprawę zdjęto z wokandy celem rozpoznania tego wniosku. Wnioskodawca oświadczył w nim, że znalazł pracę na podstawie umowy zlecenia za wynagrodzeniem 411 zł netto, z czego po opłaceniu należności "za światło, wodę-kanalizację odpady" pozostaje mu kwota 8 zł. Podkreślił jednak, że ostatnio ZUS zajął to wynagrodzenie, potrącając z niego kwotę 250 zł, w wyniku czego pozostaje on na utrzymaniu matki pobierającej emeryturę w kwocie 960 zł, choć w rubryce nr 10 urzędowego formularza ponownie określił wysokość wynagrodzenia na 411 zł. Według wniosku skarżący wraz z matką zamieszkuje w domu u babci, płacąc tylko za tzw. media, przy czym stałe wydatki wyliczono na 801 zł, uwzględniając m.in. koszt ogrzewania – 440 zł, opłaty za energię elektryczną – 128 zł, za usługi wodno-kanalizacyjne – 64 zł i za gospodarowanie odpadami komunalnymi – 9 zł. Pismem doręczonym dnia 27 marca 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zwartych we wniosku poprzez nadesłanie: zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne i osobiste łączą te osoby ze skarżącym, dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczenia zleceniodawcy (pracodawcy) skarżącego o wysokości wynagrodzenia wypłaconego mu w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazującego też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) i jaka część wynagrodzenia jest potrącana tytułem zajęcia egzekucyjnego oraz kopii ostatniej decyzji o waloryzacji emerytury matki skarżącego i potwierdzenia wypłaty tego świadczenia za ostatni miesiąc, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń, w tym uzyskiwanych w ramach tzw. Programu 500+, z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano (wskazano, że dochody z działalności gospodarczej należy udokumentować poprzez przedstawienie przede wszystkim kopii księgi przychodów i rozchodów, deklaracji dla podatku od towarów i usług, raportów kasowych, a także aktualnej ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności, z kolei brak dochodów domowników poprzez przedłożenie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o braku zaliczek na podatek dochodowy bądź zaświadczenia urzędu pracy potwierdzającego status osoby bezrobotnej), kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącego oraz innych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za rok 2017, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2016 (zastrzeżono, że w razie, gdyby żadne z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego, które ten fakt poświadczy), wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w tym z zakupem leków, oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Ustosunkowując się do wezwania, skarżący stwierdził, że wszystkie opłaty dotyczące utrzymania domu są wystawione na babcię i opiewają na łączną kwotę 1212 zł, która jest dzielona na sześć osób, toteż każda z tych osób przeznacza na te wydatki ze swego dochodu 202 zł. Przyznał bowiem, że w domu zamieszkuje także jego ojciec, który jest bezrobotny i pozostaje na utrzymaniu babci, oraz siostra z synem. Jak zaznaczył, siostra pracuje na ¼ etatu za wynagrodzeniem 420 zł, otrzymuje tzw. świadczenie 500+ oraz alimenty na syna w kwocie 300 zł. Wnioskodawca powtórzył, że prowadzi gospodarstwo domowe z matką i że z ich dochodów, na które składają się jego wynagrodzenie w kwocie 420 zł i jej emerytura, po odliczeniu przypadającej na nich części opłat (404 zł), pozostaje im 986 zł. Skarżący przedstawił kserokopie: informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na jego podatek dochodowy w roku 2017, decyzji o waloryzacji emerytur jego matki i babci (emerytura do wypłaty wynosi 969,96 zł w przypadku matki oraz 988,19 zł w przypadku babci), decyzji w sprawie podatku od nieruchomości ustalonego babci wraz z upomnieniem w sprawie zaległości w tym podatku za ubiegły rok, faktury za energię elektryczną wystawionej na siostrę i rachunek dotyczący opłaty za wodę i ścieki wystawiony na babcię i ojca. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie zaznaczyć trzeba, że skarżącemu przysługuje zwolnienie od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie bowiem z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.) strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia takich kosztów. tak samo jak, stosownie do art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a., strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów był w rozpatrywanej sprawie zbędny i nie może być rozpoznany: niepodobna przecież wnioskodawcy ani przyznać tego, co i tak przysługuje mu z mocy ustawy, ani tym bardziej tego odmówić, oddalając jego wniosek. W takim przypadku postępowanie w przedmiocie prawa pomocy podlega umorzeniu na podstawie art. 249a P.p.s.a. i dlatego orzeczono jak w punkcie drugim sentencji. Przystępując natomiast do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części, a zatem do wniosku o ustanowienie radcy prawnego, stwierdzić należy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna ona przejawić, polega na dokładnym wykonaniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Tymczasem skarżący nie wykonał należycie żadnego z punktów takiego wezwania i złożył nadto wyjaśnienia, które pozostają w sprzeczności z oświadczeniami zwartymi we wniosku. I tak nie przedstawił zaświadczenia w sprawie zameldowania, chociaż w świetle tych wyjaśnień pominął większość osób tworzących z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Te osoby mają wszak partycypować we wspólnych kosztach utrzymania, co musi wpływać na sytuację osobistą skarżącego. Dalszą kwestią pozostaje, że opisane we wniosku zasady tej partycypacji budzą wątpliwości. Po pierwsze, część kosztów, jaka ma przypadać na skarżącego i jego matkę, jest znacznie niższa od wydatków podanych w tym zakresie we wniosku. Po drugie, koszty te mają być dzielone na sześć osób i pokrywane z ich dochodów, podczas gdy dwie spośród tych osób, tj. ojciec i siostrzeniec wnioskodawcy, mają nie uzyskiwać żadnych dochodów. Dochody te również nie zostały udokumentowane w sposób wskazany w wezwaniu. Skarżący nie przedłożył zaświadczenia zleceniodawcy, a wysokość wynagrodzenia określił niejednoznacznie i rozbieżnie. Najpierw oznajmił, że wynosi ono 411 zł netto, potem zastrzegł, iż z kwoty tej potrąca się 250 zł, by ostatecznie w rubryce nr 10 urzędowego formularza wpisać tę pierwszą kwotę, zaś w odpowiedzi na wezwanie jeszcze ja podwyższyć do 420 zł. Brak zaświadczenia nie pozwala na weryfikację w tej materii. Co więcej, wnioskodawca dostarczył jedynie kopię informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na jego podatek dochodowy, która – w przeciwieństwie do wymaganych wezwaniem zeznań podatkowych – nie obejmuje wszystkich dochodów podlegających opodatkowaniu. Całkowicie zignorował przy tym wezwanie odnośnie do zeznań podatkowych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym lub zaświadczeń poświadczających, że zeznania te nie zostały złożone. Skarżący ograniczył się do nadesłania kopii decyzji o waloryzacji emerytur jego babci i matki i wbrew wezwaniu poprzestał na samych oświadczeniach na temat dochodów innych członków rodziny. Nie przedłożył więc wymienionych wprost w wezwaniu: zaświadczenia w sprawie bezrobocia ojca oraz dokumentów mogących zobrazować dochody jego siostry, np. kopii decyzji przyznającej świadczenie związane z wychowaniem syna. Wreszcie przedstawione dokumenty dotyczące utrzymania nieruchomości, które zresztą – inaczej niż utrzymuje wnioskujący – są wystawione nie tylko na jego babcię, ale też na ojca i siostrę, nie zostały uzupełnione o dowody opłacenia tych należności. Jest to z kolei istotne w kontekście wezwania do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, gdyż nie można wykluczyć, że wydatki te są uiszczane przelewem. Podsumowując, skarżący nie wykonał wezwania w stopniu wystarczającym do przyjęcia, że nie może on ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Nie można także tracić z pola widzenia, że powyższe rozstrzygnięcie nie pozbawia skarżącego możliwości złożenia wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika na dalszym etapie postępowania, w szczególności w przypadku, gdyby udział takiego pełnomocnika okazał się konieczny. Na razie nie jest on przecież jeszcze potrzebny. Zgodnie bowiem z art. 175 § 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, a według art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Tym samym rozpoznawany wniosek doprowadził w praktyce do zbędnego przedłużenia postępowania, gdyż Sąd musiał odroczyć rozprawę celem jego rozpoznania, choć mógł już wydać wyrok rozstrzygający sprawę ze skargi złożonej przez wnioskodawcę. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji.