I SA/Gl 210/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka (spr.), Sędziowie NSA Eugeniusz Christ, Krzysztof Wujek, Protokolant Apl.radc. Magdalena Wełna-Kufel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2009 r. sprawy ze skargi W. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę. W dniu 27.01.2009r. skarżący - Pan W. P. - wniósł za pośrednictwem Dyrektora Izby Skarbowej w K. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] doręczone skarżącemu 28.12.2008r. znak: [...]. Postanowieniem tym Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. Z [...] nr [...], mocą którego odmówiono skarżącemu rozłożenia na raty kosztów postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł. Dokonując analizy akt Sąd Administracyjny ustalił, iż postanowienia te zostały oparte o następujący stan faktyczny: Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. prowadzi przeciwko skarżącemu postępowanie egzekucyjne do następujących tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług: 1.nr SM [...] z dnia 27.08.2008r. za XI/2003r.(na kwotę [...] zł) - koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł; 2. nr SM [...] z dnia 27.08.2008r. za X/2003r. ( na kwotę [...] zł) - koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł; 3. nr SM [...] z dnia 27.08.2008r. za IX/2003r. (na kwotę [...] zł) - koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł; 4. nr SM [...] z dnia 27.08.2008r. za VIII/2003r. (na kwotę [...] zł) - koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł; 5. nr SM [...] z dnia 27.08.2008r. za VII/2003r. (na kwotę [...] zł) - koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł; 6. nr SM [...] z dnia 27.08.2008r. za VI/2003r. (na kwotę [...] zł) - koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł; 7. nr SM [...] z dnia 27.08.2008r. za V/2003r. (na kwotę [...] zł) - koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł; 8. nr SM [...] z dnia 27.08.2008r. za III/2003r. (na kwotę [...] zł) - koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł; 9. nr SM [...] z dnia 27.08.2008r. za II/2003r. (na kwotę [...] zł) - koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł; Łączna zaległość z tego tytułu wynosi [...] zł (suma kosztów egzekucyjnych: [...] zł). Przedmiotowe tytuły zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 9.09.2008r. W tymże dniu poborca podatkowy spisał protokół o stanie majątkowym skarżącego. Z protokołu wynika, że Pan P. zamieszkuje w mieszkaniu wynajmowanym i nie posiada żadnych ruchomości ani nieruchomości. Zastosowane przez organ egzekucyjny środki spowodowały powstanie należnych kosztów egzekucyjnych. W piśmie z dnia 15.09.2008r., stanowiącym uzupełnienie pisma z 20.08.2008r. skarżący złożył wniosek o rozłożenie zaległości na raty wraz z odsetkami za zwłokę. Następnie pismem z dnia 18.09.2008r. wniósł o rozłożenie na raty także kosztów egzekucyjnych. W związku z powyższym wnioskiem o udzielenie ulgi Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z dnia [...] nr [...] odmówił rozłożenia na raty kosztów postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł. Postanowienie to zostało zaskarżone pismem z dnia 4.11.2008r., ale zostało utrzymane w mocy postanowieniem z dnia [...], znak: [...]. W uzasadnieniu tego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej przyjął, że rozłożenie na raty może nastąpić w wypadku "ważnego interesu zobowiązanego", w ramach uznania administracyjnego. Organ stwierdził, iż oceny "ważnego interesu" należy dokonać w oparciu o kryteria zobiektywizowane, a pojęcie to musi być wykładane ściśle, a to z uwagi na powszechność obowiązku podatkowego i równość wobec prawa oraz, że nawet zajście przesłanek ważnego interesu, nie musi prowadzić do wydania pozytywnego dla strony postanowienia. Organ dokonał szczegółowej analizy sytuacji finansowej skarżącego ustalając, że jest zatrudniony na umowę o pracę za wynagrodzeniem [...] zł netto miesięcznie, zgodnie z zaświadczeniem z dnia 8.09.2008r. podatnik: - w 2007r. osiągnął dochód w wysokości [...] zł; - na utrzymanie wynajmowanego mieszkania wydatkuje miesięcznie kwotę ok. [...] zł; - wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z dnia 8.12.2006r. jest obowiązany do zapłaty [...] zł alimentów żonie; - na mocy umowy majątkowej małżeńskiej z 19.10.2006r. ustanowiona została między nim i jego małżonką rozdzielność majątkowa i jednocześnie dokonano podziału majątku wspólnego w ten sposób, że nieruchomość przypadła J. P.. J. P. 6.08.2008r. wniosła pozew o podwyższenie alimentów do kwoty [...] zł miesięcznie. Ustalono, iż podatnik korzysta z pomocy rodziny w formie żywności, nie posiada żadnych rzeczy ruchomych ani nieruchomości, nie spłaca pożyczek ani kredytów, przy czym odpowiada za zobowiązania podatkowe spółki z o. o. A (jako członek zarządu) w kwocie [...] zł. Organ nadzoru uznał sytuację skarżącego za trudną, z uwagi na to, że obowiązek alimentacyjny znacząco zmniejsza posiadane przez niego środki, przez co na zaspokojenie potrzeb pozostaje mu [...] zł. Z takiej kwoty, zdaniem organu, nie jest w stanie się utrzymać, a tym bardziej spłacać w ratach kwoty zaległości podatkowej. Urząd przyznał, iż przesłanka ważnego interesu skarżącego jest spełniona. Z uwagi jednak na niewielką ilość środków, jaka pozostaje skarżącemu na życie ulga w postaci rozłożenia na raty, byłaby ulgą pozorną, gdyż jakiekolwiek raty byłyby niemożliwe do zapłacenia, a koszty egzekucyjne powstały w związku z egzekucją zobowiązań spółki z o.o. A. Rozłożenie świadczenia na raty zdaniem organu nie jest konieczne, gdyż strona może sama uiszczać zaległość w miarę posiadania środków pieniężnych i w dogodnych dla niej terminach. W skardze na to postanowienie z dnia 27.01.2009r. Pan W. P. zarzucił postanowieniu brak zrozumienia przez organy złożoności instytucji swobodnego uznania, sprzeczność uzasadnień postanowień, mimo tej samej tezy(art. 7 kpa), posługiwanie się lakonicznymi sformułowaniami zamiast wyjaśnienia motywów rozstrzygnięcia. Ponadto zarzucił błędy rozumowania organu, polegającą na tym, że łatwiej jest spłacić zobowiązanie w całości niż na raty, Zdaniem skarżącego jest odwrotnie, gdyż raty bardziej urealniają możliwość spłaty, choć zgodził się że z uwagi na sytuację finansową nie będzie opłacał rat regularnie. Skarżący podniósł też, że przez fakt zwrócenia się o rozłożenie świadczenia na raty wskazuje, że "ma poczucie konieczności wykonania" zobowiązania podatkowego, a to, że nie płaci nie wynika z jego złej woli oraz, że wykazuje w ten sposób wolę współpracy z wierzycielem. Jednocześnie podkreślił, że rozłożenie świadczenia na niewielkie raty leży w interesie Skarbu Państwa, gdyż pozwoli odzyskać przynajmniej w jakiejś części kwotę należności. Skarżący zarzucił też fakt, że istnieje różnica między świadczeniem rozłożonym na raty a spłatą całego zobowiązania w częściach z uwagi na konsekwencje w postaci odsetek i kar. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i stwierdził, że organ II instancji odmiennie niż organ I instancji ocenił spełnienie warunku zaistnienia "ważnego interesu", co tylko może, ale nie musi prowadzić do wydania korzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Podkreślił, że uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny stanu faktycznego, ale w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia ważnego interesu zobowiązanego. Zarzucił skardze, iż formalnoprawna polemika między rozłożeniem na raty a spełnieniem w częściach nie ma w tym stanie znaczenia, z uwagi na brak źródła z którego skarżący mógłby pokryć ewentualne raty. Pismem z dnia 23.06.2009r. do postępowania przystąpił pełnomocnik skarżącego, który podtrzymał merytoryczne zarzuty skargi, a ponadto zarzucił naruszenie art. 64f ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w związku z art. 116 ordynacji podatkowej. Podkreślił, że organ był obowiązany do szczegółowego rozważenia całokształtu materiału sprawy oraz przytoczył poglądy orzecznictwa i doktryny na instytucję swobodnego uznania oraz "ważnego interesu podatnika". Jednocześnie zarzucił, że nierozłożenie na raty, ale wymaganie całej kwoty jednorazowo jest sprzeczne z zasadą poszanowania słusznego interesu podatnika.. nadto podniósł, że ogromna zaległość podatkowa skarżącego nie powstała w zasadzie z jego winy, lecz z powodu nierzetelnych kontrahentów i kosztów postępowań sądowych, on zaś odpowiada jako członek zarządu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania, które miałyby istotny wpływ na wynik sprawy. Postępowanie administracyjne, a następnie sądowoadministracyjne, zainicjowane przez stronę skarżącą, dotyczy rozłożenia na raty należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł, które powstały w związku z bezskuteczną egzekucją kwoty głównej zaległości podatkowej: [...] zł. Zgodnie z art. 64 §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17.06.1966r.(Dz. U. z 2002r. Nr 110 poz. 968 z późn. zm.- dalej EgzAdmU ) jeżeli zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne, którego zasadność nie została zakwestionowana organ ma obowiązek pobrać koszty egzekucyjne. Natomiast w szczególnych przypadkach określonych w art. 64e-64f jeżeli zajdą przesłanki w nich wskazane organ może przypadające na niego koszy egzekucyjne umorzyć w całości lub w części bądź też może je rozłożyć na raty. Instytucja ta jest zbliżona do instytucji umorzenia lub rozłożenia na raty w art.67a Ordynacji Podatkowej, jednak między tymi instytucjami istnieją także znaczące różnice. Przepis art. 64f EgzAdmU przewiduje jako jedyny warunek rozłożenia kosztów egzekucyjnych na raty istnienie "ważnego interesu zobowiązanego", w przeciwieństwie do Ordynacji Podatkowej, gdzie zarówno dla umorzenia, jak i dla rozłożenia na raty wystarczające jest zaistnienie interesu publicznego lub ważnego interesu podatnika. Ponadto charakter wierzytelności rozkładanej na raty jest zupełnie inny. W przypadku, o którym mowa w art. 67a O.P. rozłożenie zaległości podatkowej na raty skutkuje zmianą statusu podatnika. Przykładowo w art. 24 ust. 1 pkt. 3 ustawy prawa zamówień publicznych wyklucza się z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego wykonawców, którzy zalegają z uiszczeniem m.in. podatków, z wyjątkiem sytuacji, gdy uzyskali oni przewidziane prawem zwolnienie, odroczenie lub rozłożenie na raty. Aby nie zostać wykluczonym należy przedłożyć stosowne zaświadczenie wydawane na podstawie art. 306e §5 O.P. Taki podatnik nie posiada wtedy zaległości podatkowych. Zupełnie inna jest sytuacja dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powstanie kosztów egzekucyjnych oznacza, że należność główna, w przedmiotowej sprawie z tytułu zaległości podatkowych, nie została uregulowana ani rozłożona na raty i podlega egzekucji. Zatem celem rozłożenia na raty, stanowiącym ważny interes podatnika, jak i interes społeczny, umożliwienie mu dalszego prowadzenia działalności gospodarczej i przykładowo utrzymanie miejsc pracy, natomiast ulga w postaci rozłożenia na raty kosztów postępowania egzekucyjnego ma charakter socjalny. Dlatego też ustawodawca nie uzależnił jej przyznania od interesu społecznego. Istotny w tej konstrukcji i kluczowy dla niniejszego postępowania jest znajdujący się w art. 64f EgzAdmU zwrot "może rozłożyć na raty". Pozwala on organowi egzekucyjnemu nawet w przypadku zaistnienia przesłanki "ważnego interesu" odmówić rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych. Uznaniowy charakter tego postanowienia oznacza, że wybór sposobu rozstrzygnięcia wniosku o zastosowaniu ulgi zależy jedynie od organu egzekucyjnego, który ma obowiązek przeprowadzić w sposób prawidłowy postępowanie w sprawie i wydać postanowienie. W związku z tym taki akt może podlegać sądowej kontroli wyłącznie w zakresie jego zgodności z przepisami o postępowaniu. Kontrola ta sprowadza się wyłącznie do zbadania, czy wydanie postanowienie przez organ egzekucyjny zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz rozważeniem wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Sąd nie ocenia w takim przypadku słuszności, a jedynie poprawność postępowania. Skarżący błędnie zarzucił organowi II instancji naruszenie istoty uznania administracyjnego. Organ przeprowadził bowiem postępowanie i dokonał szczegółowych ustaleń co do sytuacji majątkowej skarżącego w zakresie jego źródeł dochodów(w tym uzyskanego dochodu w roku 2007) jak i wydatków, zarówno aktualnie ponoszonych(koszty mieszkania), jak i prawdopodobnych, przyszłych(pozwu o podwyższenie alimentów) oraz sytuacji rodzinnej i przyczyn powstania zaległości podatkowej i kosztów postępowania egzekucyjnego. Trafnie organ II instancji ustalił, że udzielona ulga byłaby ulga pozorną, gdyż nawet sam skarżący w skardze przyznał, że nie będzie opłacać rat regularnie. Co więcej, ustalona sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala ściągnąć nawet kosztów postępowania, które podlegają zaspokojeniu w pierwszej kolejności. Ponadto, w przeciwieństwie do należności podatkowych, koszty egzekucyjne nie podlegają oprocentowaniu i spłacanie ich w częściach bądź w ustalonych ratach jest dla zobowiązanego obojętne. Jedynie w przypadku, gdyby miał nastąpić podział większej sumy uzyskanej z egzekucji, roszczenie o rozłożenie kosztów na raty byłoby uzasadnione, gdyż koszty zaspokajane są w pierwszej kolejności. Nie można zarzucić organowi naruszenia art. 116 O.P. Organ prawidłowo ustalił kwotę zaległości, podmiot - A sp. z o.o., za który skarżący ponosi odpowiedzialność oraz z jakiej przyczyny(sprawowanie funkcji członka zarządu), a także wskazał na tytuły egzekucyjne i okresy których dotyczą ( w których zaległość powstała). Nietrafny jest też zarzut skarżącego co do sprzeczności uzasadnień organu I i II instancji. Zgodnie bowiem z art. 229 O.P. kpa w zw. z art. 239 O.P. organ II instancji przeprowadza postępowanie jeszcze raz, opierając się o dowody przeprowadzone w postępowaniu pierwszoinstancyjnym oraz o dowody powołane w II instancji. Ponieważ każdy z organów w oparciu o art. 191 O.P. oceniał we własnym zakresie materiał dowodowy doszło do odmiennych wniosków, co do poszczególnych kwestii - ustalenia czy niedostatek stanowi ważny interes zobowiązanego, czy też nie. Jednak postanowienie, mimo ustalenia, że wystąpił ważny interes skarżącego, organ II instancji wydał w oparciu o całość zebranego materiału dowodowego. Wobec przedstawionych wyżej okoliczności Sąd stwierdził, iż Dyrektor Izby Skarbowej przeprowadzając postępowanie nie naruszył prawa, zatem skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.