I SA/Gl 211/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. F. i M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenie zaległości podatkowych w kwestii wniosku skarżącego M. M. o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł następujące okoliczności: trudną sytuację materialną, fakt korzystania z pomocy osób trzecich, okoliczność pokrzywdzenia przez banki i urzędy publiczne oraz sądy. Skarżący oświadczył, że wraz z żoną, uczącymi się dziećmi (córką i synem) oraz teściami tworzą wspólne gospodarstwo domowe. Stosownie do złożonego oświadczenia łączne dochody tworzonego wspólnie z wskazanymi powyżej osobami gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł. Skarżący wskazał także, że jego teściowie są osobami chorymi, w szczególności teść co wiążę się z koniecznością ponoszenia wydatków na leczenie. W toku postępowania referendarz sądowy działając na podstawie art. 255 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, tj. jego małżonkę, teściów i dzieci (wskazano, że należy w tym celu nadesłać "odcinki" emerytur wspomnianych teściów za ostatni miesiąc, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń, w tym pomocy de minimis dla rolnictwa, z okresu ostatnich sześciu miesięcy), przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności rachunków w banku BGŻ posiadanych przez jego teściów, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2007 złożonych przez skarżącego, jego małżonkę oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedstawienie dokumentów dotyczących wyniku finansowego działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres, przedłożenie zaświadczenia wydanego przez Agencję Rynku Rolnego, udzielającego odpowiedzi na pytanie o to, czy skarżący lub osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym otrzymują dopłaty związane z posiadanym przez nich gospodarstwem rolnym, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, nadesłanie zaświadczeń wystawionych przez banki wskazujących na wysokość zobowiązań ciążących na skarżącym i osobach pozostających z nim w gospodarstwie domowym z tytułu kredytów (zastrzeżono, że zaświadczenia te powinny zawierać informację o kwotach już spłaconych oraz pozostających jeszcze do spłaty, a także o wysokości spłat dokonywanych miesięcznie), przedłożenie zaświadczeń wystawionych przez szkoły lub uczelnie potwierdzających, że dzieci skarżącego uczą się w tych placówkach (sprecyzowano, że zaświadczenia te powinny odpowiadać na pytanie, czy otrzymują one jakąkolwiek pomoc finansową, a także czy nauka jest odpłatna, a jeśli tak, to winno wskazywać tryb i formę płatności), nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia teściowej skarżącego oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem jego i teściowej, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący przedłożył: zaświadczenia o dochodach jego teściów z działalności gospodarczej w latach 1999-2006 (w tym ostatnim roku dochód ów wyniósł po [...] zł), odpisy pierwszych stron ich deklaracji podatkowych oraz odpis informacji o wysokości dochodu teściowej z pozarolniczej działalności gospodarczej i niezbyt czytelne, opatrzone licznymi dopiskami odpisy zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki (wynika z nich, że spółka, w której ramach działa skarżący z członkami swojej rodziny, wykazała przychody w kwocie [...] zł, koszty ich uzyskania w kwocie 255 382 zł i dochody w kwocie [...] zł, zaś każdy ze wspólników wykazał przychody w kwocie [...] zł, koszty ich uzyskania w kwocie [...] zł oraz dochody w kwocie [...]zł, które to kwoty zostały w stosowny sposób zaokrąglone w deklaracjach), a nadto odpisy dwóch pism w sprawie zadłużenia jego gospodarstwa i przedsiębiorstwa z dni 19 stycznia 1994 r. i 4 grudnia 1996 r. Skarżący ponadto oświadczył, że z powodu obowiązków zawodowych nie zgromadził większości żądanych dokumentów, uznając przedłożone przez siebie materiały za wystarczające w tym zakresie. Wyjaśnił również, iż nie stać go na nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych, które są płatne. Nadto jego zdaniem "książka przychodów i rozchodów objęta jest tajemnicą handlową", zaś "deklaracje VAT nie odzwierciedlają dochodu". Z kolei brak dokumentów dotyczących zadłużenia kredytowego skarżący usprawiedliwił swoją niewiedzą co do wysokości zobowiązań kredytowych, wskazując jednak, że spłaty z tego tytułu wynoszą [...] zł miesięcznie. Następnie omówił sytuację swoich dzieci, z których dwoje uczy się, nie osiągając żadnych dochodów, a jedno jest pełnoletnie i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Przedstawił też schorzenia, na jakie cierpią jego teściowie, wyliczając zażywane przez nich leki nie potwierdzając jednak powyższych okoliczności żadnymi dowodami. Wreszcie skarżący stwierdził, że suma otrzymywanych przez niego dopłat związanych z działalnością rolniczą nie wystarcza nawet na opłacenie składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne oraz że nie otrzymuje żadnej pomocy dla przedsiębiorców. Postanowieniem z dnia 25 września 2008 r. wydanym przez referendarza sądowego odmówiono przyznania prawa pomocy. Skarżący w dniu 22 października 2008 r. wniósł sprzeciw od przedmiotowego postanowienia. Składając sprzeciw od wydanego przez referendarza postanowienia wnioskodawca podniósł, że: faktyczne wnosił o wyznaczenie nie radcy prawnego i adwokata lecz radcy prawnego lub adwokata, nadto w ocenie skarżącego w sposób należyty udokumentował dochody swoje jak i członków swojej rodziny kopiami deklaracji PIT oraz "dokumentami skarbowymi". Skarżący oświadczył, że rachunków bankowych nie posiada, gdyż jako mikroprzedsiębiorca prowadzi sprzedaż bezpośrednią. Skarżący stwierdził, że w sposób należyty udokumentował dochody teściów, a rachunek posiadany przez teściów służy jedynie na potrzeby wpływów z tytułu emerytur i rent oraz dopłat do produkcji rolnej w wysokości [...] zł. Nadto skarżący oświadczył, że posiadane przez niego środki trwałe w związku z prowadzoną działalnością "już się zamortyzowały", a ponadto, że nie jest w stanie w stanie precyzyjnie określić zobowiązań swoich oraz członków swojej rodziny. W sprzeciwie skarżący podniósł również, że w jego ocenie nie było także zasadne przedstawienie książki przychodów i rozchodu, których od niego żądano jako że ujawnia ona według skarżącego tajemnicę przedsiębiorstwa jaką w ocenie skarżącego są kontrahenci tego przedsiębiorstwa. Wpis w sprawie wynosi [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Następnie wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ww. ustawy prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (ale tylko jednego), może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie budzi żadnych wątpliwości, iż to na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż jej sytuacja majątkowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania o czym expressis verbis stanowi z art. 246 § 1 pkt. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona wnosząca o przyznanie jej prawa pomocy powinna w sposób wiarygodny wykazać, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz w sposób należyty i wiarygodny uzasadnić i wykazać, że znajduje się w takiej sytuacji majątkowej, która uniemożliwia jej poniesienie tych kosztów. Wniosek złożony przez stronę budził poważne wątpliwości co do zupełności okoliczności w nim przedstawionych i w znacznej mierze zawierał informacje irrelewantne dla ustalenia sytuacji majątkowej wnioskodawcy takie chociażby jak "pokrzywdzenie przez urzędy publiczne i banki". W tej sytuacji rozpatrujący sprawę referendarz sądowy zgodnie z dyspozycją art. 255 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwał skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów oraz złożenia dodatkowych oświadczeń, które umożliwiłyby ocenę, czy rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy całkowicie uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania. W ocenie Sądu zaistniały określone w art. 255 przesłanki umożliwiające dokonanie takiego wezwania, albowiem oświadczenie strony zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Na powyższe wezwanie skarżący w sposób selektywny przedstawił pewne informacje, składając w sposób wybiórczy niejednokrotnie niekompletne dokumenty, które miały w jego ocenie potwierdzać prawdziwość okoliczności przytoczonych we wniosku. W szczególności skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, które potwierdzałyby fakt, iż jego córka i syn pobierają naukę oraz nie osiągają żadnych dochodów, dokumentów potwierdzających zły stan zdrowia swoich teściów, a nade wszystko odmówił powodując się na tajemnicę handlową przedstawienia księgi przychodów i rozchodów, która uwiarygodniłaby podawane przez niego informacje. Nie można zgodzić się z argumentem, iż księgi handlowe jako wskazujące na kontrahentów są objęte tajemnicą handlową, która uniemożliwiałaby zapoznanie się z nimi przez sąd rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy, albowiem sędziowie są osobami zaufania publicznego o szczególnym statusie, który umożliwia im zapoznanie się w toku rozstrzygania sprawy nie tylko z tajemnicą handlową, ale z każdym rodzajem prawnie chronionej informacji. Skarżący wbrew wezwaniu referendarza sądowego nie przedstawił również deklaracji na podatek VAT, uważając, iż nie są one sądowi potrzebne i w tym zakresie wystarczające są złożone przez niego nieczytelne deklaracje podatkowe. Nie przedstawił także zaświadczeń wystawionych przez banki, które potwierdzałyby jako zadłużenie, a nie można za wiarygodne uznać twierdzenia skarżącego odnośnie jego zobowiązań wobec banków, iż "nikt w Polsce nie jest w stanie tego stwierdzić". Skarżący odmówił przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych przez A S.A., których posiadaczem zgodnie z otrzymanymi informacjami są pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym teściowie. Materiał dowodowy zaoferowany przez skarżącego w toku postępowania w przedmiocie rozpatrzenia przedmiotowego wniosku nie jest wystarczający do zbadania sytuacji majątkowej skarżącego. Należy w tym miejscu podkreślić, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/4, LEX 203331). W interesie strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest więc zaoferowanie Sądowi takich dokumentów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzą, iż strona faktycznie nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W przedmiotowej sprawie skarżący przedstawił materiał dowodowy w sposób wybiórczy odmawiając przekazania Sądowi pewnych dokumentów powołując się przy tym na argumentację, z którą nie sposób się zgodzić. W ocenie Sądu materiał przedstawiony przez skarżącego nie usuwa wątpliwości co do treści złożonego oświadczenia o stanie majątkowym skarżącego, a niejednokrotnie wątpliwości tego potęguje. W szczególności znamiennym jest fakt, nie ujawnienia przez skarżącego ksiąg przychodów i rozchodów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, dokumentów potwierdzających kwoty zobowiązań wobec banków jak i nade wszystko wyciągów z rachunków bankowych. Przedstawione dokumenty nie umożliwiają osiągnięcia przez Sąd stanu pewności co do rzetelności złożonego przez skarżącego oświadczenia majątkowego ani też co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Nie sposób zgodzić się z innymi argumentami podniesionymi przez skarżącego, przy czym wskazać należy, że część podniesionych przez skarżącego argumentów w żaden sposób merytorycznie nie odnosi się do przedmiotowej sprawy, w szczególności jakoby uzasadniające sprzeciw od orzeczenia referendarza argumenty o pokrzywdzeniu przez funkcjonariuszy publicznych, sądy i prokuraturę. Skarżący w złożonym pierwotnie wniosku wniósł o ustanowienie radcy prawnego i adwokata, a nie tak jak twierdzi o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wbrew twierdzeniom skarżącego bez znaczenia dla wartości zbywczej składników majątkowych posiadanych przez skarżącego i tym samym bez znaczenia dla oceny jego sytuacji majątkowej jest okoliczność, że środki trwałe uległy już amortyzacji. Znacząca w tym zakresie pozostaje odmowa dostarczenia ewidencji środków trwałych, która powoduje wątpliwości, czy wskazanie w oświadczeniu majątkowym przez skarżącego, iż nie posiada żadnych ruchomości o wartości powyżej [...] EUR jest prawdziwe. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji poprzez dyskryminowanie skarżącego. Procedura weryfikacji oświadczenia złożonego przez skarżącego jest procedurą wynikającą z przepisów prawa stosowaną wobec wszystkich, których oświadczenia majątkowe budzą wątpliwości. W przedmiotowej sprawie została ona zastosowana prawidłowo i brak jest jakichkolwiek okoliczności, które chociażby w sposób pośredni wskazywałyby iż skarżący był dyskryminowany. Na marginesie podkreślenia wymaga fakt, że już nawet ze szczątkowej dokumentacji przedstawionej przez skarżącego wynika, iż jego przedsiębiorstwo wykazuje dochód, który wielokrotnie przekracza wysokość wpisu w przedmiotowej sprawie i ten fakt uniemożliwia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podsumowując należy podkreślić, że złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie majątkowym było nierzetelne i budziło poważne wątpliwości, a wątpliwości tych skarżący nie usunął złożonymi przez siebie szczątkowymi dokumentami, lecz co więcej spotęgował je poprzez odmowę dostarczenia określonych dokumentów. W tych okolicznościach ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego oraz rodzinnego skarżącego było niemożliwe i tym samym nie było możliwe przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.